Zagrożenia hybrydowe

Czym są zagrożenia hybrydowe?

Definicje zagrożeń i kampanii hybrydowych zmieniają się – muszą pozostać elastyczne, aby umożliwić właściwe reagowanie na zmieniający się charakter zagrożenia.

Zagrożenia hybrydowe zazwyczaj oznaczają skoordynowane szkodliwe działania, które są planowane i prowadzone w złym zamiarze. Mają one zaszkodzić tym, w których są wymierzone, np. państwu lub instytucji. Służą temu różne środki, często stosowane naraz. Mogą one obejmować manipulację informacjami, cyberataki, wpływy gospodarcze lub wymuszenie ekonomiczne, tajne manewry polityczne, represyjną dyplomację lub groźby użycia sił zbrojnych.

Taktyka hybrydowa jest stosowana zarówno przez podmioty państwowe, jak i niepaństwowe i staje się coraz bardziej złożona i wyrafinowana. Jest to nie tylko zagrożenie dla bezpieczeństwa, ale także dla demokracji – wymierzona jest w podstawowe wartości demokratyczne i ma podzielić społeczeństwo i utrudnić podejmowanie decyzji politycznych.

Kampanie hybrydowe są zaprojektowane tak, aby ich wykrywanie i ochrona przed nimi były trudne. Mają nie przekroczyć granicy tego, co byłoby aktem wojny lub mogłoby być tak postrzegane. Przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym jest zatem złożonym i stale zmieniającym się wyzwaniem, przed którym stoją Unia Europejska, jej państwa członkowskie i jej partnerzy.

Europejskie Centrum ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych

Skoordynowana reakcja UE na zagrożenia hybrydowe

Chociaż główna odpowiedzialność za przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym spoczywa na poszczególnych państwach członkowskich UE, starają się one także koordynować swoje działania.

Zestaw narzędzi antyhybrydowych

Po przyjęciu w marcu 2022 r. Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony stworzono unijny zestaw narzędzi antyhybrydowych. Obejmuje on środki zapobiegawcze, środki współpracy, środki stabilizacyjne, sankcje i środki wsparcia, które określono w zatwierdzonych 21 czerwca 2022 r. konkluzjach Rady w sprawie ram skoordynowanej reakcji UE na kampanie hybrydowe.

Zestaw ten pozwala:

łatwiej identyfikować złożone i wielowymiarowe kampanie hybrydowe
koordynować dostosowane do potrzeb i międzysektorowe reakcje.

Stanowi on nadrzędne ramy obejmujące także inne odpowiednie mechanizmy i instrumenty reagowania, takie jak zestaw narzędzi do przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje. Aby reagować na cyberzagrożenia i cyberataki, UE opracowała też zestaw narzędzi dla dyplomacji cyfrowej.

16 marca 2026 r. Rada zatwierdziła konkluzje w sprawie zwiększania zdolności UE w zakresie zwalczania zagrożeń hybrydowych. Potwierdziła w nich, że UE jest zdecydowana wykorzystywać wszystkie dostępne narzędzia, by zapobiegać kampaniom hybrydowym wymierzonym w Unię, jej państwa członkowskie i jej partnerów, powstrzymywać je i reagować na nie, niezależnie od ich pochodzenia, skali i intensywności.

UE dysponuje również unijnymi mechanizmami zarządzania kryzysowego – w tym zintegrowanymi uzgodnieniami Rady dotyczącymi reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR), które służą wsparciu skoordynowanego reagowania na poważne, złożone kryzysy oraz wymianie informacji, jak to miało miejsce na przykład w związku z ingerencją w europejskie wybory w 2024 r.

Zespoły reagowania na zagrożenia hybrydowe

W maju 2024 r. Rada zatwierdziła ramy przewodnie na rzecz praktycznego utworzenia unijnych zespołów szybkiego reagowania na zagrożenia hybrydowe.

Zespoły te są jednym z instrumentów unijnego zestawu narzędzi antyhybrydowych. Mają wspierać państwa członkowskie UE, kraje partnerskie oraz misje i operacje WPBiO w przeciwdziałaniu zagrożeniom hybrydowym.

Zagrożenia hybrydowe: Rada toruje drogę do rozmieszczenia zespołów szybkiego reagowania (komunikat prasowy z 21 maja 2024)

Więcej o unijnych ramach przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym:

Walka z dezinformacją

Podmioty stwarzające zagrożenie często wykorzystują kampanie dezinformacyjne oraz – ogólniej – zagraniczne manipulacje informacjami i ingerencje w informacje, w ramach szerszych kampanii hybrydowych lub niezależnie. UE dysponuje różnymi mechanizmami, aby przeciwdziałać zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje.

21 maja 2024 r., przed wyborami do Parlamentu Europejskiego, Rada zatwierdziła konkluzje o zabezpieczaniu procesów wyborczych przed ingerencją zagraniczną. Wezwała w nich instytucje unijne i państwa członkowskie do wzmożenia działań mających na celu monitorowanie prób ingerencji podmiotów zagranicznych w procesy demokratyczne UE oraz do wykorzystania wszelkich unijnych mechanizmów, sieci, narzędzi i środków, aby chronić integralność wyborów bez utrudniania otwartej debaty demokratycznej.

Odporność infrastruktury krytycznej

Od 2022 r. UE zintensyfikowała działania na rzecz ochrony infrastruktury krytycznej. 8 grudnia 2022 r. Rada przyjęła nowe przepisy mające zapewnić, by sektory krytyczne takie jak energetyka, sektor wodny, transport i zdrowie mogły zapobiegać m.in. atakom hybrydowym, a także reagować na nie, radzić sobie z nimi, chronić przed nimi i eliminować ich skutki. Przepisy te zawarto w dyrektywie o odporności podmiotów krytycznych. Przepisy mają zmniejszyć podatność na zagrożenia i zwiększyć fizyczną odporność podmiotów krytycznych.

Ponadto w grudniu 2022 r., w odpowiedzi na akty sabotażu wymierzone w gazociąg Nord Stream, Rada przyjęła zalecenie w sprawie odporności infrastruktury krytycznej.

Zalecenie to posłużyło zwiększeniu zdolności UE do ochrony infrastruktury krytycznej i dotyczy trzech priorytetów: gotowości, reagowania i współpracy międzynarodowej.

W czerwcu 2024 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie planu skoordynowanego reagowania na szczeblu Unii na zakłócenia w funkcjonowaniu infrastruktury krytycznej mające istotne znaczenie transgraniczne. Wprowadzono w nim unijny plan dotyczący infrastruktury krytycznej, który ma promować wspólną orientację sytuacyjną co do źródła i konsekwencji incydentów, a także umożliwiać koordynację komunikacji ze społeczeństwem i zapewnić skuteczne reagowanie.

Bezpieczeństwo sieci i systemów informatycznych

28 listopada 2022 r. Rada przyjęła dyrektywę w sprawie środków na rzecz wspólnego wysokiego poziomu cyberbezpieczeństwa w całej Unii. Nowe przepisy pozwalają dodatkowo zwiększyć odporność i zdolność reagowania na incydenty w sektorze publicznym i prywatnym oraz w UE jako całości, w tym w odniesieniu do ataków hybrydowych.

Nowa dyrektywa NIS 2 zastąpiła obowiązującą wcześniej dyrektywę o bezpieczeństwie sieci i systemów informatycznych (dyrektywę NIS).

Współpraca z partnerami w zwalczaniu zagrożeń hybrydowych

Kluczowe znaczenie dla przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym ma współpraca z unijnymi partnerami i organizacjami partnerskimi.

Współpraca UE i NATO

Strategiczne partnerstwo UE–NATO ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania bezpieczeństwa i stabilności w obszarze euroatlantyckim. Inicjatywy UE–NATO w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym obejmują:

wspólne propozycje dotyczące współpracy w zakresie zagrożeń hybrydowych
zorganizowany dialog na temat odporności rozpoczęty w 2022 r.

UE i NATO prowadzą też wspólne ćwiczenia w zakresie zarządzania kryzysowego – tzw. równoległe i skoordynowane ćwiczenia (PACE). W 2024 r. celem ćwiczenia było wzmocnienie możliwości UE w zakresie reakcji na ewentualne kryzysy hybrydowe, wewnątrz UE i poza jej granicami.

Wsparcie dla krajów partnerskich w przeciwdziałaniu zagrożeniom hybrydowym

UE jest zdecydowana wspierać kraje partnerskie w przeciwdziałaniu zagrożeniom hybrydowym. Doskonałym przykładem takiej współpracy jest partnerska misja Unii Europejskiej w Mołdawii (EUPM Moldova).

Została ona zainicjowana w maju 2023 r., aby pomóc we wzmocnieniu struktur zarządzania kryzysowego w Mołdawii i w zwiększaniu jej cyberbezpieczeństwa i odporności na zagrożenia hybrydowe.

Działania hybrydowe Rosji i Białorusi przeciwko UE

Rosja

UE zdecydowanie potępia nieustające działania hybrydowe Rosji, które obejmują sabotaż, zakłócenia infrastruktury krytycznej, cyberataki, manipulacje informacjami i ingerencje w informacje oraz próby osłabienia demokracji i procesu wyborczego.

Pokazują one, że Rosja postępuje w sposób niebezpieczny i nieodpowiedzialny oraz lekceważy prawo międzynarodowe i międzynarodowy ład oparty na zasadach. Stanowią one część szerszych, skoordynowanych i długotrwałych kampanii hybrydowych mających zagrozić bezpieczeństwu, odporności i demokratycznym fundamentom UE, jej państw członkowskich i partnerów i je podważać.

UE i jej państwa członkowskie będą nadal korzystać z wszelkich dostępnych narzędzi (w tym z sankcji), aby chronić się przed takimi szkodliwymi działaniami, zapobiegać im, zniechęcać do nich i na nie reagować.

Kolaż przedstawiający wycinki z gazet, laptop i przezroczystą urnę do głosowania z kartami w środku.

Działania hybrydowe Rosji: sankcje UE

Białoruś

UE potępia zintensyfikowane ataki hybrydowe Białorusi wymierzone w UE i jej państwa członkowskie, w tym instrumentalizację migrantów i naruszanie przestrzeni powietrznej UE.

Naruszanie przestrzeni powietrznej to poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa i ochrony, przede wszystkim dla lotnictwa cywilnego. Służy destabilizacji danego państwa członkowskiego oraz zastraszeniu obywateli europejskich poprzez stworzenie bezpośredniego ryzyka dla lotnictwa cywilnego.UE wzywa reżim białoruski, by natychmiast zaprzestał wszystkich takich działań.

Na reżim ten nałożono sankcje i UE jest gotowa wprowadzić dalsze stosowne środki, jeżeli będzie on kontynuował te działania. UE nie będzie tolerować żadnych kampanii hybrydowych skierowanych przeciwko UE ani któremukolwiek z jej państw członkowskich.

Demonstrant trzyma plakat z napisem „Belarus free”.

Działania hybrydowe Białorusi: sankcje UE

Więcej

Europejska gotowość obronna

Obronność UE w liczbach

Kolaż przedstawiający stosy monet o rosnącej wysokości, beczkę ropy naftowej i myśliwce. Tło przypomina flagę Rosji. Składa się rosyjskiego banknotu rublowego oraz dwóch innych poziomych pasków – w kolorze niebieskim i czerwonym.

Sankcje UE wobec Rosji – pytania i odpowiedzi