Mechanizm reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR)

Czym jest mechanizm reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych?

W razie kryzysu lub katastrofy (naturalnej lub spowodowanej przez człowieka), aby dostarczyć pomoc i opanować sytuację, UE może użyć kilku sektorowych mechanizmów reagowania kryzysowego.

W razie poważnych i złożonych sytuacji kryzysowych (np. zamachów terrorystycznych) w szybkim i skoordynowanym podejmowaniu decyzji politycznych na szczeblu UE pomaga mechanizm IPCR – zintegrowane uzgodnienia dotyczące reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych.

Za pomocą tego mechanizmu prezydencja koordynuje polityczną reakcję na kryzys, włączając w działania:

• instytucje UE
• poszkodowane państwa członkowskie
• inne kluczowe podmioty.

Jak mechanizm działa w praktyce?

W razie kryzysu prezydencja włącza w działania kluczowe podmioty, tzn. instytucje UE i poszkodowane państwa członkowskie, by skoordynować działania i wyeliminować niedostatki.

Mechanizm koordynacji kryzysowej może zostać uruchomiony przez prezydencję albo na wniosek państwa członkowskiego poprzez klauzulę solidarności.

Mechanizm IPCR wspiera prezydencję Rady, Komitet Stałych Przedstawicieli rządów państw członkowskich przy Unii Europejskiej (Coreper) oraz Radę UE, zapewniając konkretne narzędzia, które:

• usprawniają wymianę informacji
• ułatwiają współpracę
• koordynują reagowanie kryzysowe na szczeblu politycznym.

Głównym narzędziem jest nieformalna narada, tj. posiedzenie kryzysowe, któremu przewodniczy prezydencja Rady i w którym uczestniczą przedstawiciele Komisji Europejskiej, Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ), gabinetu przewodniczącego Rady Europejskiej, odpowiednich agencji UE, państw członkowskich i ekspertów. Inne narzędzia to:

• sprawozdania analityczne, dające decydentom jasny obraz bieżącej sytuacji
• platforma internetowa do wymiany i zbierania informacji
• całodobowy punkt kontaktowy dla stosownych interesariuszy.

Mechanizm koordynacji kryzysowej można uruchomić w związku ze zdarzeniami w UE lub poza UE.

Tryby działania

Zależnie od sytuacji mechanizm może zostać aktywowany na dwa sposoby:

• wymiana informacji: tworzenie sprawozdań analitycznych i korzystanie z platformy internetowej dla lepszego oglądu sytuacji i przygotowania na ewentualną eskalację
• pełna aktywacja: przygotowywanie propozycji działań UE, o których miałyby zdecydować Rada UE lub Rada Europejska.

Jeżeli mimo kryzysu mechanizm nie zostaje aktywowany, wymianie informacji może towarzyszyć tryb monitorowania. Mechanizm IPCR jest obecnie w pełni aktywowany w odpowiedzi na trzy sytuacje kryzysowe:

• wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie
• sytuacja na Bliskim Wschodzie
• kryzys migracyjny i uchodźczy.

W razie aktywacji mechanizmu w pełnym trybie organizowane pod kierunkiem prezydencji narady służą opracowywaniu konkretnych skoordynowanych unijnych środków reagowania.

Więcej o narzędziach i trybach działania mechanizmu koordynacji kryzysowej:

• IPCR w skrócie (broszura)

Gotowość na kryzys

Rada uczestniczy w szeregu działań przygotowawczych mających zapewnić sprawność mechanizmu IPCR po jego ewentualnej aktywacji. Obejmuje to m.in.:

• szkolenie interesariuszy na temat mechanizmu
• ćwiczenia
• wymianę informacji o zagrożeniach i planowaniu
• sieć ekspertów ds. komunikacji kryzysowej z państw i organów UE.

Czy mechanizm jest teraz aktywny?

Pełny tryb

Sytuacja na Bliskim Wschodzie

W związku z brutalnymi, masowymi atakami terrorystycznymi przeprowadzonymi 7 października 2023 r. przez Hamas w całym Izraelu i w związku z rozwojem wydarzeń na Bliskim Wschodzie, 16 października hiszpańska prezydencja Rady postanowiła aktywować mechanizm IPCR w trybie monitorowania.

19 października 2023 r. prezydencja przeszła do kolejnego etapu i aktywowała mechanizm IPCR w pełnym trybie.

• Bliski Wschód: prezydencja uruchamia zintegrowane reagowanie kryzysowe (komunikat prasowy z 19 października 2023)
• Stanowisko UE w sprawie sytuacji na Bliskim Wschodzie

Wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie

Po tym jak 24 lutego 2022 r. Rosja rozpoczęła wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie, francuska prezydencja Rady postanowiła uruchomić mechanizm IPCR w pełnym trybie (27 lutego 2022 r.).

• Nadzwyczajne posiedzenie Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (główne wyniki, 27 lutego 2022)
• Wojna Rosji przeciwko Ukrainie

Kryzys migracyjno-uchodźczy

W związku z kryzysem migracyjnym z 2015 r. prezydencja luksemburska postanowiła – w październiku 2015 r. – uruchomić mechanizm IPCR w trybie wymiany informacji.

W listopadzie 2015 r. prezydencja przeszła do kolejnego etapu i aktywowała mechanizm w pełnym trybie. Od tego czasu pozostaje on w pełni aktywowany.

• Kryzys migracyjny: prezydencja Rady UE uruchamia IPCR, by usprawnić wymianę informacji między państwami UE (komunikat prasowy z 30 października 2015)
• Unijna polityka migracyjna i azylowa

Tryb monitorowania

Ognisko eboli

1 czerwca 2026 r. prezydencja cypryjska postanowiła uruchomić mechanizm IPCR w trybie monitorowania, aby ułatwić wymianę informacji na temat ogniska gorączki krwotocznej Ebola.

Ognisko hantawirusa

Po dezaktywowaniu 3 lipca 2026 r. mechanizmu IPCR w trybie wymiany informacji w odniesieniu do ogniska hantawirusa Andes na platformie internetowej IPCR uruchomiono stronę służącą monitorowaniu.

Na stronie tej państwa członkowskie, Komisja i ESDZ mogą zamieszczać istotne informacje, aby wesprzeć orientację sytuacyjną, oraz udostępniać wszelkie inne sprawozdania lub istotne materiały.

Kiedy mechanizm był uruchamiany w przeszłości?

Trzęsienie ziemi w Turcji i Syrii

Po trzęsieniu ziemi w Turcji i Syrii 6 lutego 2023 r. szwedzka prezydencja Rady postanowiła uruchomić mechanizm IPCR w pełnym trybie, aby koordynować unijne środki wsparcia.

2 maja 2023 r. prezydencja szwedzka postanowiła dezaktywować IPCR.

• Trzęsienie ziemi w Turcji i Syrii: prezydencja Rady uruchamia IPCR (komunikat prasowy z 6 lutego 2023)

Pandemia Covid-19

W grudniu 2019 r. po wybuchu pandemii Covid-19 fińska prezydencja Rady postanowiła uruchomić mechanizm IPCR w trybie wymiany informacji.

Z uwagi na pogarszającą się sytuację i na różnorodność sektorów nią dotkniętych 2 marca 2020 r. chorwacka prezydencja Rady przeszła do kolejnego etapu i aktywowała mechanizm IPCR w pełnym trybie.

4 maja 2023 r. szwedzka prezydencja Rady postanowiła dezaktywować mechanizm.

• Epidemia koronawirusa: prezydencja w pełni aktywuje mechanizm IPCR (komunikat prasowy z 2 marca 2020)
• Reakcja UE na pandemię Covid-19

Ingerencje zagraniczne w kontekście wyborów do Parlamentu Europejskiego z czerwca 2024 r.

W konkluzjach z nadzwyczajnego szczytu 17–18 kwietnia 2024 r. Rada Europejska – w kontekście zbliżających się wyborów do Parlamentu Europejskiego – zwróciła się do instytucji UE i do organów krajowych, aby współpracowały w związku z „zagrożeniami wynikającymi z dezinformacji, w tym poprzez sztuczną inteligencję, a także z zagranicznych ingerencji i manipulacji informacjami w procesach wyborczych”.

24 kwietnia 2024 r. prezydencja belgijska aktywowała mechanizm IPCR w trybie wymiany informacji w związku z zagranicznymi ingerencjami w kontekście wyborów do Parlamentu Europejskiego zaplanowanych na czerwiec 2024 r. Uruchomienie mechanizmu miało wesprzeć współpracę przez ułatwienie wymiany informacji między państwami członkowskimi i instytucjami UE.

25 czerwca 2024 r. prezydencja belgijska postanowiła dezaktywować mechanizm, ale nadal monitorować sytuację. W czerwcu 2025 r. polska prezydencja postanowiła dezaktywować IPCR.

• Ingerencje zagraniczne: prezydencja zwiększa wymianę informacji przed wyborami europejskimi w czerwcu 2024 r. (komunikat prasowy z 24 kwietnia 2024)

Po co Unii mechanizm reagowania kryzysowego?

Zapotrzebowanie na mechanizm reagowania kryzysowego na szczeblu UE pojawiło się na początku XXI w. po kilku dramatycznych wydarzeniach, w tym:

• zamachach z 11 września 2001 r. w USA
• zamachach w Madrycie w 2004 r. i w Londynie w 2005 r.
• tsunami na Oceanie Indyjskim w 2004 r.

W czerwcu 2006 r. Rada przyjęła uzgodnienia dotyczące koordynacji działań w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych. Dzięki uzgodnieniom państwa członkowskie w razie poważnego kryzysu miały wymieniać się informacjami i koordynować działania.

W 2013 r. na ich podstawie Rada przyjęła zintegrowane uzgodnienia dotyczące reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR). Ulepszony mechanizm to m.in.:

• większa elastyczność
• większa skalowalność
• intensywniejsze wykorzystanie istniejących zasobów, struktur i zdolności.

W 2018 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą kodyfikującą uzgodnienia IPCR w akcie prawnym.

• Decyzja wykonawcza Rady w sprawie zintegrowanych uzgodnień UE dotyczących reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (Dziennik Urzędowy UE)

Więcej