Likwidacja broni chemicznej

Czym jest broń chemiczna?

Broń chemiczna to substancje chemiczne, które z racji swoich toksycznych właściwości są wykorzystywane do celowego powodowania śmierci lub obrażeń. Amunicja, urządzenia i inny sprzęt zaprojektowane tak, aby umożliwić stosowanie toksycznych substancji chemicznych jako broni, również są objęte definicją broni chemicznej.

Broń chemiczna to:

toksyczne substancje chemiczne, które poprzez chemiczne oddziaływanie na procesy życiowe mogą powodować śmierć, czasowe obezwładnienie lub trwałe obrażenia ludzi lub zwierząt

reagenty chemiczne (prekursory), które wykorzystywane są do produkcji toksycznych substancji chemicznych, na dowolnym etapie i za pomocą dowolnej metody

amunicja i urządzenia zaprojektowane tak, aby powodować obrażenia lub śmierć w wyniku uwalniania toksycznych substancji chemicznych – w tym moździerze, pociski artyleryjskie, pociski rakietowe, bomby, miny lub zbiorniki

sprzęt zaprojektowany specjalnie do użycia bezpośrednio w związku z zastosowaniem amunicji i urządzeń wskazanych jako broń chemiczna

Międzynarodowy zakaz broni chemicznej

Konwencja o zakazie broni chemicznej

Konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji, składowania i użycia broni chemicznej oraz o zniszczeniu jej zapasów (konwencja o broni chemicznej – CWC) to traktat międzynarodowy. Ma on na celu wyeliminowanie całej kategorii broni masowego rażenia przez wprowadzenie zakazu prowadzenia badań, produkcji, nabywania, składowania, zatrzymywania, przekazywania lub używania broni chemicznej przez państwa będące stronami konwencji.

Konwencja została zawarta w 1997 r. i ma promować świat wolny od broni chemicznej. Jej stronami są 193 państwa.

Wszystkie strony konwencji zgodziły się na chemiczne rozbrojenie poprzez zniszczenie wszelkich zapasów broni chemicznej w swoim posiadaniu, zakładów, w których ją produkowano, oraz wszelkiej broni chemicznej porzuconej w przeszłości na terytorium innych państw będących stronami konwencji.

Konwencja jest jednym z najefektywniejszych układów o rozbrojeniu na świecie – 99,4% zadeklarowanych zapasów broni chemicznej zostało zniszczone w sposób możliwy do zweryfikowania.

Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej

Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW) jest organem wykonawczym konwencji o broni chemicznej.

UE zdecydowanie i aktywnie popiera konwencję o broni chemicznej i OPCW oraz wnosi największy wkład w dobrowolne finansowanie jej działań, do których należą m.in.: zapobieganie ponownemu pojawieniu się broni chemicznej, budowanie zdolności państw będących stronami konwencji, upowszechnianie przystąpienia do konwencji oraz walka z bezkarnością za stosowanie broni chemicznej.

Łączny roczny wkład państw członkowskich UE stanowi około 25% zwykłego rocznego budżetu OPCW.

OPCW ściśle współpracuje z Organizacją Narodów Zjednoczonych.

W lutym 2024 r. Unia Europejska i OPCW zawarły umowę o współpracy w formie protokołu ustaleń.

Na mocy tej umowy UE i OPCW wzmocnią koordynację swoich działań i współpracę strategiczną oraz zintensyfikują wymianę poglądów i informacji z myślą o wdrażaniu konwencji w okresie następującym po zniszczeniu broni chemicznej.

UE działa również na rzecz zwiększenia skuteczności operacyjnej OPCW. W tym celu 25 listopada 2021 r. i 26 czerwca 2023 r. Rada przyjęła stosowne decyzje.

• Decyzja Rady z 26 czerwca 2023 r. w sprawie wsparcia zwiększenia skuteczności operacyjnej OPCW (Dziennik Urzędowy UE)
• Decyzja Rady z 25 listopada 2021 r. w sprawie wsparcia zwiększenia skuteczności operacyjnej OPCW za pomocą obrazów satelitarnych (Dziennik Urzędowy UE)
• UE i OPCW zacieśniają współpracę (komunikat prasowy ESDZ z 21 lutego 2025)

Zaangażowanie UE w zwalczanie broni chemicznej

UE działa na rzecz całkowitego zakazu i likwidacji broni chemicznej na całym świecie, zgodnie ze strategią UE przeciw rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia. Angażuje się również w walkę z bezkarnością za stosowanie broni chemicznej, w tym poprzez stosowanie sankcji.

UE jest zdecydowana wspierać pełne wdrożenie konwencji o broni chemicznej.

Konkluzje Rady o broni chemicznej

20 lutego 2023 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie rozbrojenia chemicznego i nierozprzestrzeniania broni chemicznej.

W konkluzjach podkreśliła, że stosowanie broni chemicznej, w tym używanie jakichkolwiek toksycznych substancji chemicznych jako broni, przez kogokolwiek – podmiot państwowy lub niepaństwowy – gdziekolwiek i w jakichkolwiek okolicznościach jest niedopuszczalne i musi być kategorycznie potępione.

Stosowanie broni chemicznej stanowi naruszenie prawa międzynarodowego i może zostać uznane za zbrodnię wojenną lub zbrodnię przeciwko ludzkości.

Jako że nie można zgodzić się na bezkarność, a osoby odpowiedzialne za takie czyny muszą zostać pociągnięte do odpowiedzialności, UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane, by kontynuować swoje działania w tym obszarze, w szczególności poprzez partnerstwo przeciw bezkarności za stosowanie broni chemicznej.

Rada jest też przekonana, że obowiązkiem społeczności międzynarodowej jest identyfikowanie sprawców wszelkich ataków z użyciem broni chemicznej i pociąganie ich do odpowiedzialności.

• Konkluzje Rady w sprawie piątej konferencji przeglądowej konwencji o zakazie broni chemicznej (komunikat prasowy z 20 lutego 2023)
• Strategia UE przeciw rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia
• Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej

Sankcje za broń chemiczną

Aby zniechęcić do rozprzestrzeniania i stosowania broni chemicznej, w październiku 2018 r. UE przyjęła specjalny system sankcji. Obowiązywanie tego systemu przedłużono ostatnio do 16 października 2026 r.

Sankcje są wymierzone w osoby i podmioty, które:

• są bezpośrednio odpowiedzialne za rozwój i stosowanie broni chemicznej
• zapewniają wsparcie finansowe, techniczne lub materialne, i w tym celu
• są powiązane z osobami lub podmiotami należącymi do powyższych kategorii lub pomagają im lub zachęcają je do takich działań.

Obecnie sankcjom w ramach tego systemu podlega 31 osób i 6 podmiotów. Aktualna lista tych osób i podmiotów obowiązuje do 16 października 2026 r.

Więcej informacji

• Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Rozbrojenia (UNODA)
• Rozbrojenie, nieproliferacja i kontrola eksportu broni (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
• Specjalny wysłannik ds. nieproliferacji i rozbrojenia (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)