Η αντίδραση της ΕΕ στην τρομοκρατία
Η καταπολέμηση της τρομοκρατίας αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την ΕΕ. Τα κράτη μέλη συνεργάζονται στενά για την πρόληψη τρομοκρατικών επιθέσεων και την κατοχύρωση της ασφάλειας των πολιτών.
Γιατί η καταπολέμηση της τρομοκρατίας αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την ΕΕ
Έπειτα από μια σειρά επιθέσεων που ξεκίνησε το 2015, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει λάβει διάφορα μέτρα για την πάταξη της τρομοκρατίας.
Παρότι την πρωταρχική ευθύνη για την καταπολέμηση του εγκλήματος και την κατοχύρωση της ασφάλειας φέρουν τα κράτη μέλη, οι τρομοκρατικές επιθέσεις των τελευταίων ετών έχουν καταστήσει σαφές ότι η ασφάλεια είναι και κοινή ευθύνη την οποία πρέπει να επωμιστούν μαζί. Η ΕΕ συμβάλλει στην προστασία των πολιτών της ενεργώντας ως το κύριο φόρουμ συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών.
Το 2015 οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ εξέδωσαν κοινή δήλωση με σκοπό να καθοδηγήσουν τις εργασίες της ΕΕ και των κρατών μελών της. Με τη δήλωση αυτή ζητούν συγκεκριμένα μέτρα εστιάζοντας σε τρεις τομείς:
- την κατοχύρωση της ασφάλειας των πολιτών
- την πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης και τη διαφύλαξη των αξιών
- τη συνεργασία με διεθνείς εταίρους
Τον Νοέμβριο του 2020, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις που έπληξαν τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Αυστρία, οι υπουργοί Εσωτερικών της ΕΕ συμφώνησαν να εντείνουν ακόμη περισσότερο τις κοινές τους προσπάθειες για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, χωρίς να υπονομεύονται οι κοινές αξίες της ΕΕ, όπως η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και η ελευθερία του λόγου.
Τον Δεκέμβριο του 2020 οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ δήλωσαν εκ νέου ότι στέκονται ενωμένοι στον αγώνα κατά της ριζοσπαστικοποίησης, της τρομοκρατίας και του βίαιου εξτρεμισμού.
Ορισμός της ΕΕ για την τρομοκρατία
Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, τα τρομοκρατικά εγκλήματα είναι πράξεις που τελούνται με σκοπό:
- να εκφοβιστεί σοβαρά ένας πληθυσμός
- να εξαναγκαστεί αθέμιτα κυβέρνηση ή διεθνής οργανισμός να εκτελέσει ή να παραλείψει οποιαδήποτε πράξη
- να αποσταθεροποιηθούν σοβαρά ή να καταστραφούν οι θεμελιώδεις πολιτικές, συνταγματικές, οικονομικές ή κοινωνικές δομές χώρας ή διεθνούς οργανισμού
Πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης
Η ριζοσπαστικοποίηση δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, ωστόσο τα τελευταία χρόνια συνιστά σοβαρότερη απειλή.
Οι τεχνολογίες διαδικτυακής επικοινωνίας έχουν διευκολύνει τη διασυνοριακή επικοινωνία των τρομοκρατών και έχουν ενισχύσει την τρομοκρατική προπαγάνδα και την εξάπλωση του εξτρεμισμού.
Τον Απρίλιο του 2021 η ΕΕ εξέδωσε κανονισμό για την αντιμετώπιση της διάδοσης τρομοκρατικού περιεχομένου στο διαδίκτυο. Οι νέοι κανόνες θα ισχύσουν από τις 7 Ιουνίου 2022.
Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα έχουν την εξουσία να εκδίδουν εντολές αφαίρεσης περιεχομένου προς τους παρόχους υπηρεσιών, ζητώντας τους να αφαιρούν τρομοκρατικό περιεχόμενο ή να απενεργοποιούν την πρόσβαση σε αυτό εντός μίας ώρας.
Αντιμετώπιση της διάδοσης τρομοκρατικού περιεχομένου στο διαδίκτυο (Ενημερωτικό γράφημα)
Κατάλογος τρομοκρατών της ΕΕ
Στο πλαίσιο της αντιτρομοκρατικής δράσης που ανέλαβε μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατάρτισε κατάλογο προσώπων, ομάδων και οντοτήτων που εμπλέκονται σε τρομοκρατικές πράξεις και υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα. Το Συμβούλιο επανεξετάζει τον κατάλογο τακτικά και τουλάχιστον μία φορά το εξάμηνο.
Από τον Σεπτέμβριο του 2016, η ΕΕ μπορεί να επιβάλλει τις δικές της κυρώσεις στο ISIL/Da’esh και την Αλ Κάιντα, καθώς και σε πρόσωπα και οντότητες που συνδέονται με τις ομάδες αυτές ή τις υποστηρίζουν.
Ανταλλαγή πληροφοριών
Η αποτελεσματική ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου, των δικαστικών αρχών και των υπηρεσιών πληροφοριών στα κράτη μέλη έχει ζωτική σημασία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τον εντοπισμό των αλλοδαπών μαχητών και την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος.
Η ΕΕ έχει λάβει μέτρα για τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των χωρών της ΕΕ, μεταξύ των οποίων, πιο πρόσφατα:
- η θέσπιση πλαισίου για τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των συστημάτων πληροφοριών της ΕΕ που βοηθούν στη διαχείριση των συνόρων, της ασφάλειας και της μετανάστευσης (2019)
- η επικαιροποίηση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν, που χρησιμοποιείται από την αστυνομία και τους συνοριοφύλακες για την ανταλλαγή καταχωρίσεων σχετικά με καταζητούμενα ή αγνοούμενα πρόσωπα και αντικείμενα (2018)
- η οδηγία για τις καταστάσεις με τα ονόματα των επιβατών, η οποία ρυθμίζει τη διαβίβαση και την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που παρέχουν οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών (2016)
- η δημιουργία Ευρωπαϊκού Αντιτρομοκρατικού Κέντρου στην Ευρωπόλ για την υποστήριξη της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των εθνικών αστυνομικών αρχών (2016)
Πώς οι διαλειτουργικές βάσεις δεδομένων θα ενισχύσουν την ασφάλεια της Ευρώπης (Ενημερωτικό γράφημα)
Συντονιστής αντιτρομοκρατικής δράσης της ΕΕ
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Μαρτίου 2004 στη Μαδρίτη, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ εξέδωσαν δήλωση για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Μεταξύ άλλων μέτρων, αποφάσισαν τη δημιουργία της θέσης του συντονιστή αντιτρομοκρατικής δράσης της ΕΕ.
Ο συντονιστής είναι επιφορτισμένος με τον συντονισμό των αντιτρομοκρατικών εργασιών εντός της ΕΕ, την παρακολούθηση της εφαρμογής της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής της ΕΕ και τη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών.
Πάταξη της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας
Η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας αποτελούν πηγή σοβαρής ανησυχίας για το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ και για την ασφάλεια των πολιτών της.
Από το 2018 κι έπειτα έχουν θεσπιστεί στην ΕΕ αυστηρότεροι κανόνες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Οι κανόνες αυτοί κάνουν δυσκολότερη την απόκρυψη παράνομων κεφαλαίων μέσω εικονικών εταιρειών και αυστηρότερους τους ελέγχους όσον αφορά τις τρίτες χώρες υψηλού κινδύνου. Τονώνουν επίσης τον ρόλο των αρχών χρηματοπιστωτικής εποπτείας και βελτιώνουν την προσβασιμότητα και τις ανταλλαγές πληροφοριών.
Έλεγχος των πυροβόλων όπλων
Για να κλείσουν τα νομικά κενά που επέτρεπαν σε τρομοκράτες να χρησιμοποιούν μεταποιημένα όπλα, το Συμβούλιο ενέκρινε το 2017 νέους κανόνες για τον έλεγχο της απόκτησης και της κατοχής όπλων.
Η οδηγία περιέχει μέτρα για την ενίσχυση της ιχνηλασιμότητας και αυστηρότερους κανόνες για την απόκτηση και την κατοχή των πλέον επικίνδυνων πυροβόλων όπλων.
Τον Ιούνιο του 2019 το Συμβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες με σκοπό να περιοριστεί η διαθεσιμότητα πρόδρομων ουσιών εκρηκτικών υλών στο ευρύ κοινό και να εξασφαλιστεί η κατάλληλη αναφορά ύποπτων συναλλαγών σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού.
Οι πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών υλών είναι χημικές ουσίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για νόμιμους σκοπούς, αλλά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν καταχρηστικά για την παράνομη κατασκευή αυτοσχέδιων εκρηκτικών.
Ψηφιοποίηση της δικαστικής συνεργασίας
Όλο και περισσότεροι εγκληματίες και τρομοκράτες χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να σχεδιάζουν και να διαπράττουν αξιόποινες πράξεις. Για τον λόγο αυτό, οι αρχές βασίζονται όλο και περισσότερο σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία για τον εντοπισμό και την καταδίκη εγκληματιών. Η ΕΕ επεξεργάζεται επί του παρόντος νέους κανόνες με στόχο έναν αποδοτικότερο μηχανισμό για τη διασυνοριακή πρόσβαση σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία.
Η χρήση ψηφιακών εργαλείων σε ποινικές διαδικασίες που σχετίζονται με τρομοκρατικά εγκλήματα σε ολόκληρη την ΕΕ έχει ζωτική σημασία λόγω του εξελισσόμενου τοπίου των απειλών στο πεδίο της ασφάλειας και λόγω του γρήγορου ρυθμού της τεχνολογικής ανάπτυξης.
- Η Προεδρία του Συμβουλίου και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών σε υποθέσεις τρομοκρατίας (δελτίο Τύπου, 14 Δεκεμβρίου 2022)
- Ψηφιακή Ευρώπη: Το Συμβούλιο θεσπίζει νέους κανόνες για τον εκσυγχρονισμό της δικαστικής συνεργασίας (δελτίο Τύπου, 4 Νοεμβρίου 2020)
- Δικαστικό Αντιτρομοκρατικό Μητρώο (Eurojust)
Μέτρα για την αναχαίτιση των αλλοδαπών τρομοκρατών μαχητών
Εκτιμάται ότι 4.000 έως 5.000 υπήκοοι της ΕΕ έχουν ταξιδέψει ή έχουν επιχειρήσει να ταξιδέψουν σε εμπόλεμες ζώνες —κυρίως στο Ιράκ και τη Συρία— από το 2011 με σκοπό να ενταχθούν σε τρομοκρατικές ομάδες όπως το ISIL/Da’esh. Το 30% αυτών έχουν ήδη επιστρέψει στη χώρα καταγωγής τους. Το ζήτημα των αλλοδαπών μαχητών συνιστά εδώ και πολλά χρόνια προτεραιότητα στην πολιτική ατζέντα της ΕΕ.
Τον Μάρτιο του 2017, το Συμβούλιο εξέδωσε οδηγία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Οι νέοι κανόνες ενισχύουν το νομικό πλαίσιο της ΕΕ για την αποτροπή τρομοκρατικών επιθέσεων και για την αντιμετώπιση του φαινομένου των αλλοδαπών τρομοκρατών μαχητών. Με την οδηγία ποινικοποιούνται πράξεις όπως:
- η παρακολούθηση εκπαίδευσης ή η πραγματοποίηση ταξιδιών για τρομοκρατικούς σκοπούς
- η οργάνωση ή η διευκόλυνση τέτοιων ταξιδιών
- η παροχή ή η συγκέντρωση κεφαλαίων που συνδέονται με τρομοκρατικές ομάδες ή δραστηριότητες
Τον Μάρτιο του 2017 η ΕΕ εξέδωσε επίσης κανονισμό για την τροποποίηση του κώδικα συνόρων Σένγκεν. Οι νέοι κανόνες υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να διενεργούν συστηματικούς ελέγχους με χρήση των σχετικών βάσεων δεδομένων σε όλα τα πρόσωπα που διέρχονται από τα εξωτερικά σύνορα, συμπεριλαμβανομένων των πολιτών της ΕΕ και των μελών των οικογενειών τους.
- Καταπολέμηση της τρομοκρατίας: Έγκριση συμπερασμάτων του Συμβουλίου σχετικά με τις μελλοντικές προτεραιότητες για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (δελτίο Τύπου, 12 Δεκεμβρίου 2024)
- Κώδικας συνόρων Σένγκεν: Το Συμβούλιο εκδίδει κανονισμό για την ενίσχυση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα (δελτίο Τύπου, 7 Μαρτίου 2017)
- Ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ
Συνεργασία με χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ
Η ασφάλεια της Ένωσης και των πολιτών της συνδέεται άμεσα με όσα συμβαίνουν εκτός Ευρώπης. Το 2015 το Συμβούλιο αποφάσισε να εντείνει την εξωτερική δράση για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, ιδίως στη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή, τη βόρεια Αφρική, τον Περσικό Κόλπο και το Σαχέλ:
- θα ενισχυθεί η συνεργασία με τους βασικούς εταίρους
- θα δρομολογηθούν νέα σχέδια για την υποστήριξη ανάπτυξης ικανοτήτων
- θα εντατικοποιηθούν οι ενέργειες για την αντιμετώπιση της ριζοσπαστικοποίησης και του βίαιου εξτρεμισμού
Το 2014 το Συμβούλιο ενέκρινε τη στρατηγική της ΕΕ για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας / των αλλοδαπών μαχητών με έμφαση στη Συρία και το Ιράκ. Η στρατηγική αυτή προσδιορίζει διάφορους τομείς προτεραιότητας, όπως η βελτίωση της συνεργασίας με τρίτες χώρες για τον εντοπισμό δικτύων στρατολόγησης και αλλοδαπών μαχητών.
Θέλοντας να επαναλάβει την ακλόνητη προσήλωσή του στην προστασία των πολιτών της ΕΕ από την τρομοκρατία και τον βίαιο εξτρεμισμό, το Συμβούλιο ζήτησε τον Ιούνιο του 2020 να ενισχυθεί η εξωτερική αντιτρομοκρατική ενεργοποίηση και δράση της ΕΕ σε ορισμένους τομείς προτεραιότητας:
- σε γεωγραφικούς τομείς, όπως τα Δυτικά Βαλκάνια, η βόρεια Αφρική, η Μέση Ανατολή, η περιοχή του Σαχέλ και το Κέρας της Αφρικής
- σε θεματικούς τομείς, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος δικαίου, η πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης που οδηγεί στον βίαιο εξτρεμισμό και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας
Τι κάνει η ΕΕ για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας;
Ακολουθήστε μια διαδρομή δύο δεκαετιών και ανακαλύψτε πώς οι χώρες της ΕΕ συνεργάζονται όλο και πιο στενά για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, αναλαμβάνοντας ευρύ φάσμα δράσεων: Από το να προλαμβάνουν την αγορά όπλων ή την κατασκευή βομβών από τρομοκράτες, μέχρι να προσπαθούν να πατάξουν τη ριζοσπαστικοποίηση εν τη γενέσει της.
Τελευταία ενημέρωση: 30 Ιανουαρίου 2025