Κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη

Τι είναι ο κανονισμός για την ΤΝ

Στόχος του κανονισμού για την ΤΝ είναι να διασφαλιστεί η υπεύθυνη ανάπτυξη και χρήση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Οι κανόνες επιβάλλουν υποχρεώσεις στους παρόχους και τους φορείς εφαρμογής τεχνολογιών ΤΝ και ρυθμίζουν την αδειοδότηση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην ενιαία αγορά της ΕΕ.

Με τον κανονισμό αντιμετωπίζονται κίνδυνοι που συνδέονται με την ΤΝ, όπως η μεροληψία, οι διακρίσεις και τα κενά στην απόδοση ευθυνών, προωθείται η καινοτομία και ενθαρρύνεται η υιοθέτηση της ΤΝ.

Καθώς πρόκειται για τον πρώτο κανονισμό διεθνώς που ρυθμίζει την ΤΝ, οι κανόνες της ΕΕ θα μπορούν να αποτελέσουν παγκόσμιο πρότυπο για τη ρύθμιση της ΤΝ, το οποίο θα προάγει παγκοσμίως τη δεοντολογική, ασφαλή και αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη, όπως αποτέλεσε ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) για την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Μεγαλύτερος ο κίνδυνος, αυστηρότεροι οι κανόνες

Ο κανονισμός για την ΤΝ αντιμετωπίζει τους κινδύνους που συνδέονται με συγκεκριμένες χρήσεις της ΤΝ, κατηγοριοποιώντας τις σε τέσσερα επίπεδα κινδύνου και θεσπίζοντας αναλόγως διαφορετικούς κανόνες.

Κάντε κλικ ή πατήστε στα παραδείγματα της παρακάτω πυραμίδας για να δείτε το επίπεδο κινδύνου που ενέχουν και τους κανόνες που εφαρμόζονται ως προς αυτά.

Τα τέσσερα επίπεδα κινδύνου του κανονισμού για την ΤΝ και οι κανόνες που αντιστοιχούν σε καθένα από αυτά έχουν ως εξής:

Ελάχιστος ή μηδενικός κίνδυνος

Τα περισσότερα συστήματα ΤΝ δεν ενέχουν κινδύνους. Τα παιχνίδια και τα φίλτρα ανεπιθύμητων μηνυμάτων που λειτουργούν με ΤΝ μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα. Δεν υπόκεινται σε ρυθμίσεις ούτε επηρεάζονται από τον κανονισμό της ΕΕ για την ΤΝ.

Περιορισμένος κίνδυνος

Τα συστήματα ΤΝ που δεν ενέχουν παρά περιορισμένους κινδύνους, όπως τα διαλογικά ρομπότ (chatbot) και τα συστήματα ΤΝ που παράγουν περιεχόμενο, υπόκεινται σε υποχρεώσεις διαφάνειας, για παράδειγμα οι χρήστες πρέπει να ενημερώνονται ότι το περιεχόμενο τους έχει παραχθεί από ΤΝ ώστε να μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις μετά λόγου γνώσεως όσον αφορά την περαιτέρω χρήση.

Υψηλός κίνδυνος

Τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, όπως αυτά που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση νόσων, την αυτόνομη οδήγηση και τη βιομετρική ταυτοποίηση ατόμων που εμπλέκονται σε εγκληματικές δραστηριότητες ή σε έρευνες, πρέπει να πληρούν αυστηρές προδιαγραφές και υποχρεώσεις προκειμένου να τους επιτραπεί η πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ. Σε αυτές περιλαμβάνονται η διενέργεια αυστηρών ελέγχων, η διαφάνεια και η ανθρώπινη εποπτεία.

Μη αποδεκτός κίνδυνος

Απαγορεύεται στην ΕΕ η χρήση συστημάτων ΤΝ που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια, τα δικαιώματα ή τα μέσα βιοπορισμού των ανθρώπων. Μεταξύ άλλων, απειλή συνιστούν η γνωστική συμπεριφορική χειραγώγηση, η προληπτική αστυνόμευση, η αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, καθώς και η κοινωνική βαθμολόγηση. Απαγορεύεται επίσης, εξαιρουμένων κάποιων λίγων περιπτώσεων, η χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε πραγματικό χρόνο, όπως η αναγνώριση προσώπου από τις αρχές επιβολής του νόμου σε δημόσιους χώρους.

ΤΝ γενικού σκοπού

Τα μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού (GPAI) αποτελούν τη βάση συστημάτων ΤΝ που είναι ικανά να εκτελούν ευρύ φάσμα εργασιών, όπως παραγωγή κειμένου και αναγνώριση εικόνων, σε διάφορες εφαρμογές.

Οι απαιτήσεις που επιβάλλονται στα μοντέλα GPAI τα οποία δεν ενέχουν συστημικούς κινδύνους, όπως υποχρεώσεις διαφάνειας, είναι περιορισμένες, ενώ τα μοντέλα που ενέχουν συστημικούς κινδύνους πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρότερους κανόνες.

Αρχιτεκτονική διακυβέρνησης

Για να διασφαλιστεί η ορθή επιβολή του νόμου, με τον κανονισμό για την ΤΝ θεσπίζεται μια σειρά φορέων διακυβέρνησης:

• υπηρεσία ΤΝ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επιβολή των κοινών κανόνων σε ολόκληρη την ΕΕ
• επιστημονική ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων επιβολής
• συμβούλιο ΤΝ με εκπροσώπους των κρατών μελών για τη συμβουλευτική καθοδήγηση και την παροχή συνδρομής στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη όσον αφορά τη συνεπή και αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού για την ΤΝ
• συμβουλευτικό φόρουμ στο πλαίσιο του οποίου τα ενδιαφερόμενα μέρη θα παρέχουν τεχνική εμπειρογνωσία στο συμβούλιο ΤΝ και στην Επιτροπή

Κυρώσεις

Με τον κανονισμό θεσπίζονται πρόστιμα για τις παραβάσεις των κανόνων.

Οι κυρώσεις διαμορφώνονται βάσει ποσοστού του συνολικού κύκλου εργασιών της εταιρείας κατά το προηγούμενο έτος ή βάσει καθορισμένου ποσού και ισχύει το μεγαλύτερο. Τα πρόστιμα για τις ΜΜΕ και τις νεοφυείς επιχειρήσεις είναι αναλογικά.

Στήριξη της καινοτομίας

Οι στόχοι του κανονισμού για την ΤΝ δεν εξαντλούνται στην ενίσχυση της αποτελεσματικής επιβολής της ισχύουσας νομοθεσίας για τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ασφάλεια. Επιδιώκεται επίσης η προώθηση των επενδύσεων και της καινοτομίας στην ΤΝ εντός της ΕΕ και η διευκόλυνση της ανάπτυξης μιας ενιαίας αγοράς για εφαρμογές ΤΝ.

Ως εκ τούτου, στους κανόνες περιλαμβάνονται περαιτέρω διατάξεις για τη στήριξη της καινοτομίας στον τομέα της ΤΝ στην ΕΕ. Επίσης, ο κανονισμός συνδυάζεται και με άλλες πρωτοβουλίες, όπως το συντονισμένο σχέδιο της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο αποσκοπεί στην επιτάχυνση των επενδύσεων στην ΤΝ εντός της Ευρώπης.

Το έργο του Συμβουλίου για την ΤΝ

Τον Οκτώβριο του 2020 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζήτησε το θέμα της ψηφιακής μετάβασης.

Όσον αφορά την ΤΝ, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ κάλεσαν την Επιτροπή:

• να προτείνει τρόπους για την αύξηση των ευρωπαϊκών και των εθνικών δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα, την καινοτομία και την ανάπτυξη στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης
• να εξασφαλίσει καλύτερο συντονισμό και περισσότερα δίκτυα και συνέργειες μεταξύ των ευρωπαϊκών ερευνητικών κέντρων με βάση την αριστεία
• να παράσχει σαφή, αντικειμενικό ορισμό των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου

Τον Απρίλιο του 2021 η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού για την εναρμόνιση των κανόνων που αφορούν την τεχνητή νοημοσύνη (κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη) και ένα συντονισμένο σχέδιο που περιλαμβάνει σύνολο κοινών δράσεων για την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. Με αυτήν τη δέσμη κανόνων επιδιώκεται να τονωθεί η εμπιστοσύνη στην τεχνητή νοημοσύνη και να προαχθεί η ανάπτυξη και η επικαιροποίηση της τεχνολογίας ΤΝ.

Το Συμβούλιο συζήτησε την προτεινόμενη νομοθετική πράξη τον Οκτώβριο του 2021, τονίζοντας, αφενός, τα σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη που μπορεί να αποφέρει η τεχνητή νοημοσύνη σε ευρύ φάσμα τομέων και, αφετέρου, την ανάγκη προάσπισης της ιδιωτικής ζωής και κατοχύρωσης της ασφάλειας και της προστασίας.

Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με τους νέους κανόνες για την ΤΝ στις 6 Δεκεμβρίου 2022. Το Συμβούλιο επιθυμεί μια ασφαλή, νόμιμη και αξιόπιστη ΤΝ που σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα.

• Κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη: Το Συμβούλιο ζητεί την προώθηση ασφαλών συστημάτων ΤΝ που σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα (δελτίο Τύπου, 6 Δεκεμβρίου 2022)

Στις 9 Δεκεμβρίου 2023, μετά από τριήμερο μαραθώνιο συνομιλιών, οι διαπραγματευτές στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με τον κανονισμό για την ΤΝ.

Ο κανονισμός εκδόθηκε επίσημα από το Συμβούλιο την 21η Μαΐου 2024 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2024.

• Κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ): Τελικό πράσινο φως του Συμβουλίου στους πρώτους κανόνες για την ΤΝ παγκοσμίως (δελτίο Τύπου, 21 Μαΐου 2024)
• Κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη: Συμβούλιο και Κοινοβούλιο καταλήγουν σε συμφωνία για τους πρώτους κανόνες παγκοσμίως όσον αφορά την ΤΝ (δελτίο Τύπου, 9 Δεκεμβρίου 2023)

Στις 13 Μαρτίου 2026 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του όσον αφορά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον εξορθολογισμό ορισμένων κανόνων για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Μέρος της θέσης του Συμβουλίου ήταν να προστεθεί νέα διάταξη στον κανονισμό για την ΤΝ που απαγορεύει τις πρακτικές ΤΝ που σχετίζονται με παραγωγή μη συναινετικού σεξουαλικού ή ευαίσθητου προσωπικού περιεχομένου ή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Η Προεδρία του Συμβουλίου και οι διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία επί της πρότασης στις 7 Μαΐου 2026.

• Τεχνητή νοημοσύνη: Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για απλούστευση και εξορθολογισμό των κανόνων (δελτίο Τύπου, 7 Μαΐου 2026)

Δείτε επίσης

• Χρονολόγιο — Διεθνείς διασκέψεις κορυφής για την τεχνητή νοημοσύνη
• Ευρωπαϊκή προσέγγιση για την τεχνητή νοημοσύνη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)