Μεταναστευτικές ροές στην οδό της Ανατολικής Μεσογείου

Δράση της ΕΕ για την αντιμετώπιση της μεταναστευτικής κατάστασης στην Τουρκία

Η οδός της Ανατολικής Μεσογείου αναφέρεται στις παράτυπες αφίξεις στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Βουλγαρία. Μεγάλος αριθμός προσφύγων που προσπαθούν να διαφύγουν από τον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας έφθασαν στην ΕΕ μέσω αυτής της οδού το 2015.

Έκτοτε, ο αριθμός των παράτυπων αφίξεων μέσω αυτής της οδού μειώθηκε σημαντικά, χάρη στη στενή συνεργασία μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας. Η εφαρμογή της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας του Μαρτίου του 2016 συνέβαλε καθοριστικά στη μείωση των παράτυπων αφίξεων μέσω Τουρκίας.

Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας

Τον Μάρτιο του 2016, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ και της Τουρκίας συμφώνησαν να καταπολεμήσουν την παράτυπη μετανάστευση εξαιτίας του τεράστιου αριθμού μεταναστών που διακινούνταν μέσω της Τουρκίας. Στη δήλωση προσδιορίζονται ορισμένες αρχές. Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην εφαρμογή της δήλωσης και συνεχίζει να στηρίζει τους σύριους πρόσφυγες μέσω της διευκόλυνσης για τους πρόσφυγες στην Τουρκία.

Μετά την εφαρμογή της δήλωσης, οι αφίξεις μέσω της οδού της Ανατολικής Μεσογείου μειώθηκαν σημαντικά. Η συμφωνία με την Τουρκία συνέβαλε επίσης στη μείωση του αριθμού των ανθρώπινων ζωών που χάνονται στη θάλασσα και στην πάταξη της παράνομης διακίνησης μεταναστών.

• Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας (18 Μαρτίου 2016)
• Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (17-18 Μαρτίου 2016)

Μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των προσφύγων στην Τουρκία

Οι πρόσφυγες στην Τουρκία λαμβάνουν βοήθεια από την ΕΕ για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής τους. Η διευκόλυνση της ΕΕ για τους πρόσφυγες στην Τουρκία, η οποία προβλέπει συνολική χρηματοδότηση ύψους 6 δισ. €, προβλέπει έναν κοινό συντονιστικό μηχανισμό που αποσκοπεί στο να εξασφαλιστεί ότι λαμβάνονται υπόψη με ολοκληρωμένο τρόπο οι ανάγκες των προσφύγων και των κοινοτήτων υποδοχής στην Τουρκία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε τη διευκόλυνση στις 24 Νοεμβρίου 2015 μετά από έκκληση των κρατών μελών να αυξηθεί η χρηματοδότηση για τη στήριξη των προσφύγων στην Τουρκία.

Στις 29 Νοεμβρίου 2015, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δέσμευσε μια πρώτη δόση ύψους 3 δισ. € για τη διευκόλυνση. Τον Μάρτιο του 2018, η Επιτροπή πρότεινε να αυξηθεί η χρηματοδότηση της διευκόλυνσης κατά 3 δισ. € επιπλέον, δεδομένου ότι ο αρχικός προϋπολογισμός είχε χρησιμοποιηθεί εξ ολοκλήρου. Τον Ιούνιο του 2018, τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν να χρηματοδοτηθεί η στήριξη των σύριων προσφύγων στην Τουρκία με επιπλέον 3 δισ. €.

• Μηχανισμός για τους πρόσφυγες στην Τουρκία: τα κράτη μέλη συμφωνούν τις λεπτομέρειες της επιπλέον χρηματοδότησης (δελτίο Τύπου, 29 Ιουνίου 2018)
• Διευκόλυνση της ΕΕ για τους πρόσφυγες στην Τουρκία (ενημερωτικό δελτίο Ευρωπαϊκής Επιτροπής)

Η πρώτη δόση χρηματοδότησε έργα που εκτελέστηκαν έως τα μέσα του 2021. Η δεύτερη δόση χρηματοδοτεί έργα που θα εκτελεστούν έως τα μέσα του 2025. Έμφαση δίνεται κυρίως στην ανθρωπιστική βοήθεια, την εκπαίδευση, την υγεία, την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, τις δημοτικές υποδομές, την κοινωνικοοικονομική στήριξη και τη διαχείριση της μετανάστευσης.

Χάρη στα έργα που χρηματοδοτούνται από τη διευκόλυνση, έχουν βελτιωθεί οι συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στην Τουρκία:

• εφαρμόζονται 65 προγράμματα με σκοπό την κάλυψη βασικών αναγκών και αναγκών στους τομείς της προστασίας, της εκπαίδευσης και της υγείας των πλέον ευάλωτων προσφύγων στην Τουρκία
• δόθηκε στήριξη σε 701 000 προσφυγόπουλα για να πηγαίνουν στο σχολείο
• παρέχεται ελεύθερη και ισότιμη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη για 4 εκατομμύρια πρόσφυγες
• πάνω από 2,6 εκατομμύρια πρόσφυγες έχουν λάβει στήριξη για τις βασικές καθημερινές ανάγκες τους

Σε συνέχεια των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2021 και εκτός του πλαισίου της διευκόλυνσης, η Επιτροπή έχει κινητοποιήσει 3 δισ. € για τους πρόσφυγες και τις κοινότητες υποδοχής στην Τουρκία για την περίοδο 2021-2023. Η χρηματοδότηση αυτή αποσκοπεί στη συνέχιση της στήριξης στους τομείς προτεραιότητας που αποτελούν οι βασικές ανάγκες και η εκπαίδευση, η διαχείριση της μετανάστευσης και ο έλεγχος των συνόρων, καθώς και στο πλαίσιο της ανθρωπιστικής στήριξης.