Dezinformacja a odporność demokratyczna
UE jest zdecydowana chronić swoje demokracje i przeciwdziałać szkodliwym skutkom zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w nie, w tym dezinformacji.
Czym jest dezinformacja?
Dezinformacja to fałszywe lub wprowadzające w błąd treści rozpowszechniane z zamiarem oszukania bądź osiągnięcia korzyści ekonomicznych lub politycznych.
Różni się ona od mylnych informacji, które są fałszywymi lub wprowadzającymi w błąd informacjami rozpowszechnianymi bez szkodliwych zamiarów.
W strategiczne i skoordynowane szerzenie dezinformacji, które wchodzi w zakres zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje, angażują się zarówno podmioty państwowe jak i niepaństwowe. Często jest to element szerszych kampanii hybrydowych. Chodzi o manipulowanie środowiskami informacyjnymi dla osiągnięcia celów w zakresie polityki, bezpieczeństwa lub innych strategicznych korzyści.
Taktyka, techniki i procedury
Podmioty zajmujące się zagranicznymi manipulacjami informacjami i ingerencją w informacje oraz dezinformacją stosują szereg taktyk, technik i procedur, aby wpływać na opinię publiczną.
Najczęstsze przykłady to:
- polaryzacja poprzez promowanie skrajnych punktów widzenia, by pogłębiać konflikty w społeczeństwie, a tym samym utrudniać demokratyczną debatę
- manipulacja treścią poprzez przekształcanie autentycznych informacji lub mediów, takich jak edytowanie obrazów lub nagrań, aby zmienić ich znaczenie
- tworzenie sfabrykowanych treści, takich jak fałszywe strony internetowe, które naśladują legalne źródła, treści deepfake oraz audiowizualnych materiałów generowanych przez sztuczną inteligencję
- tworzenie fałszywych narracji, podszywanie się i niewłaściwe wykorzystywanie kont dyplomatycznych lub instytucjonalnych w mediach społecznościowych
- dyskredytowanie wiarygodnych źródeł i zmiana kontekstu informacji
- promowanie wybranych treści poprzez wykorzystywanie botów, trolli lub skoordynowanych sieci w celu sztucznego zwiększenia widoczności i wiarygodności dezinformacji
- korzystanie z narzędzi cybernetycznych, w tym hakowanie i inne działania w cyberprzestrzeni w celu kradzieży, zmiany lub sfabrykowania informacji
Wpływ na procesy demokratyczne
W dobrze funkcjonującej demokracji, obywatele mogą swobodnie wyrażać swoje poglądy, dokonywać świadomych wyborów i angażować się w otwartą debatę wolną od wrogich wpływów.
Dezinformacja, zagraniczne manipulacje informacjami i ingerencje w informacje mają daleko idące konsekwencje dla praw człowieka i wartości demokratycznych. Zagrażają one wolności myśli, prawu do prywatności i prawu do demokratycznego udziału. Podważają też zaufanie obywateli do demokratycznych instytucji i mediów.
Zgodnie z badaniem Eurobarometr na temat obywatelstwa i demokracji z grudnia 2023 r. 81% obywateli UE uważa, że obca ingerencja w systemy demokratyczne jest poważnym problemem, którym należy się zająć. 78% badanych jest z kolei zaniepokojonych dezinformacją wpływającą na decyzje wyborcze.
Ingerencja w wybory
Wybory stanowią doskonałą okazję do zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje oraz do prowadzenia kampanii dezinformacyjnych ze względu na wysoki poziom uwagi, jaką wzbudzają, oraz wagę ich wyników.
Ingerencja w wybory może obejmować szeroką gamę technik, takich jak stosowanie narracji tworzących podziały, zniechęcanie ludzi do głosowania, zastraszanie, kwestionowanie wiarygodności procesu wyborczego i wyników wyborów, promowanie wstrzymywania się od głosu lub oddawania nieważnych głosów, targetowanie kandydatów i partii politycznych, nielegalne finansowanie kampanii, przekupstwo wyborców oraz przeprowadzanie cyberataków na infrastrukturę wyborczą.
Kampanie te nie kończą się przy urnie wyborczej: odbywają się przed wyborami, w ich trakcie i po ich zakończeniu. W okresie poprzedzającym wybory do Parlamentu Europejskiego w czerwcu 2024 r., prezydencja belgijska Rady uruchomiła mechanizm reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych, aby umożliwić państwom członkowskim i instytucjom UE wymianę informacji na temat zagranicznych ingerencji.
Środki zaradcze
Ochrona procesów demokratycznych w UE przed szkodliwymi skutkami zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje oraz dezinformacj, bez utrudniania otwartej debaty demokratycznej jest priorytetem UE i jednym z głównych celów Rady.
W związku z tym UE dysponuje szeregiem narzędzi i mechanizmów. Są to m.in.:
- zestaw narzędzi do przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje
- unijny zestaw narzędzi antyhybrydowych, w tym zespół szybkiego reagowania na zagrożenia hybrydowe
- zestaw narzędzi dla dyplomacji cyfrowej
- Europejska sieć współpracy w zakresie wyborów
- kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji
- system wczesnego ostrzegania
- Europejskie Obserwatorium Mediów Cyfrowych.
UE dysponuje również szeregiem przepisów, które ułatwiają przeciwdziałanie dezinformacji i zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje, zapewniają większą odpowiedzialność platform internetowych, wzmacniają cyberbezpieczeństwo i odporność infrastruktury cyfrowej oraz regulują wykorzystywanie nowych technologii w komunikacji. Przepisy te to:
- akt o usługach cyfrowych
- akt o sztucznej inteligencji
- dyrektywa o odporności podmiotów krytycznych
- dyrektywa o bezpieczeństwie sieci i informacji
- rozporządzenie o przejrzystości i targetowaniu reklamy politycznej
- europejski akt o wolności mediów.
Przedstawiono je w konkluzjach Rady z maja 2024 r. o zabezpieczaniu procesów wyborczych przed ingerencją zagraniczną oraz w konkluzjach prezydencji z maja 2025 r. o wzmocnieniu odporności demokratycznej.
Służba dyplomatyczna UE czyli Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) również jest zaangażowana w walkę z zewnętrznymi ingerencjami zarówno w UE, jak i poza nią, w tym za pośrednictwem projektu sztandarowego „EUvsDisinfo”.
Sankcje
Od 2022 r., po wybuchu wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, Rosja rozpoczęła szeroko zakrojoną kampanię dezinformacyjną, próbując zdestabilizować UE i jej państwa członkowskie.
Aby temu przeciwdziałać, UE nałożyła sankcje na kremlowskie źródła dezinformacji i zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje oraz podmioty zaangażowane w takie działania. 8 października 2024 r. UE wprowadziła również sankcje w reakcji na destabilizujące działania Rosji. Chodzi o podważanie procesów wyborczych i funkcjonowania instytucji demokratycznych oraz przeprowadzanie skoordynowanej dezinformacji i zagranicznych ataków związanych z manipulacją informacjami i ingerencją w informacje.
Więcej
Zagrożenia hybrydowe
Przejrzystość i targetowanie reklamy politycznej
Akt o usługach cyfrowych
Ostatnia aktualizacja: 28 maja 2025