„Gotowi na 55”: Rada przyjmuje kluczowe akty pozwalające zrealizować cele klimatyczne na 2030 r.

Rada przyjęła dziś pięć aktów prawnych, które pozwolą UE ograniczyć emisje gazów cieplarnianych w głównych sektorach gospodarki, a jednocześnie w ramach transformacji klimatycznej będą skutecznie wspierać obywateli i mikroprzedsiębiorstwa w najtrudniejszej sytuacji oraz sektory narażone na ryzyko ucieczki emisji.

Akty te należą do pakietu „Gotowi na 55”, który dostosowuje unijne polityki do zobowiązania UE, by zmniejszyć do 2030 r. unijne emisje gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% w porównaniu z poziomem z 1990 r., a do 2050 r. zapewnić UE neutralność klimatyczną.

Głosowanie w Radzie jest ostatnim etapem procedury decyzyjnej.

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) to rynek emisji dwutlenku węgla oparty na limitach emisyjnych i handlu uprawnieniami do emisji dla energochłonnych sektorów przemysłu, sektora wytwarzania energii i sektora lotnictwa.

Nowe przepisy zwiększają do 62% przewidzianą na 2030 r. redukcję emisji w sektorach objętych systemem (w porównaniu z poziomami z 2005 r.).

Emisje z transportu morskiego

Emisje z żeglugi zostaną objęte systemem EU ETS po raz pierwszy. Obowiązki przedsiębiorstw żeglugowych w zakresie umarzania uprawnień będą wprowadzane stopniowo: 40% – dla zweryfikowanych emisji, począwszy od 2024 r., 70% – od 2025 r. i 100% – od 2026 r.

Większość dużych statków zostanie objęta zakresem EU ETS od samego początku. Inne duże statki, mianowicie statki typu offshore, zostaną najpierw objęte zakresem rozporządzenia w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji dwutlenku węgla z transportu morskiego – od 2025 r., a systemem EU ETS – od 2027 r.

Emisje inne niż CO₂ (metan i N₂O) będą podlegać systemowi monitorowania, raportowania i weryfikacji od 2024 r., a systemowi EU ETS od 2026 r.

Budynki, transport drogowy i dodatkowe sektory

Utworzono nowy, odrębny system handlu uprawnieniami do emisji dla sektora budynków i sektora transportu drogowego oraz dla dodatkowych sektorów (głównie drobnego przemysłu). Ma to zapewnić racjonalne pod względem kosztów redukcje emisji w tych sektorach, w których do tej pory trudno było obniżyć emisyjność. Od 2027 r. system ten będzie stosowany do dystrybutorów dostarczających paliwa do spalania w budynkach, w transporcie drogowym i w dodatkowych sektorach. Przewidziano zabezpieczenie, zgodnie z którym, jeżeli w okresie poprzedzającym uruchomienie nowego systemu cena ropy naftowej i gazu będzie wyjątkowo wysoka, start systemu zostanie odroczony do 2028 r.

Emisje z transportu lotniczego

Bezpłatne uprawnienia emisyjne zostaną stopniowo wycofane z lotnictwa i od 2026 r. wszystkie uprawnienia będą podlegać aukcji. Do 31 grudnia 2030 r. zarezerwowane zostanie 20 mln uprawnień, by promować rezygnację ze stosowania paliw kopalnych przez operatorów statków powietrznych.

Do lotów wewnątrzeuropejskich (w tym lotów do Wielkiej Brytanii i Szwajcarii) będzie miał zastosowanie ETS, a do pozaeuropejskich lotów do i z krajów trzecich uczestniczących w mechanizmie CORSIA – mechanizm CORSIA (zasada „clean cut”) w latach 2022–2027.

Ponadto poprawi się przejrzystość emisji i kompensacji w przypadku operatorów statków powietrznych. Zostanie też wprowadzony system monitorowania, raportowania i weryfikowania skutków emisji lotniczych innych niż CO₂. Do 1 stycznia 2028 r., opierając się na wynikach funkcjonowania tego systemu, Komisja zaproponuje, w razie konieczności, środki łagodzące w odniesieniu do skutków tych innych emisji lotniczych.

Graniczny podatek węglowy

Graniczny podatek węglowy (CBAM – mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂) dotyczy importu produktów w branżach wysokoemisyjnych. CBAM ma zapobiegać – w pełnej zgodności z zasadami handlu międzynarodowego – sytuacji, gdy starania UE na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych będą niweczone przez wzrost emisji poza jej granicami wynikający z przenoszenia produkcji do krajów, w których polityki przeciwdziałania zmianie klimatu są mniej ambitne niż polityki unijne, lub ze zwiększonego przywozu produktów wysokoemisyjnych.

Do końca 2025 r. CBAM będzie stosowany tylko w formie obowiązku sprawozdawczego. Następnie CBAM będzie wprowadzany stopniowo i równolegle do wycofywania bezpłatnych uprawnień, jak tylko zacznie obowiązywać w ramach zmienionego EU ETS w odnośnych sektorach. Bezpłatne uprawnienia w sektorach podlegających CBAM, takich jak sektory cementu, aluminium, nawozów, produkcji energii elektrycznej, wodoru, żelaza i stali, a także niektórych prekursorów i pewnej liczby produktów rynku niższego szczebla, będą znoszone przez 9-letni okres, tj. w latach 2026–2034.

CBAM promuje przywóz do UE przez pozaunijne firmy towarów, które spełniają wysokie normy klimatyczne obowiązujące w 27 państwach członkowskich UE. Zapewni to zrównoważone traktowanie takich importowanych towarów i ma zachęcić unijnych partnerów na świecie, aby przyłączyli się do proklimatycznych działań UE.

Społeczny Fundusz Klimatyczny

Społeczny Fundusz Klimatyczny będzie wykorzystywany przez państwa członkowskie do finansowania środków i inwestycji mających wspierać gospodarstwa domowe, mikroprzedsiębiorstwa i użytkowników transportu w trudnej sytuacji, tak by mogli poradzić sobie ze wzrostem cen wynikającym z funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami do emisji w odniesieniu do budynków, transportu drogowego i dodatkowych sektorów.

Fundusz będzie finansowany głównie z dochodów z nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji – do maksymalnej kwoty 65 mld EUR, która zostanie uzupełniona wkładami krajowymi. Ustanowiono go tymczasowo – na lata 2026–2032.

Kontekst

Rada głosowała dziś nad następującymi aktami prawnymi pakietu „Gotowi na 55”:

• przegląd dyrektywy ETS
• nowelizacja rozporządzenia o monitorowaniu, raportowaniu i weryfikacji emisji z transportu morskiego
• przegląd dyrektywy ETS w lotnictwie
• rozporządzenie ustanawiające Społeczny Fundusz Klimatyczny
• rozporządzenie ustanawiające CBAM.

Pakiet „Gotowi na 55” został przedstawiony przez Komisję Europejską 14 lipca 2021 r. w ramach europejskiego zielonego ładu. Pozwoli on zmniejszyć do 2030 r. unijne emisje gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% w porównaniu z poziomem z 1990 r., a do 2050 r. zapewnić UE neutralność klimatyczną.

Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie ETS w lotnictwie 7 grudnia 2022 r., w sprawie CBAM 13 grudnia 2022 r., a w sprawie EU ETS i Społecznego Funduszu Klimatycznego 18 grudnia 2022 r. Parlament formalnie przyjął nowe akty 18 kwietnia 2023 r.

Co dalej?

Akty prawne zostaną teraz podpisane przez Radę i Parlament Europejski i opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE, a następnie wejdą w życie.

• Przegląd dyrektywy ETS
• Przegląd dyrektywy ETS – oświadczenia
• Nowelizacja rozporządzenia o monitorowaniu, raportowaniu i weryfikacji emisji z transportu morskiego
• Nowelizacja rozporządzenia o monitorowaniu, raportowaniu i weryfikacji emisji z transportu morskiego – oświadczenia
• Przegląd dyrektywy ETS w lotnictwie
• Przegląd dyrektywy ETS w lotnictwie – oświadczenia
• Rozporządzenie ustanawiające Społeczny Fundusz Klimatyczny
• Rozporządzenie ustanawiające Społeczny Fundusz Klimatyczny – oświadczenia
• Rozporządzenie ustanawiające CBAM
• Rozporządzenie ustanawiające CBAM – oświadczenia
• Wyniki głosowania i sesja publiczna
• „Gotowi na 55”: wstępne porozumienie Rady i Parlamentu dotyczące ETS i Społecznego Funduszu Klimatycznego (komunikat prasowy z 18 grudnia 2022)
• Działania UE na rzecz klimatu: wstępne porozumienie w sprawie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (CBAM) (komunikat prasowy z 13 grudnia 2022)
• ETS a lotnictwo: wstępne porozumienie Rady i Parlamentu co do redukcji emisji lotniczych (komunikat prasowy z 7 grudnia 2022)
• „Gotowi na 55” (podsumowanie informacyjne)