Reforma rynku energii elektrycznej

Dlaczego UE zreformowała rynek energii elektrycznej?

Reforma rynku energii elektrycznej to długofalowa odpowiedź UE na kryzys energetyczny z 2022 r.

Choć spory udział w wytwarzaniu energii mają źródła odnawialne, duże skoki cen paliw kopalnych (zwłaszcza gazu) poskutkowały gwałtownym wzrostem cen prądu.

To efekt funkcjonowania unijnego rynku energii elektrycznej: jej cena opiera się na cenie paliw kopalnych używanych do wytwarzania energii. Mechanizm ten wynika z zasady rankingu cenowego. Gdy latem 2022 r. konsumentów dotknął gwałtowny wzrost cen, państwa UE pilnie starały się ich odciążyć, np. poprzez dotacje czy zawieszenie VAT.

Reforma skupiła się na rozwiązaniach długofalowych, tak by zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości.

Co się zmieniło?

Dzięki nowym przepisom zmniejszyła się zależność cen prądu od ceny paliw kopalnych. To stanowi bufor między rynkami a konsumenckimi rachunkami za prąd.

Cele

lepsza ochrona konsumentów

większa stabilność dla firm

więcej zielonego prądu

Lepsza ochrona konsumentów

Obywatele mają teraz większy wybór przy podpisywaniu umów na dostawę prądu. Przyczyniają się do tego:

• większa dostępność umów na prąd o stałej cenie i umów na czas określony
• elastyczność w wyborze cen dynamicznych z możliwością zawierania wielu umów lub umów łączonych
• jaśniejsze informacje przed podpisaniem umowy.

Dostęp do energii odnawialnej stał się łatwiejszy dzięki lokalnej sprzedaży prądu ze źródeł odnawialnych (np. z paneli słonecznych od sąsiadów).

Odbiorcy w trudnej sytuacji są lepiej chronieni, gdyż rządy:

• muszą zapewnić wystarczającą liczbę dostawców z urzędu, tak by nikt nie był pozbawiony prądu
• mogą lepiej regulować ceny detaliczne dla gospodarstw domowych i MŚP.

Większa stabilność i konkurencyjność dla firm

Firmy korzystają ze stabilniejszych cen dzięki umowom długoterminowym (np. umowom zakupu prądu, w których wytwórca prądu zobowiązuje się do jego sprzedaży bezpośrednio do konsumentów po określonej cenie).

Wytwórcy energii mają stabilniejsze przychody. Inwestycje w nowe zakłady wytwarzania energii wiatrowej, słonecznej, geotermalnej, wodnej (z elektrowni bezzbiornikowych) czy jądrowej mają formę dwukierunkowych kontraktów różnicowych. Umowy takie zapewniają minimalny zysk z inwestycji, a równocześnie zapobiegają nadmiernym kosztom w razie nowego kryzysu.

Jak działają dwukierunkowe kontrakty różnicowe?

Wytwórca sprzedaje prąd na rynku, a następnie różnicę między ceną rynkową a wcześniej uzgodnioną ceną wykonania rozlicza z organem publicznym. Wszelkie nadmierne zyski trafiają do konsumentów końcowych, przy czym państwa członkowskie dysponują pewną elastycznością.

Więcej zielonego prądu

Nowe przepisy ułatwiają też wprowadzanie energii odnawialnej do systemu. Łatwiej też przewidzieć ilość wytwarzanej energii odnawialnej (dzięki nowym obowiązkom przejrzystościowym dla operatorów systemu i dzięki lepszemu monitorowaniu rynku energii).

Pozwala to zarówno utrzymywać ceny pod kontrolą, jak i realizować ambitne cele klimatyczne, które UE sformułowała w pakiecie „Gotowi na 55”.

• „Gotowi na 55”

Produkcja energii ze źródeł odnawialnych w UE ma nadal rosnąć

Jaką rolę odegrała Rada UE?

Reformę rynku energii elektrycznej Komisja Europejska zaproponowała w marcu 2023 r. Zakładała nowelizację rozporządzeń o energii elektrycznej z 2019 r., dyrektyw o energii elektrycznej z lat 2018–2019 oraz rozporządzenia o ochronie przed manipulacją na hurtowym rynku energii (REMIT).

Po dyskusjach technicznych, które przeprowadziła Grupa Robocza ds. Energii, 17 października 2023 r. Rada uzgodniła podejście ogólne względem reformy rynku energii elektrycznej (nieobejmujące przepisów o manipulacji na rynku energii). Porozumienie państw członkowskich w Radzie pozwoliło rozpocząć negocjacje z Parlamentem Europejskim co do ostatecznego kształtu reformy.

Podejście ogólne Rady przewidywało m.in.:

• swobodę wyboru dostawców energii przez klientów
• kontrakty różnicowe jako rozwiązanie obowiązkowe w przypadku finansowanych publicznie projektów związanych z energią odnawialną i niskoemisyjną energią jądrową
• bardziej elastyczne dystrybuowanie na rzecz konsumentów dochodów z kontraktów różnicowych
• większą rolę Rady w ogłaszaniu ogólnounijnych kryzysów cenowych.

W grudniu 2023 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie polityczne co do reformy rynku energii elektrycznej. Wcześniej – w listopadzie 2023 r. – Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie polityczne w sprawie rozporządzenia REMIT.

W marcu 2024 r. Rada przyjęła rozporządzenie REMIT, a w maju 2024 r. – reformę rynku energii elektrycznej.

• Reforma rynku energii elektrycznej: Rada zatwierdza zaktualizowane przepisy (komunikat prasowy z 21 maja 2024)

Więcej