Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας

Στόχοι

Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας (ΕΧΕ), που εγκαινιάστηκε το 2000, έτυχε σημαντικής αναδιαμόρφωσης το 2020, προκειμένου να οικοδομηθεί ένας κοινός χώρος έρευνας που είναι πιο απτός και πιο επιδραστικός για τους ερευνητές, τους φορείς καινοτομίας και τους πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Στόχοι του νέου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας

Να επενδύσει στην έρευνα και την καινοτομία (Ε&Κ) για ένα πράσινο και ψηφιακό μέλλον

Να προωθήσει την ισότητα των φύλων και τη διαφορετικότητα

Να βελτιώσει την πρόσβαση των ερευνητών σε υποδομές και εγκαταστάσεις

Να προωθήσει πρακτικές ανοικτής επιστήμης

Να στηρίξει την κινητικότητα, τις δεξιότητες και τις ευκαιρίες σταδιοδρομίας των ερευνητών

Ο νέος ΕΧΕ ενισχύει τον συντονισμό στην ΕΕ, με τα κράτη μέλη της και με τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και με τους διεθνείς εταίρους, προσδίδοντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην Ευρώπη, προς όφελος τόσο των εταιρειών όσο και των πολιτών.

Ένας από τους βασικούς πυλώνες του είναι το «σύμφωνο για την έρευνα και την καινοτομία στην Ευρώπη». Στο πλαίσιο του εν λόγω συμφώνου, τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει δεσμεύσεις ως προς:

• ένα σύνολο κοινών αρχών και αξιών
• κοινούς τομείς προτεραιότητας για δράση
• την πραγματοποίηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων
• τη θέσπιση απλουστευμένης διαδικασίας συντονισμού και παρακολούθησης για τις πολιτικές E&K

Θεματολόγιο πολιτικής 2025-2027

Το θεματολόγιο πολιτικής για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας για την περίοδο 2025-2027, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Μάιο του 2025, έχει σχεδιαστεί γύρω από 8 βασικές δράσεις του ΕΧΕ και 11 διαρθρωτικές πολιτικές του ΕΧΕ με σκοπό την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας της Ευρώπης.

Οι διαρθρωτικές πολιτικές του ΕΧΕ επικεντρώνονται σε τομείς όπως:

• η ανοικτή επιστήμη, η ισότητα των φύλων και η βιωσιμότητα της σταδιοδρομίας στην Ε&Κ
• η ενίσχυση των ερευνητικών υποδομών και της διεθνούς συνεργασίας
• η μεταρρύθμιση των αξιολογήσεων της έρευνας και η ενίσχυση της αξιοποίησης της γνώσης

Οι δράσεις του ΕΧΕ είναι ειδικές στοχευμένες πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην επίτευξη άμεσης και μετρήσιμης αξίας και αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί εντός του τριετούς χρονικού πλαισίου. Ορισμένα παραδείγματα:

• προαγωγή της ισοτιμίας στην ανοικτή επιστήμη
• πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην επιστημονική έρευνα
• ενίσχυση της ασφάλειας της έρευνας

Οι πρωτοβουλίες αυτές θα υλοποιηθούν οικειοθελώς από τα κράτη μέλη με βάση την αρχή της μεταβλητής γεωμετρίας και με περιθώριο ευελιξίας ως προς τη συμμετοχή ή μη.

• Το Συμβούλιο προσυπογράφει το θεματολόγιο πολιτικής για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας για την επόμενη τριετία (δελτίο Τύπου, 23 Μαΐου 2025)

Επενδυτικός στόχος

Είναι σημαντικό να δοθεί προτεραιότητα στις επενδύσεις στην Ε&Κ για τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη, για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της ΕΕ.

Η ΕΕ είναι πρωτοπόρος στο θέμα αυτό, καθώς σχεδόν τα δύο τρίτα της οικονομικής της ανάπτυξης τις τελευταίες δεκαετίες οφείλονται στην καινοτομία. Επιπλέον, η ΕΕ πραγματοποιεί σχεδόν το 20% των παγκόσμιων επενδύσεων στην Ε&Κ και επιθυμεί να αυξήσει τις δαπάνες της στην έρευνα και την ανάπτυξη.

Με βάση τον νέο ΕΧΕ, ο επενδυτικός στόχος για την έρευνα και την ανάπτυξη τίθεται στο 3% του ΑΕΠ, έναντι 2,19% το 2018.

Χρηματοδότηση και στρατηγικές συμβουλές για την έρευνα

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» είναι το κύριο ταμείο της ΕΕ για τη στήριξη της υλοποίησης του νέου ΕΧΕ.

Από το 2021 έως το 2027, το πρόγραμμα διαθέτει προϋπολογισμό 95,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων το 3,3% πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τη «διεύρυνση της συμμετοχής», δηλαδή την ενίσχυση του ΕΧΕ και τη στήριξη των χωρών της ΕΕ με χαμηλότερες επιδόσεις στον τομέα της Ε&Κ.

Η Επιτροπή Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας αποτελεί την συμβουλευτική επιτροπή στρατηγικής πολιτικής της ΕΕ σε θέματα Ε&Κ στο πλαίσιο του ΕΧΕ.

Πρόκειται για προπαρασκευαστικό όργανο του Συμβουλίου, με κύρια αποστολή να παρέχει συμβουλές στο Συμβούλιο (ιδίως στο Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας), στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη της ΕΕ σχετικά με τομείς προτεραιότητας που αφορούν τον ΕΧΕ.

• Επιτροπή Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας (ERAC)