Sankcje UE wobec Iranu
UE potępia łamanie praw człowieka w Iranie, a także działania tego państwa w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej i jego wsparcie wojskowe dla rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. W związku z tym UE przyjęła sankcje.
Represje i naruszenia praw człowieka
UE wielokrotnie potępiała poważne naruszenia praw człowieka w Iranie, w tym śmierć 22-letniej Mahsy Amini w policyjnym areszcie we wrześniu 2022 r., egzekucje obywateli UE i Iranu w latach 2023 i 2024, zatrzymania obrońców praw człowieka, w tym laureatki Pokojowej Nagrody Nobla Narges Mohammadi, oraz ofiary śmiertelne protestów w styczniu 2026 r.
UE popiera fundamentalne dążenie Irańczyków do tego, aby powszechne prawa człowieka i podstawowe wolności były szanowane, chronione i realizowane.
Unia Europejska zdecydowanie potępia:
- powszechne, brutalne i nieproporcjonalne użycie siły przez irańskie władze wobec uczestników pokojowych protestów
- arbitralne zatrzymania jako środek uciszania głosów krytycznych
- tortury wobec osób osadzonych w irańskich więzieniach oraz innego rodzaju okrutne, nieludzkie i poniżające traktowanie
- orzekanie kary śmierci wobec uczestników protestów i jej wykonywanie
- ograniczanie komunikacji, w tym wyłączanie internetu.
Należy zapewnić prawo do pokojowych zgromadzeń i do wolności wypowiedzi, w tym wolność poszukiwania, otrzymywania i wymiany informacji i idei w internecie i poza nim.
UE apeluje do Iranu, aby wyeliminował, de iure i de facto, wszelkie formy systemowej dyskryminacji kobiet i dziewcząt w życiu publicznym i prywatnym, podjął działania zapobiegające wszelkim formom przemocy seksualnej i przemocy na tle płciowym wobec kobiet i dziewcząt oraz zapewnił im ochronę przed tego rodzaju przemocą.
UE wzywa władze Iranu, aby przestrzegały obowiązków wynikających z prawa międzynarodowego i pociągały do odpowiedzialności sprawców przemocy i naruszeń praw człowieka.
Najnowsze oświadczenia UE w sprawie praw człowieka w Iranie:
- Iran: oświadczenie wysokiej przedstawicielki wydane w imieniu UE na temat sytuacji w tym państwie (komunikat prasowy z 9 stycznia 2026)
- Iran: oświadczenie wysokiej przedstawicielki wydane w imieniu UE w sprawie aresztowania i przetrzymywania obrońców praw człowieka (komunikat prasowy z 30 grudnia 2025)
Sankcje za łamanie praw człowieka w Iranie
W 2011 r. w odpowiedzi na poważne naruszenia praw człowieka w Iranie UE wprowadziła system sankcji wobec tego kraju. Od tego czasu sankcje były co roku przedłużane – ostatnio przedłużono je do 13 kwietnia 2027 r.
Od października 2022 r. z uwagi na pogarszającą się sytuację w dziedzinie praw człowieka w tym kraju Unia radykalnie zaostrzyła sankcje.
Sankcje za naruszanie praw człowieka w Iranie obejmują:
- zakaz wjazdu osób
- zamrożenie aktywów należących do osób i podmiotów
- zakaz udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych osobom i podmiotom z listy sankcyjnej.
- zakaz sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub eksportowania do Iranu sprzętu, który mógłby zostać wykorzystany do represji wewnętrznych
- zakaz zapewniania pomocy technicznej, usług pośrednictwa lub środków finansowych osobom lub podmiotom w Iranie lub do wykorzystania w Iranie (jeśli mogłyby zostać użyte w związku z represjami wewnętrznymi)
- zakaz świadczenia na rzecz Iranu usług monitorowania lub przechwytywania połączeń telekomunikacyjnych lub internetowych.
Obecnie sankcje dotyczą 269 osób i 53 podmiotów.
Sankcjom podlegają m.in. następujące osoby:
- posłowie do parlamentu irańskiego
- minister spraw wewnętrznych Eskandar Momeni
- minister technologii informacyjno-komunikacyjnych Issa Zarepour
- gubernatorzy i politycy lokalni
- członkowie irańskich sił bezpieczeństwa
- członkowie Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej
- członkowie irańskich organów ochrony porządku publicznego
- członkowie oddziału, który arbitralnie aresztował Mahsę Amini
- urzędnicy wysokiego szczebla i personel wojskowy
- dowódcy i członkowie policji
- strażnicy więzienni i dyrektorzy więzień
- prokurator generalny i inni przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości
- członkowie Najwyższej Rady ds. Cyberprzestrzeni.
Sankcjom podlegają m.in. następujące podmioty:
- Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej
- irańskie Ministerstwo Edukacji oraz Ministerstwo Kultury i Nauk Islamskich
- irańska Policja Obyczajowa
- organy ochrony porządku publicznego
- Najwyższa Rada Rewolucji Kulturalnej
- Najwyższa Rada ds. Cyberprzestrzeni
- więzienia
- państwowy nadawca telewizyjny Press TV
- agencje informacyjne
- dostawcy usług telefonii komórkowej
- firmy informatyczne
- irański Urząd Regulacji Mediów Audiowizualnych
- podmioty zaangażowane w cenzurę, kampanie trollingowe w mediach społecznościowych i szerzenie dezinformacji.
Osoby i podmioty odpowiedzialne za naruszenia praw człowieka i represje w Iranie są również objęte sankcjami w ramach globalnego systemu sankcji UE za naruszenia praw człowieka.
- Decyzja dotycząca środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom w związku z sytuacją w Iranie (Dziennik Urzędowy UE)
- Rozporządzenie dotyczące środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją w Iranie (Dziennik Urzędowy UE)
- Sankcje za naruszanie praw człowieka
Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej na liście terrorystów
W następstwie porozumienia politycznego osiągniętego 29 stycznia 2026 r. przez Radę do Spraw Zagranicznych 19 lutego 2026 r. Rada postanowiła uznać irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej za organizację terrorystyczną.
Korpus został zatem objęty unijnym systemem sankcji służących zwalczaniu terroryzmu. Oznacza to, że:
- wszystkie środki finansowe i inne aktywa finansowe lub zasoby gospodarcze Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej w państwach członkowskich UE podlegają zamrożeniu
- unijne podmioty nie mogą udostępniać Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej środków finansowych ani zasobów gospodarczych.
Wsparcie Iranu dla rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie
Unia Europejska zdecydowanie potępia i uznaje za nieakceptowalne jakiekolwiek wsparcie wojskowe ze strony Iranu, w tym dostawy bezzałogowych statków powietrznych (dronów), na rzecz rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie.
Broń dostarczana przez Iran jest przez Rosję wykorzystywana bez ograniczeń przeciwko ukraińskiej ludności i infrastrukturze cywilnej, powodując potworne zniszczenia i cierpienie ludzkie.
UE potępia również wsparcie wojskowe Iranu dla ugrupowań zbrojnych na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Czerwonego.
Sankcje w odpowiedzi na zaangażowanie Iranu w rosyjską wojnę przeciwko Ukrainie
W 2022 r. i 2023 r. Rada przyjęła trzy pakiety sankcji wobec osób i podmiotów z Iranu w związku z dronami. Jest to część systemu sankcji nakładanych za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające.
20 lipca 2023 r. Rada ustanowiła specjalne ramy sankcyjne w związku ze wsparciem wojskowym, którego Iran udziela Rosji w wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie.
Ramy te poszerzono 14 maja 2024 r. w związku z irańskim wsparciem wojskowym dla ugrupowań zbrojnych na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Czerwonego oraz w związku z irańskimi atakami dronowo-rakietowymi na Izrael w kwietniu 2024 r.
UE może nakładać sankcje na osoby i podmioty, które dostarczają, sprzedają lub przekazują irańskie pociski rakietowe i drony oraz komponenty wykorzystywane do projektowania i produkcji pocisków i dronów:
- w celu wspierania rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie
- stosowanych przez ugrupowania i podmioty zbrojne w celu zakłócenia pokoju i bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Czerwonego
- z naruszeniem rezolucji 2216 (2015) Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Sankcje obejmują:
- zakaz wjazdu osób
- zamrożenie aktywów należących do osób i podmiotów
- zakaz udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych osobom i podmiotom z listy sankcyjnej.
UE wprowadziła także zakaz transakcji z dwoma portami, które są własnością osób i podmiotów objętych sankcjami, są przez nie obsługiwane lub kontrolowane lub są wykorzystywane do przekazywania do Rosji irańskich dronów lub pocisków rakietowych czy też powiązanych z nimi technologii lub komponentów.
Wśród osób i podmiotów objętych sankcjami znajdują się przedsiębiorstwa produkujące, zamawiające i sprzedające komponenty dronów, spółki uczestniczące w produkcji paliw wykorzystywanych do napędu rakiet i pocisków rakietowych, przedsiębiorstwa żeglugowe i handlowe, Marynarka Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, Linie Żeglugowe Islamskiej Republiki Iranu, irańskie linie lotnicze oraz irański minister obrony i irański wiceminister obrony.
Obecnie w ramach tego systemu sankcje obejmują 22 osoby i 27 podmiotów.
Ostatnio obowiązywanie sankcji przedłużono do 27 lipca 2027 r.
Wolność żeglugi w cieśninie Ormuz
UW wezwała wszystkie strony do pełnego przestrzegania zawieszenia broni w całym regionie, do zaprzestania wszelkich operacji wojskowych oraz do pełnego zapewnienia wolności żeglugi, a także możliwości swobodnego i bezpiecznego korzystania z cieśniny Ormuz, zgodnie z prawem międzynarodowym odzwierciedlonym w konwencji ONZ o prawie morza.
Działania Iranu przeciwko statkom przepływającym przez cieśninę Ormuz są sprzeczne z prawem międzynarodowym. Naruszają ustalone prawa dotyczące zarówno tranzytu, jak i nieszkodliwego przepływu przez międzynarodowe cieśniny.
Sankcje za działania Iranu w cieśninie Ormuz
22 maja 2026 r. Rada postanowiła rozszerzyć zakres unijnych sankcji, które pierwotnie dotyczyły irańskiego wsparcia wojskowego dla Rosji w jej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie oraz dla różnych ugrupowań zbrojnych na Bliskim Wschodzie i w rejonie Morza Czerwonego.
UE nałożyła sankcje na dwie osoby i jeden podmiotu zaangażowane w działania i politykę Iranu zagrażające wolności żeglugi w cieśninie Ormuz.
Działania Iranu związane z rozprzestrzenianiem broni jądrowej
W konkluzjach Rady Europejskiej z 26 czerwca 2025 r. Unia Europejska ponownie w zdecydowany sposób podkreśliła, że Iran nigdy nie może wejść w posiadanie broni jądrowej, oraz przypomniała o zobowiązaniach Iranu w tym zakresie i o jego obowiązkach międzynarodowych.
Unia Europejska jest poważnie zaniepokojona kolejnymi doniesieniami Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) wskazującymi na alarmujące przyspieszenie prac nad irańskim programem jądrowym, które jest niezwykle poważnym naruszeniem zobowiązań Iranu w ramach Wspólnego wszechstronnego planu działania (JCPOA) – zwłaszcza jeżeli chodzi o rozbudowę irańskiej instalacji wzbogacania paliwa jądrowego i o produkcję wysoko wzbogaconego uranu.
Działania Iranu, które nie mają wiarygodnego celu cywilnego, pociągają za sobą bardzo duże ryzyko rozprzestrzeniania broni jądrowej.
Unia Europejska kategorycznie domaga się, aby Iran zawrócił z niepokojącej ścieżki działań jądrowych, bezzwłocznie wznowił przestrzeganie zobowiązań politycznych do nierozprzestrzeniania broni jądrowej i ponownie zaczął stosować wszelkie środki monitorowania i weryfikacji przewidziane w JCPOA, również te ustanowione w załączonym do niego protokole dodatkowym.
Sankcje ONZ i UE wobec Iranu mają skłonić to państwo to przestrzegania zobowiązań międzynarodowych.
Sankcje w odpowiedzi na rozprzestrzenianie broni jądrowej przez Iran
Sankcje ONZ
Od 2006 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła szereg rezolucji, w których nakazuje Iranowi zaprzestać wzbogacania uranu do celów rozprzestrzeniania broni jądrowej. Rezolucje te stopniowo uzupełniała sankcjami, by wywrzeć na Iran większy nacisk.
UE wdraża sankcje ONZ poprzez unijną legislację.
Sankcje UE
UE nie tylko wdraża sankcje ONZ, lecz także sama przyjmuje szeroko zakrojone sankcje wobec Iranu. Sankcje za irańskie działania związane z rozprzestrzenianiem broni jądrowej obejmują:
- zakaz wjazdu osób
- zamrożenie aktywów należących do osób i podmiotów
- zakaz udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych osobom i podmiotom z listy sankcyjnej.
Wobec sektorów handlu, finansów i transportu obowiązują też sankcje gospodarczo-finansowe.
Sankcje w sektorze handlu to m.in.:
- zakaz eksportu broni do Iranu
- zakaz eksportu produktów podwójnego zastosowania i produktów, które mogłyby zostać wykorzystane do wzbogacania paliwa jądrowego
- zakaz importowania z Iranu ropy naftowej, gazu ziemnego, produktów petrochemicznych i ropopochodnych
- zakaz sprzedaży lub dostarczania kluczowego sprzętu wykorzystywanego w sektorze energetycznym
- zakaz sprzedaży lub dostarczania złota, innych metali szlachetnych i diamentów
- zakaz dotyczący niektórych rodzajów sprzętu morskiego
- zakaz dotyczący niektórych rodzajów oprogramowania.
Sankcje w sektorze finansów to m.in.:
- zamrożenie aktywów irańskiego Banku Centralnego i najważniejszych irańskich banków komercyjnych
- ustanowienie mechanizmów powiadamiania i zezwoleń w odniesieniu do przekazów pieniężnych na rzecz irańskich instytucji finansowych powyżej określonej kwoty.
Sankcje w sektorze transportu to m.in.:
- uniemożliwienie irańskim lotom towarowym dostępu do portów lotniczych UE
- zakaz serwisowania i obsługi irańskich samolotów i statków towarowych przewożących zakazane materiały lub towary.
Wspólny kompleksowy plan działania (JCPOA)
14 lipca 2015 r. Iran i grupa państw E3/UE+3 uzgodniły wspólny kompleksowy plan działania (JCPOA). Przewidywał on podjęcie w kolejnych latach szeregu działań gwarantujących, że irański program jądrowy będzie miał charakter wyłącznie pokojowy.
W lipcu 2015 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję 2231(2015) dotyczącą tego planu. W rezolucji tej:
- zatwierdziła plan
- zezwoliła na pewne wyjątki od obowiązujących sankcji
- określiła harmonogram i zobowiązania, które muszą zostać podjęte przez wszystkie strony, aby doszło do zniesienia sankcji.
16 stycznia 2016 r., czyli w „dniu wdrożenia planu” (Implementation Day), ONZ uchyliła niektóre sankcje dotyczące kwestii jądrowych określone w rezolucji 2231 (2015), a Rada zniosła wszystkie unijne sankcje gospodarcze i finansowe wobec Iranu dotyczące tych kwestii. Jednak niektóre ograniczenia pozostały w mocy.
18 października 2023 r., w związku z niewypełnieniem przez Iran zobowiązań wynikających z JCPOA, Rada podjęła decyzję o utrzymaniu unijnych sankcji związanych z rozprzestrzenianiem broni jądrowej, które miały zostać zniesione ustalonym dniu.
29 września 2025 r. Rada postanowiła ponownie nałożyć na Iran wszystkie unijne sankcje gospodarcze i finansowe dotyczące kwestii jądrowych, które zniesiono w 2016 r. Decyzję podjęto po ponownym wprowadzeniu sankcji ONZ, gdy Rada Bezpieczeństwa ONZ postanowiła nie przedłużać uchylenia sankcji wobec Iranu.
Porozumienie jądrowe z Iranem
Więcej
Stanowisko UE w sprawie sytuacji na Bliskim Wschodzie
Iran i Bliski Wschód: kalendarium
Likwidacja broni chemicznej
Ostatnia aktualizacja: 28 lipca 2026