Cyberbezpieczeństwo w UE: strategia i główne polityki
Cyfryzacja stwarza nowe możliwości, ale również zagrożenia. Dlatego UE opracowała strategię cyberbezpieczeństwa i podejmuje inicjatywy, aby zwiększyć bezpieczeństwo i odporność.
Unijna strategia cyberbezpieczeństwa
W październiku 2020 r. unijni przywódcy UE wezwali państwa członkowskie do zapewnienia:
- ochrony UE przed cyberzagrożeniami
- bezpiecznego środowiska łączności, w tym poprzez szyfrowanie kwantowe
- dostępu do danych do celów postępowań sądowych i egzekwowania prawa.
Zdecydowane działania na rzecz cyberbezpieczeństwa, budujące otwartą i bezpieczną cyberprzestrzeń, mogą zwiększyć wiarygodność narzędzi i usług cyfrowych. Cyberbezpieczeństwo oznacza ochronę sieci i systemów informatycznych, użytkowników tych systemów oraz innych podmiotów narażonych na cyberzagrożenia.
W grudniu 2020 r. Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) przedstawiły nową unijną strategię cyberbezpieczeństwa. Ma ona zwiększyć odporność Europy na cyberzagrożenia i w pełni zapewnić wszystkim obywatelom i firmom możliwość korzystania z wiarygodnych narzędzi i usług cyfrowych.
22 marca 2021 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie strategii cyberbezpieczeństwa, podkreślając, że cyberbezpieczeństwo ma zasadnicze znaczenie dla budowania odpornej, ekologicznej i cyfrowej Europy. Ministrowie unijni zdefiniowali podstawowy cel, czyli osiągnięcie strategicznej autonomii przy jednoczesnym zachowaniu otwartej gospodarki. Chodzi m.in. o większe możliwości dokonywania samodzielnych wyborów w obszarze cyberbezpieczeństwa, przy jednoczesnym wzmocnieniu czołowej pozycji UE w kwestiach cyfrowych i jej zdolności strategicznych.
Główne unijne polityki cyberbezpieczeństwa
Plan na rzecz cyberbezpieczeństwa
6 czerwca 2025 r. Rada przyjęła Plan działania UE na rzecz zarządzania cyberkryzysami.
Zapewnia on kompleksowe i szczegółowe ramy zarządzania cyberkryzysami na szczeblu UE, opierając się na analogicznym planie z 2017 r.
Plan ma:
- zapewnić skuteczne i efektywne reagowanie na cyberincydenty na dużą skalę
- wspierać bardziej zorganizowaną współpracę między podmiotami cywilnymi i wojskowymi
- wyjaśnić, czym jest cyberkryzys i na jakiej podstawie uruchamiany jest mechanizm cyberkryzysowy.
Unijny akt o cybersolidarności
2 grudnia 2024 r. Rada przyjęła akt o cybersolidarności. Przyjęte rozporządzenie ustanawia ogólnounijne zdolności, dzięki którym Europa stanie się bardziej odporna na cyberzagrożenia i będzie na nie skuteczniej reagować. Wzmacnia również mechanizmy współpracy.
Nowe przepisy:
- ustanawiają „system cyberostrzeżeń” – ogólnoeuropejską infrastrukturę składającą się z krajowych i transgranicznych centrów cyberbezpieczeństwa odpowiedzialnych za pomoc w wykrywaniu cyberzagrożeń i cyberincydentów
- przewidują utworzenie mechanizmu cyberkryzysowego, który ma zwiększać gotowość i chronić podmioty krytyczne i podmioty świadczące usługi kluczowe, takie jak szpitale czy zakłady użyteczności publicznej
- wzmacniają solidarność na szczeblu UE, wspólne zarządzanie kryzysowe i zdolności reagowania w państwach członkowskich
- przyczyniają się do zapewnienia obywatelom i firmom bezpiecznego i chronionego środowiska cyfrowego.
Akt o cybersolidarności wszedł w życie 4 lutego 2025 r.
Unijny akt o cyberbezpieczeństwie
Unijny akt o cyberbezpieczeństwie został przyjęty przez Radę w kwietniu 2019 r. Wprowadził:
- ogólnounijny program certyfikacji
- stały, silniejszy mandat Agencji UE ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA).
Europejskie programy certyfikacji
W przeszłości państwa UE stosowały różne programy certyfikacji cyberbezpieczeństwa w odniesieniu do produktów technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), co doprowadziło do fragmentacji rynku i barier regulacyjnych. Za pomocą aktu o cyberbezpieczeństwie UE wprowadziła jednolite ogólnounijne ramy certyfikacji, które:
- budują zaufanie
- przyczyniają się do rozwoju rynku cyberbezpieczeństwa
- ułatwiają handel w UE.
Ramy certyfikacji to kompleksowy zestaw zasad, wymogów technicznych, standardów i procedur.
W grudniu 2024 r. UE przyjęła ukierunkowaną zmianę aktu o cyberbezpieczeństwie, aby umożliwić ustanowienie unijnych systemów certyfikacji dla tzw. usług zarządzanych w zakresie bezpieczeństwa. Te usługi to np. obsługa incydentu, przeprowadzanie testów penetracyjnych i audytów bezpieczeństwa oraz doradztwo związane ze wsparciem technicznym.
Agencja UE ds. Cyberbezpieczeństwa
Agencja UE ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA), z siedzibą w Atenach, stara się zapewnić wysoki wspólny poziom cyberbezpieczeństwa w całej UE. Wspiera państwa członkowskie, instytucje UE i inne zainteresowane strony w zwiększaniu cyberbezpieczeństwa i w stawianiu czoła cyberatakom.
ENISA została utworzona w 2004 r., a unijny akt o cyberbezpieczeństwie nadał jej stały mandat, przyznał jej więcej zasobów i zwiększył jej rolę.
W grudniu 2024 r. Rada zatwierdziła konkluzje zawierające szereg zaleceń i sugestii w zakresie wzmocnienia tej agencji.
Unijny akt o cyberodporności
Akt o cyberodporności, przyjęty przez Radę 10 października 2024 r., ustanawia wymogi cyberbezpieczeństwa dla produktów z elementami cyfrowymi podłączonych do internetu lub do innych urządzeń. Dzięki tym wymogom produkty takie jak domowe kamery, lodówki, telewizory i zabawki podłączone do internetu będą bezpieczne dla użytkownika – zanim trafią na rynek i przez cały cykl życia.
Nowe przepisy zwiększają również przejrzystość: konsumenci będą mieli dostęp do informacji na temat cyberbezpieczeństwa produktów, które kupują i z których korzystają.
Dyrektywa o bezpieczeństwie sieci i informacji
Dyrektywa o bezpieczeństwie sieci i informacji (NIS) była pierwszym ogólnounijnym aktem prawnym służącym zacieśnieniu współpracy państw członkowskich w zakresie cyberbezpieczeństwa. Została wprowadzona w 2016 r. i określała obowiązki z zakresu bezpieczeństwa, którym mieli podlegać operatorzy usług kluczowych (w sektorach krytycznych, takich jak energetyka, transport, zdrowie i finanse) oraz dostawcy usług cyfrowych (internetowe platformy handlowe, wyszukiwarki, usługi w chmurze).
W 2022 r. UE przyjęła zmienioną dyrektywę NIS (NIS 2), która zastąpiła dyrektywę z 2016 r. Nowe przepisy zapewniają wysoki wspólny poziom cyberbezpieczeństwa w Unii – w odpowiedzi na ewoluujący krajobraz zagrożeń – oraz uwzględniają szybszą od czasu pandemii Covid-19 transformację cyfrową.
Dyrektywa NIS 2:
- ustala minimalne zasady regulacyjne
- ustanawia mechanizmy skutecznej współpracy między stosownymi organami poszczególnych państw UE
- uaktualnia listę sektorów i czynności podlegających obowiązkom z dziedziny cyberbezpieczeństwa
- ustanawia przepisy dotyczące obsługi cyberincydentów (link do RODO).
Państwa członkowskie miały czas do października 2024 r. na pełną transpozycję i wdrożenie dyrektywy NIS 2.
Unijny zestaw narzędzi dotyczących sieci 5G
Sieci 5G są nieodzowne nie tylko dla komunikacji cyfrowej, lecz także dla sektorów krytycznych, takich jak energetyka, transport, bankowość i zdrowie.
Technologia 5G stanowi również jeden z kluczowych atutów Europy, który pozwala jej konkurować na światowych rynkach. Bezpieczeństwo tej technologii to zatem podstawowy warunek strategicznej autonomii Unii.
W styczniu 2020 r. UE uzgodniła zestaw narzędzi, by określić wspólne działania ograniczające główne cyberzagrożenia dla sieci 5G i by zapewnić doradztwo w tym zakresie.
Finansowanie i badania naukowe
UE działa na wielu frontach, starając się zwiększać cyberodporność, chronić komunikację i dane oraz zapewniać bezpieczeństwo naszego społeczeństwa i naszej gospodarki w internecie. Jej działania obejmują wspieranie badań naukowych i zwiększanie finansowania innowacji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.
„Cyfrowa Europa”
W ramach programu „Cyfrowa Europa” (2021‒2027) UE przeznaczyła 1,6 mld euro na inwestycje w zdolności cyberbezpieczeństwa oraz na szeroko zakrojone wdrożenie w całej UE infrastruktury i narzędzi cyberbezpieczeństwa z myślą o administracji publicznej, firmach i obywatelach.
„Horyzont Europa”
Kluczową sprawą jest wypracowanie innowacyjnych rozwiązań, które będą chronić nas przed najnowszymi, najbardziej zaawansowanymi cyberzagrożeniami. Dlatego cyberbezpieczeństwo jest ważnym elementem unijnego programu finansowania badań i innowacji „Horyzont 2020” i programu „Horyzont Europa”, który jest jego następcą. W maju 2020 r. UE zarezerwowała 49 mln euro na zwiększenie innowacji w systemach cyberbezpieczeństwa i prywatności.
Program „Droga ku cyfrowej dekadzie” 2030
Bezpieczeństwo cyfrowe zależy od istnienia wystarczającej liczby ekspertów mających odpowiednie umiejętności. Obecnie występuje znaczny niedobór takich osób, dlatego UE aktywnie inwestuje w rozwój umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa.
Program „Droga ku cyfrowej dekadzie” 2030 wspiera inwestycje w takich kluczowych obszarach jak: obliczenia wielkiej skali, wspólna infrastruktura danych i wspólne usługi danych, technologia blockchain, procesory o niskim zużyciu energii, ogólnoeuropejski rozwój korytarzy 5G, zaawansowane technologicznie partnerstwa na rzecz umiejętności cyfrowych, bezpieczna infrastruktura kwantowa, sieć centrów cyberbezpieczeństwa, cyfrowa administracja publiczna, zaplecze testowe i centra innowacji cyfrowych.
Centrum kompetencji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa
W kwietniu 2021 r. Rada przyjęła rozporządzenie ustanawiające Europejskie Centrum Kompetencji Przemysłowych, Technologicznych i Badawczych w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa, z siedzibą w Bukareszcie, wspierane przez sieć krajowych ośrodków koordynacji.
Centrum ma:
- stale zwiększać cyberodporność
- pomagać we wdrażaniu najnowszych technologii z zakresu cyberbezpieczeństwa
- wspierać start-upy i MŚP zajmujące się cyberbezpieczeństwem
- pogłębiać badania i innowacje w tej dziedzinie
- pomagać wypełnić braki umiejętności.
Więcej informacji
Ostatnia aktualizacja: 2 grudnia 2024