Europese Onderzoeksruimte

Doelstellingen

De Europese Onderzoeksruimte, die in 2000 in het leven is geroepen, is in 2020 grondig vernieuwd. Doel was de EOR tastbaarder en doeltreffender te maken voor onderzoekers, innovatoren en burgers in heel Europa.

Met de Europese Onderzoeksruimte wil de EU:

investeren in onderzoek en innovatie (O&I) voor een groene en digitale toekomst

gendergelijkheid en diversiteit bevorderen

de toegang tot infrastructuur en faciliteiten voor onderzoekers verbeteren

openwetenschaps­praktijken aanmoedigen

mobiliteit, vaardigheden en carrière­mogelijkheden voor onderzoekers ondersteunen

De nieuwe EOR zorgt voor betere coördinatie binnen de EU en tussen de lidstaten, de particuliere sector en internationale partners. Dit geeft Europa een concurrentievoordeel waar zowel bedrijven als burgers de vruchten van plukken.

Een van de belangrijkste pijlers van de nieuwe EOR is het "pact voor onderzoek en innovatie in Europa". Daarin beloven de EU-lidstaten zich in te zetten voor:

• een reeks gemeenschappelijke beginselen en waarden
• gedeelde prioritaire actiegebieden
• investeringen en hervormingen
• vereenvoudigde coördinatie en monitoring van O&I-beleid

Beleidsagenda 2025-2027

De beleidsagenda voor de Europese Onderzoeksruimte 2025-2027, die in mei 2025 door de Raad is goedgekeurd, is opgezet rond 8 kernacties en 11 structuurbeleidsmaatregelen ter versterking van het Europese onderzoeks- en innovatielandschap.

De structurele beleidsmaatregelen zijn gericht op onderwerpen als:

• open wetenschap, gendergelijkheid en loopbaanontwikkeling binnen O&I
• versterking van de onderzoeksinfrastructuur en internationale samenwerking
• hervorming van onderzoeksbeoordelingen en bevordering van kennisvalorisatie

EOR-acties zijn specifieke, doelgerichte initiatieven die directe en meetbare waarde moeten opleveren en binnen de 3 jaar moeten worden afgerond. Enkele voorbeelden:

• bevordering van eerlijkheid in de open wetenschap
• bevordering van artificiële intelligentie in het wetenschappelijk onderzoek
• verbetering van de onderzoeksveiligheid

De lidstaten voeren deze initiatieven vrijwillig uit op basis van het beginsel van variabele geometrie, dus met de nodige flexibiliteit om al dan niet deel te nemen.

• Raad keurt beleidsagenda voor de Europese onderzoeksruimte voor de komende 3 jaar goed (persmededeling, 23 mei 2025)

Investeringsdoel

Investeren in O&I moet prioriteit krijgen om zo in Europa meer en betere banen te creëren, de kwaliteit van leven te verbeteren en het concurrentievermogen van de EU-economie te vergroten.

De EU is koploper op dit gebied: innovatie zorgde in de afgelopen decennia voor bijna twee derde van de economische groei. De EU is bovendien goed voor bijna 20% van de wereldwijde investeringen in O&I en wil meer gaan uitgeven aan onderzoek en ontwikkeling.

De nieuwe EOR komt ook met een nieuw investeringsdoel: 3% van het bbp naar onderzoek en ontwikkeling (in 2018 nog 2,19%).

Financiering en strategisch advies over onderzoek

"Horizon Europa" is het belangrijkste EU-fonds dat de uitvoering van de nieuwe EOR ondersteunt.

Het fonds beschikt voor 2021-2027 over een budget van € 95,5 miljard, waarvan 3,3% moet worden gebruikt voor "verbreding van de deelname". Dit betekent dat dit geld moet worden gebruikt om de EOR te versterken en EU-landen die het minder goed doen op het gebied van O&I te ondersteunen.

Het Comité Europese Onderzoeks­ruimte en Innovatie biedt strategisch advies over O&I binnen de EOR.

Het comité is een voorbereidende instantie van de Raad en heeft als voornaamste taak de Raad (met name de Raad Concurrentie­vermogen), de Europese Commissie en de EU-lidstaten te adviseren over de EOR-prioriteitsgebieden.

• Comité Europese Onderzoeksruimte en Innovatie (CEOR)