Europejska przestrzeń badawcza

Cele

Zainicjowaną w 2000 r. europejską przestrzeń badawczą poddano gruntownym zmianom w 2020 r., aby nadać jej bardziej konkretny charakter i zwiększyć jej znaczenie dla naukowców, innowatorów i obywateli w całej Europie.

Założenia nowej europejskiej przestrzeni badawczej

inwestowanie w badania i innowacje na rzecz ekologicznej i cyfrowej przyszłości

propagowanie równości płci i różnorodności

usprawnianie dostępu naukowców do infrastruktury i udogodnień

upowszechnianie praktyk w zakresie otwartej nauki

wspieranie mobilności i umiejętności naukowców oraz zwiększanie możliwości rozwoju ich kariery

Nowa europejska przestrzeń badawcza wzmacnia koordynację w UE, między UE a państwami członkowskimi i sektorem prywatnym, a także partnerami międzynarodowymi, zapewniając Europie przewagę konkurencyjną z korzyścią zarówno dla firm, jak i dla obywateli.

Jednym z głównych filarów nowej europejskiej przestrzeni badawczej jest pakt na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie. W ramach tego paktu państwa członkowskie UE zobowiązały się działać na rzecz:

• zbioru wspólnych zasad i wartości
• wspólnych priorytetowych obszarów działania
• inwestycji i reform
• uproszczenia koordynacji polityki i procesu monitorowania w ramach polityk w dziedzinie badań i innowacji.

Program polityki (2025–2027)

Program polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej na lata 2025–2027, zatwierdzony przez Radę w maju 2025 r., przewiduje 8 kluczowych działań i 11 polityk strukturalnych. Mają one wzmocnić badania naukowe i innowacjew Europie.

Strukturalne strategie polityczne ukierunkowane są na takie obszary, jak:

• otwarta nauka, równość płci i możliwości rozwoju kariery w dziedzinie badań naukowych i rozwoju
• wzmocnienie infrastruktury badawczej i współpracy międzynarodowej
• reforma systemu oceny badań naukowych i zwiększenie waloryzacji wiedzy.

Działania w ramach europejskiej przestrzeni badawczej to konkretne inicjatywy, które realizują określone cele i mają przynieść bezpośrednie i wymierne efekty. Należy je zrealizować w ciągu trzech lat. Przykładowe działania:

• propagowanie sprawiedliwości w otwartej nauce
• szersze wykorzystywanie sztucznej inteligencji w badaniach naukowych
• zwiększanie bezpieczeństwa badań naukowych.

Inicjatywy te będą realizowane dobrowolnie przez państwa członkowskie zgodnie z zasadą zmiennej geometrii, która zapewnia elastyczny udział.

• Rada zatwierdza program polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej na kolejne trzy lata (komunikat prasowy z 23 maja 2025)

Cel inwestycyjny

Priorytetowe traktowanie inwestycji w badania i rozwój ma duże znaczenie dla tworzenia liczniejszych i lepszych miejsc pracy w Europie, podnoszenia jakości życia obywateli i poprawy konkurencyjności unijnej gospodarki.

UE jest w tym względzie liderem: w ostatnich dekadach innowacje przyczyniły się do blisko dwóch trzecich jej wzrostu gospodarczego. Ponadto unijne inwestycje w badania i innowacje stanowią blisko 20% światowych inwestycji w tej dziedzinie, a UE chce jeszcze zwiększyć wydatki na badania i rozwój.

Zgodnie z założeniami nowej europejskiej przestrzeni badawczej cel inwestycyjny ma wynosić 3% PKB na badania i rozwój (jeszcze w 2018 r. było to 2,19%).

Finansowanie i doradztwo strategiczne w dziedzinie badań

Program „Horyzont Europa” to główny unijny fundusz wspierający wdrażanie nowej europejskiej przestrzeni badawczej.

Jego budżet na lata 2021–2027 wynosi 95,5 mld euro, przy czym 3,3% tych środków ma zostać wykorzystane na „rozszerzanie uczestnictwa”, czyli wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej i wspieranie państw UE o niższych wynikach badawczo-innowacyjnych.

Komitet Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji jest unijnym strategiczno-politycznym komitetem doradczym w kwestiach badań i innowacji w ramach europejskiej przestrzeni badawczej.

To organ przygotowawczy Rady, a jego głównym zadaniem jest doradzanie Radzie (zwłaszcza Radzie ds. Konkurencyjności), Komisji Europejskiej i państwom członkowskim UE w dziedzinach priorytetowych dla europejskiej przestrzeni badawczej.

• Komitet Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji (ERAC)