Κώδικας συνόρων του Σένγκεν: συμφωνία για ενίσχυση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα

Στις 7 Δεκεμβρίου 2016, η Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων (ΕΜΑ) ενέκρινε συμβιβαστικό κείμενο που συμφωνήθηκε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τροποποίηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν για να ενισχυθούν οι έλεγχοι στα εξωτερικά σύνορα με τη χρήση των κατάλληλων βάσεων δεδομένων.

«Πετύχαμε αυτό το αποτέλεσμα μόνον επειδή όλοι όσοι ασχολήθηκαν εργάστηκαν σκληρά και αφοσιωμένα», δήλωσε ο κ. Robert Kaliňák, Υπουργός Εσωτερικών της Σλοβακίας και Πρόεδρος του Συμβουλίου. «Είναι μια σημαντική απάντηση στην αύξηση της τρομοκρατικής απειλής στην Ευρώπη, ιδιαίτερα κρίσιμη στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του προβλήματος των αλλοδαπών μαχητών.»

Η τροποποίηση υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διεξάγουν συστηματικούς ελέγχους όλων των προσώπων, συμπεριλαμβανομένων των προσώπων που απολαύουν του δικαιώματος ελεύθερης μετακίνησης κατά το ενωσιακό δίκαιο (δηλαδή των πολιτών της ΕΕ και των μελών των οικογενειών τους που δεν είναι πολίτες της ΕΕ) όταν διασχίζουν τα εξωτερικά σύνορα, με χρήση βάσεων δεδομένων για απολεσθέντα και κλαπέντα έγγραφα, καθώς και να εξακριβώνουν ότι τα εν λόγω πρόσωπα δεν συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια. Η υποχρέωση αυτή εφαρμόζεται σε όλα τα εξωτερικά σύνορα (εναέρια, θαλάσσια και χερσαία σύνορα) τόσο κατά την είσοδο όσο και κατά την έξοδο.

Ωστόσο, όταν μια συστηματική αναζήτηση στοιχείων στις βάσεις δεδομένων για όλα τα πρόσωπα που απολαύουν του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης θα μπορούσε να έχει δυσανάλογες επιπτώσεις στη ροή της κυκλοφορίας στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα, τα κράτη μέλη μπορούν να διενεργούν μόνο στοχευμένους ελέγχους με χρήση βάσεων δεδομένων, υπό την προϋπόθεση ότι από την αξιολόγηση του κινδύνου προκύπτει ότι αυτό δεν ενέχει κινδύνους για την εσωτερική ασφάλεια, τη δημόσια τάξη ή τις διεθνείς σχέσεις των κρατών μελών ούτε απειλή για τη δημόσια υγεία.

Όσον αφορά τα εναέρια σύνορα, τα θεσμικά όργανα συμφώνησαν ότι τα κράτη μέλη δύνανται να κάνουν χρήση της δυνατότητας αυτής, αλλά μόνον κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου 6 μηνών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του τροποποιημένου κανονισμού. Η περίοδος αυτή μπορεί να παραταθεί για 18 μήνες κατ΄ανώτατο όριο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν σε συγκεκριμένο αερολιμένα υπάρχουν προβλήματα υποδομών που απαιτούν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για προσαρμογές ώστε να επιτραπεί η διεξαγωγή συστηματικών ελέγχων των βάσεων δεδομένων χωρίς δυσανάλογες επιπτώσεις στη ροή της κυκλοφορίας.

Ιστορικό

Τον Δεκέμβριο του 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον κανονισμό με τον οποίον τροποποιείται ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν. Πρόκειται για μιαν απάντηση στην αύξηση των τρομοκρατικών απειλών και στην πρόσκληση του Συμβουλίου, μέσω των συμπερασμάτων του της 9ης και 20ής Νοεμβρίου 2015, για στοχευμένη αναθεώρηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του προβλήματος των «αλλοδαπών τρομοκρατών μαχητών». Η συμφωνία αποτελεί επίσης ένα απτό αποτέλεσμα της δήλωσης και του οδικού χάρτη της Μπρατισλάβας, τα οποία συμφωνήθηκαν από τους ηγέτες των 27 κρατών μελών στις 16 Σεπτεμβρίου 2016.

Ενώ τα κράτη μέλη οφείλουν να ελέγχουν συστηματικά, με χρήση όλων των βάσεων δεδομένων, τους υπηκόους τρίτων χωρών κατά την είσοδο, για λόγους δημόσιας τάξης και εσωτερικής ασφάλειας, οι ισχύουσες διατάξεις δεν προβλέπουν τέτοιου είδους έλεγχο σε όλες τις βάσεις δεδομένων κατά την έξοδο, ούτε προβλέπουν συστηματικό έλεγχο των προσώπων που απολαύουν του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης. Με την τροποποίηση θα ευθυγραμμιστούν οι υποχρεώσεις διενέργειας συστηματικών ελέγχων και κατά την έξοδο, ώστε να διασφαλίζεται ότι τόσο οι υπήκοοι τρίτων χωρών όσο και οι πολίτες της ΕΕ και τα μέλη των οικογενειών τους δεν συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια.

Η τροποποίηση εντατικοποιεί τη χρήση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν και των λοιπών σχετικών βάσεων δεδομένων της ΕΕ και δίνει τη δυνατότητα ελέγχων με χρήση και άλλων βάσεων δεδομένων της Ιντερπόλ. Η χρήση της βάσης δεδομένων της Ιντερπόλ για τα κλαπέντα και απολεσθέντα ταξιδιωτικά έγγραφα είναι υποχρεωτική για τους ελέγχους των υπηκόων τρίτων χωρών και των προσώπων που απολαύουν του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, τόσο κατά την είσοδο όσο και κατά την έξοδο.

Επόμενα βήματα

Τώρα που η συμφωνία επιβεβαιώθηκε από την Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων, εξ ονόματος του Συμβουλίου, ο κανονισμός θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για ψηφοφορία σε πρώτη ανάγνωση και στο Συμβούλιο προς έγκριση.

• Η αντιτρομοκρατική δράση της ΕΕ (γενικές πληροφορίες)