Jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

Jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji ma gwarantować, że restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja banków na progu upadłości będzie przeprowadzana przy minimalnych kosztach dla podatników i realnej gospodarki.

Zakres

Gdy przepisy dotyczące mechanizmu w całości wejdą w życie, będą miały zastosowanie do banków w państwach członkowskich strefy euro i w tych państwach UE, które zdecydują się dołączyć do unii bankowej.

Struktura

Mechanizm jest jednym z kluczowych elementów europejskiej unii bankowej. W jego skład wchodzą:

1. organ na poziomie unijnym – Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji
2. wspólny fundusz na cele restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji finansowany przez sektor bankowy.

• Rozporządzenie o jednolitym mechanizmie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz o odnośnym jednolitym funduszu

Najważniejsze cele

• zwiększenie wiarygodności sektora bankowego
• zapobieganie panice bankowej i efektowi domina
• zminimalizowanie negatywnego sprzężenia między bankami a państwami
• zlikwidowanie rozdrobnienia rynku wewnętrznego usług finansowych.

1. Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji

Jako główny organ decyzyjny jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Jednolita Rada:

• decyduje o programach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków na progu upadłości (w tym o korzystaniu z narzędzi restrukturyzacyjno-likwidacyjnych i z funduszu)
• bezpośrednio odpowiada za fazę planowania oraz fazę restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji transgranicznych i dużych banków unii bankowej, które są bezpośrednio nadzorowane przez Europejski Bank Centralny
• jest odpowiedzialna za wszystkie przypadki restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, bez względu na rozmiar banku, jeśli proces ten wymaga skorzystania z jednolitego funduszu
• ostatecznie odpowiada za wszystkie banki unii bankowej i w związku z tym może w każdym momencie korzystać ze swoich uprawnień względem każdego z nich.

Skład Jednolitej Rady

Jednolita Rada spotyka się na sesjach wykonawczych lub plenarnych.

• Decyzja wykonawcza Rady (2014) w sprawie mianowania członków Jednolitej Rady

W grudniu 2014 r. Rada wyznaczyła przewodniczącego, wiceprzewodniczącego i pełnoetatowych członków Jednolitej Rady.

Kadencja pierwszego przewodniczącego wyznaczonego po wejściu w życie rozporządzenia o jednolitym mechanizmie trwa trzy lata i można ją przedłużyć raz – o pięć lat. Kadencja wiceprzewodniczącego i czterech pozostałych pełnoetatowych członków trwa pięć lat.

Decyzje Jednolitej Rady

Na sesji wykonawczej przygotowywane są wszystkie decyzje dotyczące restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Decyzje te są następnie w jak najszerszym stopniu przyjmowane względem banków, za które Jednolita Rada jest bezpośrednio odpowiedzialna.

Na sesji plenarnej zapadają bardziej ogólne decyzje, dotyczące np.:

• regulaminu
• rocznego budżetu Jednolitej Rady
• inwestycji i spraw kadrowych.

Podejmowane są też decyzje co do skorzystania z jednolitego funduszu ponad pewien poziom.

Wydawane są również upoważnienia dla jednolitego funduszu do zaciągania pożyczek i poboru nadzwyczajnych składek ex post.

2. Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

Jest to fundusz ustanowiony na poziomie ponadnarodowym.

Będzie wykorzystywany do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków na progu upadłości, po tym jak wyczerpane zostaną inne możliwości, np. umorzenie lub konwersja długu.

Finansowany będzie ze składek sektora bankowego.

Jednolity fundusz będzie stopniowo tworzony przez okres 8 lat. Wówczas jego środki powinny sięgnąć co najmniej 1% kwoty depozytów gwarantowanych wszystkich instytucji kredytowych, które uzyskały zezwolenie na prowadzenie działalności, we wszystkich państwach uczestniczących w unii bankowej. Szacuje się, że środki te będą wynosić ok. 55 mld EUR.

Indywidualna składka każdego banku będzie obliczana proporcjonalnie do kwoty jego zobowiązań, z wyłączeniem funduszy własnych i depozytów gwarantowanych, w stosunku do łącznych zobowiązań – z wyłączeniem funduszy własnych i depozytów gwarantowanych – wszystkich instytucji kredytowych, które uzyskały zezwolenie na prowadzenie działalności na terytorium uczestniczących państw członkowskich. Składki będą dostosowane do poziomu ryzyka podejmowanego przez każdą instytucję.

Jak działa jednolity fundusz?

Na rzecz jednolitego funduszu będą przekazywane składki banków pobierane na poziomie krajowym.

Warunkiem dostępu do środków funduszu będzie zastosowanie przepisów o umorzeniu lub konwersji długu oraz zasad określonych w dyrektywie o naprawie oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków i w rozporządzeniu o jednolitym mechanizmie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Spełnienie tego warunku jest konieczne, by zapewnić przestrzeganie jednej z najważniejszych zasad unii bankowej: koszty upadłości banku powinien ponosić sektor finansowy, a nie podatnicy.

• Dyrektywa o naprawie oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków

8-letni okres przejściowy

Fundusz będzie początkowo podzielony na pule krajowe. W trakcie 8-letniego okresu przejściowego pule te będą stopniowo łączone. W pierwszym roku „uwspólnionych” zostanie 40% zgromadzonych środków, w drugim roku – 20%, a przez następne 6 lat – równe kwoty, aż pule krajowe przestaną istnieć.

Przekazywanie i uwspólnianie funduszy jest przewidziane w odrębnej umowie międzyrządowej między państwami członkowskimi przyłączającymi się do unii bankowej. Rada podjęła taką decyzję po to, by zagwarantować jak największą pewność prawa z uwagi na prawne i konstytucyjne zastrzeżenia zgłoszone przez niektóre państwa członkowskie.

21 maja 2014 r. umowę podpisało 26 państw członkowskich (wszystkie państwa UE z wyjątkiem Szwecji i Wielkiej Brytanii). W odrębnej deklaracji sygnatariusze oświadczyli, że zamierzają zakończyć proces ratyfikacji w takim terminie, by jednolity mechanizm mógł zacząć działać do 1 stycznia 2016 r.

Do 30 listopada 2015 r. wystarczająca liczba państw członkowskich ratyfikowała umowę międzyrządową o przekazywaniu i uwspólnianiu składek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Umowa wchodzi w życie pierwszego dnia drugiego miesiąca, licząc od dnia zdeponowania aktów ratyfikacyjnych przez sygnatariuszy reprezentujących w unii bankowej co najmniej 90% łącznej wagi wszystkich głosów.

Państwa członkowskie nienależące do strefy euro, które podpisały umowę, będą musiały przestrzegać wynikających z niej praw i obowiązków tylko wtedy, gdy włączą się w jednolity mechanizm nadzorczy i jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

• Umowa o przekazywaniu i uwspólnianiu składek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji
• Protokół sprostowania umowy o przekazywaniu i uwspólnianiu składek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (21 maja 2014)

  Obecnie tylko w następujących językach:

  EN
• Oświadczenie przedstawicieli sygnatariuszy umowy międzyrządowej o przekazywaniu i uwspólnianiu składek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w sprawie interpretacji art. 5 ust. 1 tej umowy

  Obecnie tylko w następujących językach:

  EN
• Państwa członkowskie podpisują umowę o bankowym funduszu restrukturyzacyjno-likwidacyjnym (komunikat prasowy z 21 maja 2014)

  Obecnie tylko w następujących językach:

  EN

Dodatkowe rozwiązania finansowe

W grudniu 2013 r. unijni ministrowie finansów przyjęli oświadczenie stwierdzające, że w początkowej, rozruchowej fazie jednolitego funduszu finansowanie pomostowe dostępne będzie ze źródeł krajowych wspartych podatkiem bankowym lub z Europejskiego Mechanizmu Stabilności zgodnie z obowiązującymi procedurami.

Jest to konieczne, by zapewnić wystarczające zasoby finansowe dla jednolitego funduszu w okresie przejściowym.

W grudniu 2015 r. państwa członkowskie uczestniczące w unii bankowej uzgodniły, że wprowadzą następujące rozwiązanie dotyczące finansowania pomostowego: od 2016 r. każde państwo zawiera z Jednolitą Radą ujednoliconą umowę pożyczkową przewidującą otwarcie krajowej indywidualnej linii kredytowej, by chronić własną pulę krajową w jednolitym funduszu. Jest to niezbędne, by zapewnić właściwe działanie funduszu, gdyby zabrakło środków finansowych w następstwie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków w danym państwie członkowskim.

Uzgodniona łączna kwota udostępniona w ramach linii kredytowych państw strefy euro nie przekracza 55 mld EUR.

Krajowe linie kredytowe będą wykorzystywane w ostateczności, jeśli wyczerpią się już wszystkie inne źródła finansowania przewidziane w przepisach o unii bankowej.

System krajowych linii kredytowych zapewnia podatnikom ochronę i nie wpłynie znacząco w średnim okresie na finanse państw członkowskich, gdyż udostępnione kwoty będą musiały zostać spłacone przez krajowe sektory bankowe.

System zagwarantuje też wszystkim państwom uczestniczącym w unii bankowej równe prawa i nałoży na nie te same obowiązki. Państwa spoza unii bankowej nie poniosą żadnych kosztów z tym związanych.

Możliwe będą również tymczasowe transfery między pulami krajowymi.

W fazie przejściowej opracowany zostanie wspólny mechanizm ochronny. Ułatwi on zaciąganie przez jednolity fundusz pożyczek, które w ostatecznym rozrachunku zostaną spłacone ze składek sektora bankowego.

• Oświadczenie w sprawie unii bankowej i finansowania pomostowego (komunikat prasowy z 8 grudnia 2015)
• Oświadczenie Eurogrupy i ministrów ECOFIN-u w sprawie zabezpieczenia mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji
• Europejski Mechanizm Stabilności

Jak działa jednolity fundusz?

Działania mechanizmu przebiegają etapowo:

1. Europejski Bank Centralny jako organ nadzorczy powiadamia Jednolitą Radę ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji, że jeden z banków znajduje się na progu upadłości lub jest nią zagrożony.

Decyzję o tym może też podjąć Jednolita Rada z własnej inicjatywy na sesji wykonawczej, jeśli EBC nie zareaguje w ciągu 3 dni po otrzymaniu informacji.

2. Podczas sesji wykonawczej Jednolita Rada decyduje, czy możliwe jest rozwiązanie w ramach sektora prywatnego i czy z punktu widzenia interesu publicznego konieczna jest restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja.

3. Jeśli warunki restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie zostały spełnione, bank jest likwidowany zgodnie z prawem krajowym.

4. Jeśli warunki restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są spełnione, Jednolita Rada przyjmuje program restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. W programie określa instrumenty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz sposób korzystania z jednolitego funduszu. Przyjęty program Jednolita Rada natychmiast przekazuje Komisji.

5. Program wchodzi w życie w ciągu 24 godzin od zatwierdzenia przez Jednolitą Radę. W tym czasie Komisja może program przyjąć lub:

• wyrazić sprzeciw wobec jego uznaniowych aspektów
• zaproponować Radzie UE, by wyraziła sprzeciw, uzasadniając to tym, że restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja nie są konieczne z punktu widzenia interesu publicznego. Rada UE stanowi wtedy zwykłą większością głosów
• zaproponować Radzie UE, by dokonała istotnej zmiany programowanej kwoty funduszu lub wyraziła względem niej sprzeciw. Za istotną uznaje się zmianę o co najmniej 5% kwoty funduszu zaproponowanej przez Jednolitą Radę.

Jeśli Komisja chce zaproponować Radzie UE sprzeciw, musi to zrobić w ciągu 12 godzin od zatwierdzenia programu przez Jednolitą Radę, tak by Rada UE mogła podjąć decyzję w ciągu kolejnych 12 godzin.

Jeśli Rada UE sprzeciwi się objęciu danej instytucji programem restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, instytucja jest likwidowana zgodnie z prawem krajowym.

6. Jednolita Rada dopilnowuje wówczas, by właściwe krajowe organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji podjęły niezbędne działania.

Inne podmioty zaangażowane w jednolity mechanizm

Rada UE

• wyznacza członków Jednolitej Rady ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji
• określa, jak sektor bankowy ma dokonywać składek ex ante na jednolity fundusz (w drodze aktu wykonawczego)
• może w niektórych przypadkach sprzeciwić się danemu programowi restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Komisja Europejska

W myśl unijnego orzecznictwa program restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji przyjęty przez Jednolitą Radę musi zostać zatwierdzony przez jedną z instytucji UE.

W praktyce oznacza to, że zatwierdzać program lub zgłaszać sprzeciw wobec uznaniowych aspektów programów przyjętych przez Jednolitą Radę będzie Komisja Europejska.

Komisja może również zaproponować, by danemu programowi sprzeciwiła się Rada UE, w przypadku gdy nie jest spełnione kryterium interesu publicznego lub gdy dokonano istotnej zmiany kwoty, która ma zostać wykorzystana z jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Europejski Bank Centralny

Jako organ pełniący nadzór nad bankami należącymi do unii bankowej powiadamia on Jednolitą Radę, jeśli jeden z nich znajduje się na progu upadłości lub jest nią zagrożony.

Krajowe organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

Krajowe organy uczestniczących państw członkowskich odpowiadają za planowanie i przyjmowanie planów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji względem tych banków, za które bezpośrednio nie jest odpowiedzialna Jednolita Rada.

Ponadto wykonują one wszystkie decyzje do nich skierowane zgodnie z poleceniami Jednolitej Rady.

Jeśli krajowy organ ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie zastosuje się do decyzji Jednolitej Rady, ma ona prawo skierować nakaz wykonania bezpośrednio do przeżywającego trudności banku.

Po co nam jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji?

Jednolity zbiór przepisów do pewnego stopnia harmonizuje przepisy krajowe państw członkowskich i przewiduje wspólne instrumenty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz uprawnienia dla organów krajowych. Daje jednak także organom krajowym pewną swobodę co do sposobu, w jaki w ramach procedur restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji powinny być stosowane te instrumenty i wykorzystane krajowe rozwiązania finansowe.

Jednolity mechanizm ma zatem zapewnić wspólne podejście do problemu banków będących na progu upadłości, a tym samym zwiększyć stabilność sektora finansowego w uczestniczących państwach członkowskich.

Ponadto pozwoli uniknąć rozlewania się kryzysów na nieuczestniczące państwa członkowskie i dzięki temu ułatwi funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

Jednolity mechanizm był też potrzebny, by wyeliminować ryzyko sytuacji, w której państwa członkowskie podejmowałyby w odniesieniu do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji transgranicznych grup bankowych odrębne i potencjalnie niespójne decyzje, co mogłoby mieć wpływ na ogólne koszty tego procesu.

Jednolity fundusz ma pozwolić bankom uniezależnić się od wsparcia z budżetów krajowych i od odmiennych podejść państw członkowskich do korzystania z rozwiązań finansowych. Pomoże też zapobiec sytuacjom, w których restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja banku na poziomie krajowym miałaby nieproporcjonalny wpływ na realną gospodarkę.

Ponadto system restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji na poziomie ponadnarodowym był niezbędny, by uzupełnić system nadzoru na poziomie UE, czyli jednolity mechanizm nadzorczy. Pomoże to uniknąć ewentualnych tarć między EBC a krajowymi organami ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji ma więc zwiększyć wiarygodność sektora bankowego, zapobiec panice bankowej i efektowi domina, zminimalizować negatywne sprzężenie między bankami a państwami i zlikwidować rozdrobnienie wewnętrznego rynku usług finansowych.

Wejście w życie

Przepisy o przygotowaniu do planowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, gromadzeniu informacji i współpracy między odnośnymi organami krajowymi obowiązują od 1 stycznia 2015 r.

Przepisy o planowaniu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, wczesnej interwencji, działaniach i instrumentach w zakresie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, w tym umorzenia lub konwersji długu względem udziałowców i wierzycieli, obowiązują od 1 stycznia 2016 r.

Umowa międzyrządowa o przekazywaniu i uwspólnianiu składek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wchodzi w życie pierwszego dnia drugiego miesiąca, licząc od dnia zdeponowania aktów ratyfikacyjnych przez sygnatariuszy reprezentujących w mechanizmie nadzorczym/mechanizmie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji co najmniej 90% łącznej wagi wszystkich głosów.