Porozumienie jądrowe z Iranem
Wspólny kompleksowy plan działania (JCPOA) ma zagwarantować, że irański program jądrowy będzie miał wyłącznie pokojowy charakter. Określono w nim harmonogram i ustalenia dotyczące zniesienia sankcji związanych z kwestiami jądrowymi wobec Iranu.
Wspólny kompleksowy plan działania
Wspólny kompleksowy plan działania (JCPOA) ma zagwarantować, że irański program jądrowy będzie miał wyłącznie pokojowy charakter.
Określono w nim harmonogram i ustalenia dotyczące zniesienia sankcji związanych z kwestiami jądrowymi wobec Iranu. Są one zgodne z podejściem UE, które przewiduje, że Iran nigdy nie może wejść w posiadanie broni jądrowej i musi przestrzegać swoich prawnie wiążących zobowiązań w zakresie zabezpieczeń jądrowych na mocy Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej.
Dzień zatwierdzenia planu (finalisation day)
20 lipca 2015 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ zatwierdziła na mocy rezolucji 2231 (2015) Wspólny kompleksowy plan działania w sprawie irańskiego programu jądrowego (JCPOA), znany jako porozumienie jądrowe z Iranem. Następnie, 31 lipca Rada UE przyjęła akty prawne przenoszące pierwsze z postanowień planu do prawa unijnego.
Wspomniane akty unijne stanowią, że sankcje nie będą już obejmować dostarczania materiałów, sprzętu lub pomocy na rzecz:
- modyfikacji dwóch kaskad w zakładzie w Fordow w celu produkcji izotopów trwałych
- modernizacji reaktora w Araku
- eksportu irańskiego wzbogaconego uranu, jeśli jego ilość przekroczy 300 kg, w zamian za uran naturalny.
Przewidują również inne zwolnienia z sankcji – by umożliwić działania i transfery:
- niezbędne do realizacji niektórych czynności związanych z kwestiami jądrowymi określonych w JCPOA
- niezbędne do przygotowania wdrożenia JCPOA
- uznane przez komitet Rady Bezpieczeństwa ONZ ustanowiony jej rezolucją nr 1737 (2006) za spójne z celami rezolucji nr 2231 (2015).
Zwolnienia takie muszą być zatwierdzane indywidualnie.
- Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2231 (ONZ)
- Iran: UE zaczyna realizować wspólny wszechstronny plan działania (komunikat prasowy z 31 lipca 2015)
- Decyzja Rady 2015/1336 w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dziennik Urzędowy UE)
- Rozporządzenie Rady 2015/1327 w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dziennik Urzędowy UE)
Dzień wejścia planu w życie (adoption day)
18 października 2015 r. – czyli 90 dni po rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2231 (2015) – JCPOA wszedł w życie. Jego strony dokonały dostosowań i przygotowań, które są niezbędne do wdrożenia wynikających z niego zobowiązań.
UE przyjęła odpowiednie akty prawne, by z dniem wdrożenia JCPOA (i o ile Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej potwierdzi, że Iran wdrożył uzgodnione środki związane z kwestiami jądrowymi) znieść wszelkie unijne sankcje gospodarcze i finansowe określone w planie.
- Rozporządzenie Rady 2015/1861 zmieniające rozporządzenie 267/2012 w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dziennik Urzędowy UE)
- Rozporządzenie wykonawcze Rady 2015/1861 wykonujące rozporządzenie 267/2012 w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dziennik Urzędowy UE)
- Decyzja Rady 2015/1863 zmieniająca decyzję 2010/413/WPZiB w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dziennik Urzędowy UE)
- Oświadczenie Rady (18 października 2015)
Dzień wdrożenia planu (implementation day)
16 stycznia 2016 r., po tym jak Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej potwierdziła, że Iran wdrożył środki związane z kwestiami jądrowymi, większość sankcji UE i ONZ została zniesiona. UE zniosła wszelkie sankcje gospodarcze i finansowe związane z kwestiami jądrowymi.
Pewne ograniczenia pozostały jednak w mocy. Są to m.in. ograniczenia dotyczące przekazywania towarów grożących proliferacją, embarga na broń i pociski balistyczne, a także sankcje nałożone na niektóre osoby i podmioty.
- Decyzja Rady 2016/37 w sprawie daty rozpoczęcia stosowania decyzji 2015/1863 zmieniającej decyzję 2010/413/WPZiB w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dziennik Urzędowy UE)
- Wspólny kompleksowy plan działania, załącznik II pkt 3 – następstwa zniesienia unijnych sankcji gospodarczych i finansowych (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
- Znoszenie sankcji UE w ramach wspólnego kompleksowego planu działania – nota informacyjna (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
Wycofanie się USA
8 maja 2018 r. prezydent USA ogłosił wycofanie się Stanów Zjednoczonych ze wspólnego kompleksowego planu działania. Tym samym od 9 maja USA przestały uczestniczyć w jakichkolwiek działaniach lub posiedzeniach związanych z tym planem.
21 grudnia 2020 r. uczestnicy planu uznali na szczeblu ministerialnym, że możliwy jest powrót USA do planu, i podkreślili, że są gotowi do podjęcia wspólnych wysiłków w celu pozytywnego rozwiązania tej kwestii.
Dzień zniesienia pozostałych sankcji (transition day)
W JCPOA zapisano, że po 8 latach od jego wejścia w życie lub po opublikowaniu przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej raportu stwierdzającego, że wszelkie irańskie materiały jądrowe są nadal wykorzystywane wyłącznie do celów pokojowych (którekolwiek z tych wydarzeń nastąpiłoby wcześniej), UE ma znieść sankcje związane z proliferacją.
Ponieważ Iran nie wypełnił zobowiązań wynikających z JCPOA, 18 października 2023 r. (czyli w wyznaczonym w planie dniu zniesienia pozostałych sankcji) Rada postanowiła utrzymać sankcje wobec Iranu.
Rada wyraziła zgodę na nieusuwanie z listy sankcyjnej osób i podmiotów, które są zaangażowane w działania dotyczące broni jądrowej lub pocisków balistycznych albo są powiązane z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej.
Rada postanowiła też, by w unijnym systemie sankcji utrzymać środki sektorowe i indywidualne.
Dzień uchylenia rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ (termination day)
Zgodnie z JCPOA 10 lat po dniu wejścia planu w życie (tj. 18 października 2025 r.) stosowanie wszystkich pozostałych sankcji ONZ i UE wobec Iranu powinno zostać zakończone.
Jednak 28 września 2025 r. w związku z nieprzestrzeganiem przez Iran zobowiązań wynikających z JCPOA Rada Bezpieczeństwa ONZ postanowiła ponownie nałożyć wszystkie sankcje, które zniesiono w 2016 r. Ta ponowna aktywacja sankcji kończy proces ich przywracania rozpoczęty 28 sierpnia 2025 r. przez Francję, Niemcy i Wielką Brytanię.
29 września 2025 r., w następstwie decyzji ONZ, Rada ponownie nałożyła na Iran wszystkie sankcje związane z kwestiami jądrowymi zniesione w 2016 r. Środki te obejmują zarówno sankcje ONZ automatycznie transponowane do prawa UE, jak i sankcje autonomiczne.
Sankcje nałożone przez UE w związku z sytuacją w zakresie praw człowieka w Iranie, w związku ze wspieraniem wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie oraz nałożone z innych powodów nie są częścią JCPOA i pozostają w mocy.
Wspólny kompleksowy plan działania i inne powiązane dokumenty
- Wspólny kompleksowy plan działania
- Wspólny kompleksowy plan działania, załącznik I – środki związane z kwestiami jądrowymi
- Wspólny kompleksowy plan działania, załącznik II – zobowiązania dotyczące sankcji
- Wspólny kompleksowy plan działania, załączniki do załącznika II – listy osób i podmiotów
- Wspólny kompleksowy plan działania, załącznik III – współpraca dotycząca cywilnych zastosowań energii jądrowej
- Wspólny kompleksowy plan działania, załącznik IV – wspólna komisja
- Wspólny kompleksowy plan działania, załącznik V – plan wdrażania
Więcej
Sankcje za działania proliferacyjne Iranu: kalendarium
Sankcje za działania proliferacyjne Iranu
Dlaczego UE przyjmuje sankcje?
Ostatnia aktualizacja: 29 września 2025