Umowy pobrexitowe

Negocjacje w sprawie przyszłego partnerstwa

Po tym jak 31 stycznia 2020 r. Wielka Brytania formalnie wystąpiła z UE, rozpoczęły się negocjacje w sprawie przyszłego obustronnego partnerstwa.

Pierwsza runda negocjacji odbyła się w Brukseli 2 marca 2020 r. Między marcem a grudniem 2020 r. UE i Wielka Brytania wynegocjowały kilka umów ukierunkowujących i regulujących ich przyszłe stosunki.

24 grudnia 2020 r. UE wypracowała porozumienie z Wielką Brytanią określające warunki ich przyszłej współpracy. 30 grudnia 2020 r. podpisane zostały trzy kluczowe umowy:

• umowa UE ‒ Wielka Brytania o handlu i współpracy
• umowa UE – Wielka Brytania o bezpieczeństwie informacji
• umowa UE – Wielka Brytania o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej.

Umowy były stosowane tymczasowo od 1 stycznia 2021 r. Weszły w życie 1 maja 2021 r.

Umowa o handlu i współpracy

Kluczową umową, która reguluje stosunki UE – Wielka Brytania po brexicie, jest umowa o handlu i współpracy. Została podpisana 30 grudnia 2020 r. i była tymczasowo stosowana od 1 stycznia 2021 r. Weszła w życie 1 maja 2021 r.

Umowa gwarantuje uczciwą konkurencję, dalszą współpracę w dziedzinach wspólnego zainteresowania oraz poszanowanie praw podstawowych. Składają się na nią:

• umowa o wolnym handlu, przewidująca ambitną współpracę w sprawach gospodarczych, społecznych, środowiskowych i związanych z rybołówstwem
• ścisłe partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa obywateli
• nadrzędne ramy zarządzania.

Umowa o handlu i współpracy jest szersza niż tradycyjne umowy o wolnym handlu. Zawiera preferencyjne uzgodnienia w takich dziedzinach jak handel towarami i usługami, własność intelektualna, zamówienia publiczne, transport, współpraca tematyczna i udział w programach UE.

Umowa ustanawia też nowe ramy egzekwowania prawa i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i cywilnych. Dzięki specjalnemu rozdziałowi poświęconemu zarządzaniu umowa daje firmom, konsumentom i obywatelom maksymalną pewność prawa i jasność co do tego, jak będzie wdrażana i nadzorowana.

Podczas pierwszego szczytu UE – Wielka Brytania, który odbył się 19 maja 2025 r., obie strony uzgodniły partnerstwo strategiczne. Opiera się ono na umowie o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE – w tym na ramach windsorskich – oraz na umowie o handlu i współpracy. Obie strony zobowiązały się do ich pełnego, terminowego i dokładnego wdrożenia.

• Umowa UE ‒ Wielka Brytania o handlu i współpracy (Komisja Europejska)

Umowa o bezpieczeństwie informacji

Umowa między UE a Wielką Brytanią o bezpieczeństwie informacji została podpisana 30 grudnia 2020 r. i była tymczasowo stosowana od 1 stycznia 2021 r. Weszła w życie 1 maja 2021 r.

Umowa zacieśnia obustronną współpracę w obliczu wspólnych zagrożeń dla bezpieczeństwa poprzez wymianę informacji niejawnych.

• Umowa UE – Wielka Brytania o bezpieczeństwie informacji (Komisja Europejska)

Umowa o współpracy w dziedzinie energii jądrowej

Umowa między UE a Wielką Brytanią o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej została podpisana i ratyfikowana przez obie strony 30 grudnia 2020 r. Była stosowana tymczasowo od 1 stycznia 2021 r. Weszła w życie 1 maja 2021 r.

Umowa umożliwia współpracę w dziedzinie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Zawiera zobowiązanie obu stron do przestrzegania międzynarodowych obowiązków nieproliferacyjnych i do utrzymywania wysokich standardów bezpieczeństwa jądrowego.

Umowa pozwala też na dalszą wymianę informacji i danych radiologicznych. Dzięki temu w razie awarii jądrowych państwa członkowskie UE i Wielka Brytania będą mogły ostrzegać się wzajemnie, wymieniać wiarygodne informacje i szybko koordynować działania.

• Umowa UE – Wielka Brytania o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej (Komisja Europejska)

Rybołówstwo i energia

W ramach umowy o handlu i współpracy UE i Wielka Brytania uzgodniły nowe ramy wspólnego gospodarowania zasobami rybnymi w wodach unijnych i brytyjskich. Na tej podstawie Wielka Brytania może dalej prowadzić swoją działalność połowową, gdyż działalność i dochód europejskich społeczności rybackich i zasoby naturalne będą chronione.

19 maja 2025 r. Komisja Europejska zgodziła się na pełny wzajemny dostęp do wód do 30 czerwca 2038 r. i na stałe rozszerzanie współpracy energetycznej.

• Stada ryb we wspólnej gestii UE i Wielkiej Brytanii
• Kwoty połowowe po brexicie (artykuł)

Gibraltar

UE i Wielka Brytania porozumiały się w sprawie umowy o Gibraltarze, brytyjskim terytorium zamorskim położonym na Półwyspie Iberyjskim.

Z uwagi na szczególne położenie geograficzne i specyficzne uwarunkowania Gibraltaru głównym celem umowy jest zapewnienie przyszłego dobrobytu całego regionu. Cel ten zostanie zrealizowany poprzez zlikwidowanie wszelkich fizycznych przeszkód dla ruchu osób i towarów pomiędzy Hiszpanią i Gibraltarem, przy jednoczesnej pełnej ochronie strefy Schengen oraz jednolitego rynku UE i jej unii celnej.

1 kwietnia 2026 r. unijni ambasadorowie zatwierdzili umowę, która została podpisana 14 lipca 2026 r. i jest tymczasowo stosowana od 15 lipca 2026 r. Wcześniej, w październiku 2021 r., Rada przyjęła decyzję o rozpoczęciu negocjacji w sprawie umowy UE – Wielka Brytania dotyczącej Gibraltaru. Decyzja ta otworzyła drogę do formalnych negocjacji między Komisją Europejską a Wielką Brytanią.

• Stosunki UE – Wielka Brytania: zgoda państw członkowskich na umowę o Gibraltarze (komunikat prasowy z 1 kwietnia 2026)
• Stosunki UE – Wielka Brytania: Rada zezwala na rozpoczęcie negocjacji dotyczących umowy w odniesieniu do Gibraltaru (komunikat prasowy z 5 października 2021)

Umowa o współpracy w dziedzinie konkurencji

W czerwcu 2023 r. ministrowie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych przyjęli decyzję umożliwiającą rozpoczęcie negocjacji z Wielką Brytanią w sprawie współpracy w dziedzinie konkurencji.

Przyszła umowa będzie uzupełnieniem umowy o handlu i współpracy i obejmie sprawy związane ze stosowaniem unijnego prawa konkurencji.

• Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (8–9 czerwca 2023)
• Decyzja Rady o rozpoczęciu negocjacji z Wielką Brytanią w sprawie umowy o współpracy w dziedzinie konkurencji

Partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa i obrony

19 maja 2025 r. UE i Wielka Brytania ustanowiły partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa i obrony. To ramy współpracy w szeregu dziedzin, takich jak bezpieczeństwo regionalne, budowanie pokoju, zarządzanie kryzysowe, bezpieczeństwo morskie i kwestie cyberprzestrzeni.

• Partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa i obrony UE – Wielka Brytania

Przyszłe umowy

W maju 2025 r. – w ramach wspólnego porozumienia Komisji Europejskiej i Wielkiej Brytanii – Unia i Wielka Brytania zobowiązały się odnowić współpracę dwustronną. Wspólne porozumienie wskazuje dziedziny przyszłych prac mające służyć zacieśnianiu stosunków, np.:

• program młodzieżowy
• stowarzyszenie Wielkiej Brytanii z programem Erasmus+
• udział Wielkiej Brytanii w unijnym rynku energii elektrycznej
• wspólny obszar dla produktów sanitarnych i fitosanitarnych (rolno-spożywczych)
• powiązanie systemów handlu emisjami.

13 listopada 2025 r. Rada upoważniła Komisję do rozpoczęcia negocjacji między UE a Wielką Brytanią w sprawie umów dotyczących produktów rolno-spożywczych i powiązania systemów handlu emisjami obu stron. 30 marca 2026 r. upoważniła Komisję do rozpoczęcia negocjacji w sprawie dwóch kolejnych umów: pierwsza dotyczy udziału Wielkiej Brytanii w wewnętrznym rynku energii elektrycznej UE, druga – odpowiedniego wkładu finansowego Wielkiej Brytanii na rzecz unijnej polityki spójności.

Po zakończeniu negocjacji Rada będzie musiała zatwierdzić umowy, zanim będą one mogły wejść w życie.

30 marca 2026 r. Rada postanowiła także zezwolić Wielkiej Brytanii na udział w unijnym programie Erasmus+ w 2027 r.

• Odnowiony program współpracy między Unią Europejską a Wielką Brytanią: wspólne porozumienie (Komisja Europejska)
• Stosunki UE – Wielka Brytania: Rada zgadza się na negocjacje o energii elektrycznej, spójności i programie Erasmus+ (komunikat prasowy z 30 marca 2026)
• Stosunki UE – Wielka Brytania: Rada zgadza się na negocjacje w sprawie umowy rolno-spożywczej i powiązania systemów handlu emisjami (komunikat prasowy z 13 listopada 2025)