Covid-19: reakcja UE w dziedzinie zdrowia publicznego
Ochrona zdrowia publicznego w czasie pandemii
Wszystkie państwa członkowskie UE zmagają się z pandemią Covid-19. Covid-19 to choroba wysoce zakaźna. Ochrona zdrowia publicznego oraz zdrowia i dobrostanu obywateli UE to dla Unii priorytet.
UE i jej państwa członkowskie wypracowały wspólne podejście do bezpiecznych szczepień przeciw Covid-19, skoordynowanej strategii testowania oraz ułatwiania dostaw sprzętu ochronnego i medycznego w całej Europie.
Choć w grudniu 2020 r. w UE rozpoczęły się szczepienia, państwa członkowskie UE wciąż walczą z pandemią. Unijni przywódcy spotykają się regularnie, aby informować się nawzajem o strategiach i koordynować wspólne działania UE mające ograniczyć ekspansję wirusa i wesprzeć systemy opieki zdrowotnej. Rozmowy przywódców dotyczą szeregu aktualnych kwestii:
- strategii testowania i stosowania szybkich testów antygenowych
- wzajemnego uznawania testów
- przebiegu szczepień
- wspólnego podejścia do ograniczeń w podróżowaniu i innych działań w zakresie zdrowia publicznego
- zaświadczeń o szczepieniu.
Ponieważ mimo wszystkich podjętych działań sytuacja epidemiologiczna w Europie pozostaje niepokojąca, przywódcy UE podczas wideokonferencji i spotkań Rady Europejskiej regularnie zajmują się kwestią koordynowania unijnej reakcji na Covid-19.
Kluczem w walce z Covid-19 pozostają lepsza gotowość i współpraca między państwami UE oraz przyspieszenie szczepień i promowanie europejskiej solidarności.
Ochrona zdrowia publicznego w państwach członkowskich
Covid-19 to choroba wysoce zakaźna. Wszyscy powinniśmy starać się ograniczyć ekspansję wirusa za pomocą prostych środków ostrożności. Należy chronić siebie i innych.
Informacje o środkach podejmowanych w konkretnych krajach:
Unijne zaświadczenie cyfrowe COVID
UE wprowadzi unijne zaświadczenie cyfrowe COVID, które pozwoli swobodnie i bezpiecznie przemieszczać się w czasie pandemii. Zaświadczenie (w formie cyfrowej i papierowej) będzie dowodem, że jego posiadacz został zaszczepiony przeciwko Covid-19, otrzymał negatywny wynik testu bądź jest ozdrowieńcem.
Zaświadczenie zacznie obowiązywać 1 lipca i będzie wydawane bezpłatnie. Nie będzie warunkiem korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się ani dokumentem podróży.
Aby testy były bardziej przystępne cenowo i dostępne dla obywateli, zachęca się państwa członkowskie do ich powszechnego zapewnienia. Na zakup testów przeznaczonych zostanie 100 mln EUR z instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Zaoferowane mogą zostać także dodatkowe środki, o ile zatwierdzą to władze budżetowe.
Rządy państw członkowskich nadal mogą decydować, czy podróżni posiadający zaświadczenie będą podlegać kwarantannie lub testowi. Powinny jednak unikać wprowadzania dodatkowych ograniczeń w podróży (takich jak testy czy kwarantanna), chyba że będą one proporcjonalne i konieczne do ochrony zdrowia publicznego. Jeżeli postanowią wprowadzić ograniczenia w podróży, muszą poinformować o tym pozostałe państwa członkowskie i Komisję, w miarę możliwości z 48-godzinnym wyprzedzeniem. Muszą podać uzasadnienie, wskazać zakres ograniczeń oraz określić ich datę początkową i czas trwania. Informacje te powinny zostać opublikowane 24 godziny przed wejściem w życie ograniczeń.
Obowiązywał będzie 6-tygodniowy okres, w którym do celów podróży po UE honorowane będą zaświadczenia wydane przed 1 lipca.
Unijne zaświadczenie cyfrowe będzie uwzględniać szczepienia dowolną ze szczepionek zatwierdzonych przez Europejską Agencję Leków. Państwa członkowskie mogą akceptować też świadectwa szczepień szczepionkami zatwierdzonymi w danym kraju lub mającymi nadzwyczajne pozwolenie WHO.
Dowodem negatywnego testu na Covid-19 będą tylko testy PCR i szybkie testy antygenowe. Ozdrowieńcy z kolei będą musieli przedstawić wynik testu PCR. Na późniejszym etapie akceptowane będą być może także szybkie testy antygenowe, badania serologiczne lub inne zatwierdzone metody, o ile badania naukowe potwierdzą ich wiarygodność.
Zgodnie z unijnymi przepisami o ochronie danych państwa członkowskie muszą wdrożyć stosowne solidne zabezpieczenia. Nie będzie tworzona żadna scentralizowana unijna baza danych.
Przepisy o zaświadczeniu są zebrane w dwóch rozporządzeniach. Pierwsze dotyczy obywateli UE i członków ich rodzin, drugie – obywateli państw trzecich legalnie przebywających lub mieszkających w strefie Schengen.
Według przepisów zaświadczeniem będzie można się posługiwać we wszystkich państwach członkowskich UE oraz w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii. Zaświadczenie będzie także uspójniane z inicjatywami opracowywanymi na świecie.
Unijny certyfikat Covid (infografika)
5 sposobów współpracy UE i państw członkowskich w walce z Covid-19
Działania UE i jej państw to dobry przykład wspierania ludności w radzeniu sobie z Covid-19. Od zapewnienia bezpiecznych i skutecznych szczepionek, przez wysyłanie sprzętu medycznego najbardziej potrzebującym, po przyjmowanie pacjentów z innych krajów; od ochrony miejsc pracy i pracowników po pomoc partnerom w świecie – państwa UE dołożyły wszelkich starań, by wspierać się nawzajem.
Prace nad bezpieczną szczepionką przeciw Covid-19
27 grudnia 2020 r. w państwach UE zaczęły się szczepienia na Covid-19. Odgrywają one główną rolę w ratowaniu życia, hamowaniu pandemii, ochronie systemów opieki zdrowotnej i odbudowie gospodarki.
Szczepionki przeciw Covid-19, aby zostać zatwierdzone w UE, muszą spełniać te same wysokie standardy jakości, bezpieczeństwa i skuteczności co wszystkie inne szczepionki ‒ nie zmieniają tego ani sytuacja zdrowotna, ani pilność sprawy.
Covid-19: unijna koordynacja na rzecz bezpiecznych i skutecznych szczepień (infografika)
Krajowe strategie szczepień
UE i jej państwa członkowskie wspólnie pracują nad zapewnieniem dostępu do bezpiecznych szczepionek przeciw Covid-19, gdyż skuteczne szczepienia w całej Europie są kluczem do opanowania pandemii.
Aby tak się stało, po otrzymaniu bezpiecznych i skutecznych szczepionek państwa członkowskie UE powinny być w pełni gotowe do ich dystrybucji zgodnie z krajowymi strategiami szczepień.
Do szczepionek, zatwierdzonych jako bezpieczne i skuteczne oraz dopuszczonych do użytku na szczeblu UE, wszystkie państwa członkowskie uzyskują dostęp w tym samym czasie i na tych samych warunkach.
Na wniosek państw UE Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób zbiera dane i śledzi postępy szczepień w UE.
Testowanie i ustalanie kontaktów
Decydującym narzędziem w spowalnianiu ekspansji wirusa i kontrolowaniu pandemii jest testowanie.
21 stycznia 2021 r. Rada przyjęła zalecenie ustanawiające wspólne ramy stosowania szybkich testów antygenowych i wzajemnego uznawania wyników testów na Covid-19 w UE. Zgodnie z zaleceniem państwa członkowskie powinny:
- nadal stosować szybkie testy antygenowe w celu wzmocnienia ogólnej zdolności testowania
- wzajemnie uznawać wyniki wybranych szybkich testów antygenowych
- zadbać o to, by szybkie testy antygenowe były przeprowadzane przez przeszkolony personel medyczny lub przeszkolone podmioty
- wzajemnie uznawać wyniki testów RT-PCR przeprowadzonych przez certyfikowane krajowe placówki służby zdrowia
- uzgodnić wspólny zestaw danych mających znajdować się w zaświadczeniach z wynikiem testu.
Przedstawiciele państw UE w Komitecie UE ds. Bezpieczeństwa Zdrowia uzgodnili wspólną listę wzajemnie uznawanych szybkich testów antygenowych oraz znormalizowany zestaw danych mających znajdować się w zaświadczeniach z wynikiem testu.
- Zalecenie Rady w sprawie wspólnych ram stosowania i walidacji szybkich testów antygenowych oraz wzajemnego uznawania wyników testów na Covid-19 w UE (21 stycznia 2021)
- Wspólna lista wzajemnie uznawanych szybkich testów antygenowych na Covid-19 i wspólnych danych na potrzeby zaświadczeń z wynikiem testu (Komitet UE ds. Bezpieczeństwa Zdrowia, 17 lutego 2021)
W 2020 r. z myślą o promowaniu wspólnego podejścia i skutecznego testowania Komisja Europejska przyjęła dwa zalecenia:
- zalecenie w sprawie strategii testowania na Covid-19, wzywające państwa członkowskie do przedstawiania strategii krajowych
- zalecenie w sprawie stosowania szybkich testów antygenowych w diagnostyce Covid-19, wzywające do walidacji i wzajemnego uznawania testów i ich wyników między państwami UE.
- Zalecenie w sprawie strategii testowania Covid-19, w tym stosowania szybkich testów antygenowych (Komisja Europejska, 28 października 2020)
- Zalecenie w sprawie stosowania szybkich testów antygenowych do diagnozowania zakażenia SARS-CoV-2 (Komisja Europejska, 18 listopada 2020)
UE chce też zebrać 100 mln EUR na zakup szybkich testów antygenowych i dostarczyć je do krajów UE za pomocą instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Równocześnie inicjuje wspólne zamówienie publiczne, aby zapewnić drugą transzę.
Aby zwiększyć zdolności testowania w siedmiu państwach członkowskich (Austria, Grecja, Hiszpania, Malta, Niemcy, Portugalia i Włochy), UE podpisała również porozumienie z Międzynarodową Federacją Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Dzięki porozumieniu UE wniesie wkład w wysokości 35,5 mln EUR ‒ finansowany z instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych ‒ we wspieranie szkoleń dla personelu w zakresie pobierania i analizy próbek oraz przeprowadzania testów, zwłaszcza za pomocą sprzętu mobilnego.
Aplikacje do ustalania kontaktów zakaźnych
Aby ustalać kontakty zakaźne szybciej i skuteczniej niż drogą tradycyjną, państwa członkowskie opracowały specjalne aplikacje mobilne.
Można je znaleźć i pobrać pod linkiem:
Zapewnianie podaży sprzętu medycznego
UE współpracuje z państwami członkowskimi, by zapewnić w całej Europie środki ochrony indywidualnej i zaopatrzenie medyczne. Służą temu:
- wspólne zamówienia publiczne na maseczki i inne środki ochrony indywidualnej
- ścisłe kontakty z europejskim przemysłem, by przestawić produkcję i zwiększyć podaż wszelkiego niezbędnego sprzętu
- regulowany eksport środków ochrony indywidualnej z UE, by zapewnić podaż we wszystkich państwach członkowskich
- uprzywilejowane pasy ruchu, by ułatwić swobodny przepływ towarów oraz swobodne przemieszczanie się ludzi, którzy muszą przekraczać granice
- zharmonizowane i łatwo dostępne europejskie standardy środków medycznych, by ułatwić zwiększenie produkcji.
Wsparcie w nagłych przypadkach: unijny mechanizm ochrony ludności
UE wspiera państwa członkowskie za pośrednictwem unijnego mechanizmu ochrony ludności poprzez:
- koordynowanie wysyłania zespołów medycznych do regionów najbardziej dotkniętych pandemią
- ułatwianie zaopatrzenia w dodatkowe środki ochrony, zwłaszcza maseczki medyczne
- aktywację całodobowego Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego
- utworzenie nowej wspólnej europejskiej rezerwy sprzętu medycznego na sytuacje nadzwyczajne, takiego jak respiratory, maseczki ochronne oraz wyposażenie laboratoryjne dla potrzebujących krajów UE (RescEU).
W roku 2020 unijny mechanizm ochrony ludności aktywowano 100 razy, z czego 85 razy w związku z pandemią Covid-19.
Unijny mechanizm ochrony ludności w liczbach (infografika)
Koordynacja na szczeblu europejskim
W ciągu kilku tygodni od wybuchu pandemii Covid-19 w Europie instytucje UE szybko wprowadziły szereg mechanizmów mających skoordynować działania UE i wesprzeć państwa członkowskie w walce z pandemią i jej skutkami. Wraz z rozwojem pandemii Unia i jej państwa członkowskie nadal regularnie koordynują działania:
- Rada uruchomiła mechanizm IPCR (zintegrowane reagowanie kryzysowe na szczeblu politycznym): zwołuje cotygodniowe narady z udziałem przedstawicieli instytucji UE, ekspertów z agencji UE i reprezentantów państw członkowskich
- Komisja Europejska i Rada pomagają odpowiednim resortom krajowym utrzymywać stały kontakt i koordynować działania
- przewodniczący Rady Europejskiej organizuje wideokonferencje z unijnymi przywódcami.
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) publikuje oceny ryzyka i bieżące informacje epidemiologiczne dla ludności UE.
Europejski plan znoszenia obostrzeń związanych z Covid-19
Aby powstrzymać rozprzestrzenianie się wirusa i wesprzeć systemy opieki zdrowotnej, państwa UE zastosowały różnorodne obostrzenia.
Wraz z poprawą ogólnej sytuacji epidemiologicznej wszystkie państwa członkowskie zaczęły luzować część obostrzeń krajowych lub regionalnych. Stopniowo znosiły kontrole graniczne i przywracały pełną swobodę przemieszczania się, ograniczoną z powodu pandemii.
15 kwietnia 2020 r. Charles Michel i Ursula von der Leyen przedstawili wspólny europejski plan działania:
Walka z dezinformacją na temat Covid-19
Unii zależy także na zwalczaniu dezinformacji o wirusie poprzez przejrzystą, szybką i rzetelną komunikację. Wprowadzające w błąd informacje na temat opieki zdrowotnej, niebezpieczne żarty oparte na fałszywych twierdzeniach, teorie spiskowe i oszukiwanie konsumentów zagrażają zdrowiu publicznemu.
10 czerwca 2020 r. Komisja Europejska i wysoki przedstawiciel Josep Borrell wydali wspólny komunikat w sprawie zwalczania dezinformacji o Covid-19.
Przyszłość: EU4Health
EU4Health to nowy program UE w dziedzinie zdrowia na lata 2021–2027. Pandemia Covid-19 poważnie oddziałuje na pacjentów, służbę zdrowia oraz systemy zdrowotne w Europie. Program ma zapewnić zdecydowaną odpowiedź na pandemię Covid-19, ale ważną jego częścią będą także długoterminowe działania UE w dziedzinie zdrowia. Ma on poprawić zdrowie publiczne w UE i lepiej przygotować Unię do radzenia sobie z przyszłymi kryzysami zdrowotnymi.
Program będzie dysponował budżetem 5,3 mld EUR na finansowanie kwalifikujących się podmiotów, organizacji zdrowotnych i organizacji pozarządowych z państw UE oraz państw trzecich stowarzyszonych z programem.
Główne cele programu są następujące:
- poprawić i propagować zdrowie w UE
- chronić ludność w Unii przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia
- zapewnić dostępność leków i ich przystępność cenową
- wzmocnić systemy zdrowotne, ich odporność i efektywne gospodarowanie zasobami.
Jaka jest rola UE w dziedzinie zdrowia publicznego?
Państwa członkowskie UE odpowiadają za organizację i świadczenie usług zdrowotnych i opieki medycznej. Rola UE w dziedzinie zdrowia ma zatem charakter uzupełniający względem polityk krajowych.
Więcej o działaniach UE w kwestii praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej, leków i wyrobów medycznych oraz poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia:
