Post-Brexit-overeenkomsten

Onderhandelingen over het toekomstige partnerschap

Na het vertrek van het VK uit de EU op 31 januari 2020 konden de onderhandelingen over het toekomstige partnerschap van start gaan.

De eerste onderhandelings­ronde vond plaats op 2 maart 2020 in Brussel. Tussen maart en december 2020 werd er onderhandeld over hoe het toekomstige partnerschap te sturen en te regelen.

Op 24 december 2020 werd er een akkoord bereikt en op 30 december 2020 werden 3 belangrijke overeenkomsten ondertekend:

• de handels- en samenwerkings­overeenkomst EU-VK
• de informatiebeveiligings­overeenkomst EU-VK
• de kernenergie­overeenkomst EU-VK

Deze overeenkomsten werden vanaf 1 januari 2021 voorlopig toegepast en traden op 1 mei 2021 in werking.

Handels- en samenwerkings­overeenkomst

De handels- en samenwerkings­overeenkomst EU-VK is een belangrijke overeenkomst voor de betrekkingen na de Brexit. De overeenkomst is op 30 december 2020 ondertekend, werd met ingang van 1 januari 2021 voorlopig toegepast en trad op 1 mei 2021 in werking.

De overeenkomst waarborgt eerlijke concurrentie, voortgezette samenwerking op gebieden van wederzijds belang, eerbiediging van de grondrechten en omvat:

• een vrijhandelsovereenkomst met een ambitieuze samenwerking op economisch, sociaal, milieu- en visserijgebied
• een hecht partnerschap op het gebied van de veiligheid van de burgers
• een overkoepelend governancekader

De handels- en samenwerkings­overeenkomst gaat verder dan traditionele vrijhandels­overeenkomsten en omvat preferentie­regelingen op gebieden als de handel in goederen en diensten, intellectuele eigendom, overheids­opdrachten, vervoer, thematische samenwerking en deelname aan EU-programma's.

De overeenkomst voorziet ook in een nieuw kader voor rechts­handhaving en justitiële samenwerking in strafzaken en burgerlijke zaken. De overeenkomst biedt – via een specifiek hoofdstuk over governance – bedrijven, consumenten en burgers maximale rechtszekerheid en duidelijkheid over de wijze waarop de overeenkomst zal worden uitgevoerd en gecontroleerd.

Tijdens de eerste top EU-VK van 19 mei 2025 bereikten beide partijen overeenstemming over een strategisch partnerschap. Dit partnerschap wordt geschraagd door het terugtrekkingsakkoord tussen de EU en het VK, daaronder begrepen het Windsor-kader, en de handels- en samenwerkingsovereenkomst EU-VK. Beide partijen hebben zich verbonden tot de volledige, tijdige en getrouwe uitvoering ervan.

• De handels- en samenwerkings­overeenkomst tussen de EU en het VK (Europese Commissie)

Informatie­beveiligings­overeenkomst

De overeenkomst is op 30 december 2020 ondertekend, werd met ingang van 1 januari 2021 voorlopig toegepast en trad op 1 mei 2021 in werking.

Deze overeenkomst versterkt de samenwerking tussen de EU en het VK op het gebied van gemeenschappelijke veiligheids­dreigingen door de uitwisseling van gerubriceerde informatie.

• De informatie­beveiligings­overeenkomst EU-VK (Europese Commissie)

Kernenergieovereenkomst

De kernenergieovereenkomst EU-VK is op 30 december 2020 door de EU en het VK ondertekend en geratificeerd, werd vanaf 1 januari 2021 voorlopig toegepast en trad op 1 mei 2021 in werking.

De overeenkomst maakt samenwerking op het gebied van veilig en vreedzaam gebruik van kern­energie mogelijk en omvat toezeggingen om de internationale non-proliferatie­verplichtingen na te leven en een hoog niveau van nucleaire veiligheids­normen te handhaven.

De overeenkomst maakt ook de verdere uitwisseling van radiologische informatie en gegevens mogelijk. In het geval van kern­ongevallen maakt dit vroegtijdige kennisgeving, betrouwbare informatie en snelle coördinatie tussen de lidstaten en het VK mogelijk.

• Overeenkomst tussen de EU en het VK over het veilige en vreedzame gebruik van kernenergie (Europese Commissie)

Visbestanden en energie

De EU en het VK hebben in het kader van de overeenkomst overeenstemming bereikt over het gezamenlijk beheer van visbestanden in elkaars wateren. Het VK kan de Britse visserij­activiteiten verder ontwikkelen, terwijl de activiteiten en bestaans­middelen van de Europese visserij­gemeenschappen worden beschermd en de natuurlijke hulpbronnen in stand worden gehouden.

Op 19 mei 2025 bereikte de Europese Commissie overeenstemming over volledige wederzijdse toegang tot elkaars wateren tot en met 30 juni 2038 en over een continue verlenging van de samenwerking op energiegebied.

• Gedeelde visbestanden tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk
• Vangstquota na de Brexit (feature story)

Gibraltar

De EU en het VK hebben een akkoord bereikt over Gibraltar. Dit is een Brits overzees gebied op het Iberische schiereiland.

Gezien de bijzondere locatie en specifieke kenmerken van Gibraltar, heeft het akkoord met name tot doel de toekomstige welvaart in de gehele regio veilig te stellen. Hiervoor worden alle fysieke belemmeringen voor personen en goederen tussen Spanje en Gibraltar weggenomen. Schengen, de eengemaakte markt en de douane-unie van de EU blijven volledig gewaarborgd.

Op 1 april 2026 gaven de ambassadeurs bij de EU groen licht voor het akkoord, dat op 14 juli 2026 werd ondertekend en sinds 15 juli 2026 voorlopig van toepassing is. In oktober 2021 nam de Raad al het besluit om de onderhandelingen met het VK over Gibraltar te openen. Dat maakte de weg vrij voor formele onderhandelingen tussen de Europese Commissie en het VK.

• Betrekkingen EU-VK: lidstaten geven groen licht voor akkoord EU-VK over Gibraltar (persmededeling, 1 april 2026)
• Betrekkingen EU-VK: onderhandelingen over Gibraltar kunnen starten (pers­mededeling, 5 oktober 2021)

Samenwerkingsovereenkomst op het gebied van mededinging

In juni 2023 namen de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken een besluit aan waarbij machtiging wordt verleend tot het openen van onderhandelingen met het VK over samenwerking in mededingingszaken.

De overeenkomst die hieruit moet voortvloeien, zal een aanvulling vormen op de handels- en samenwerkingsovereenkomst en zal gaan over aangelegenheden die verband houden met de toepassing van het EU-mededingingsrecht.

• Raad Justitie en Binnenlandse Zaken, 8-9 juni 2023
• Besluit van de Raad betreffende het openen van onderhandelingen met het VK over een samenwerkingsovereenkomst op het gebied van mededinging

Veiligheids- en defensie­partnerschap

Op 19 mei 2025 brachten de EU en het VK een partnerschap op het gebied van veiligheid en defensie tot stand. Dat moet de samenwerking regelen op een breed scala van gebieden, zoals regionale veiligheid, vredesopbouw en crisisbeheersing, maritieme veiligheid en cyberkwesties.

• Partnerschap tussen de EU en het VK inzake veiligheid en defensie

Toekomstige akkoorden

In mei 2025 kozen de EU en het VK ervoor de bilaterale samenwerking te hernieuwen, als onderdeel van het gemeenschappelijk akkoord tussen de Europese Commissie en het VK. In dat akkoord worden werkgebieden genoemd waarvoor in de toekomst nauwer zou worden samengewerkt:

• een jongeren­ervaringsprogramma
• de deelname van het VK aan Erasmus+
• de deelname van het VK aan de EU-elektriciteitsmarkt
• een gemeenschappelijke ruimte voor sanitaire en fytosanitaire producten (agrovoedingsmiddelen)
• koppeling van de emissiehandelssystemen

Op 13 november 2025 machtigde de Raad de Commissie om onderhandelingen tussen de EU en het VK aan te gaan over overeenkomsten inzake agro­voedings­producten en inzake het koppelen van de emissie­handels­systemen van beide partijen. Op 30 maart 2026 machtigde de Raad de Commissie om in onderhandeling te treden over 2 verdere overeenkomsten, de ene over de deelname van het VK aan de interne elektriciteitsmarkt van de EU en de andere over een adequate financiële bijdrage van het VK aan het cohesiebeleid van de EU.

Zodra de onderhandelingen zijn afgerond, moet de Raad de overeenkomsten goedkeuren voordat ze in werking kunnen treden.

Op 30 maart 2026 bereikte De Raad tevens overeenstemming over de deelname van het VK aan het programma Erasmus+ in 2027.

• Een vernieuwde agenda voor samenwerking tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk – Gemeenschappelijk akkoord (Europese Commissie)
• Betrekkingen EU-VK: groen licht van Raad voor gesprekken over elektriciteit en cohesie en voor deelname van het VK aan Erasmus+ in 2027 (persmededeling, 30 maart 2026)
• Betrekkingen EU-VK: Raad geeft groen licht voor onderhandelingen over agrovoedingsovereenkomst en koppeling van emissiehandels­systemen (pers­mededeling, 13 november 2025)