Polityczna refleksja nad przyszłością UE

Szefowie państw i rządów UE spotkali się 25 marca 2017 r. w Rzymie, by uczcić 60. rocznicę podpisania traktatów rzymskich. Była to okazja do refleksji nad stanem Unii Europejskiej i nad przyszłością integracji.

W deklaracji rzymskiej przyjętej na zakończenie obchodów przywódcy określili wspólną wizję na nadchodzące lata. Zobowiązali się do działania na rzecz:

• Europy bezpiecznej i pewnej, w której wszyscy obywatele mogą się swobodnie przemieszczać; Europy o zabezpieczonych granicach zewnętrznych i skutecznej polityce migracyjnej
• Europy dostatniej i zrównoważonej, która promuje trwały i zrównoważony wzrost gospodarczy oraz dysponuje silnym jednolitym rynkiem
• Europy socjalnej, która walczy z bezrobociem, dyskryminacją, wykluczeniem społecznym i ubóstwem
• Europy o większym znaczeniu na arenie międzynarodowej, która rozwija istniejące partnerstwa i zawiera nowe oraz angażuje się we wzmacnianie wspólnego bezpieczeństwa i obronności.

Deklaracja rzymska była zwieńczeniem procesu refleksji politycznej, który rozpoczęto w Bratysławie 16 września 2016 r. po brytyjskim referendum z czerwca 2016 r.

Szefowie państw i rządów UE spotkali się 25 marca 2017 r. w Rzymie, by uczcić 60. rocznicę podpisania traktatów rzymskich. Była to okazja do refleksji nad stanem Unii Europejskiej i nad przyszłością integracji.

Na zakończenie obchodów przywódcy przyjęli i podpisali deklarację rzymską, która przedstawia wspólną wizję na najbliższe lata. „Zjednoczyliśmy się w imię zmiany na lepsze. Europa to nasza wspólna przyszłość” – głosi deklaracja.

Przywódcy zadeklarowali, że świadomi obaw wyrażanych przez obywateli UE zobowiązują się realizować program rzymski i pracować nad urzeczywistnieniem następujących celów:

• bezpieczna i pewna Europa
• dostatnia Europa, rozwijająca się w zrównoważony sposób
• Europa o charakterze socjalnym
• Europa o silniejszej pozycji na arenie światowej.

• 60. rocznica traktatów rzymskich (25 marca 2017)

Dokument ten Komisja Europejska opublikowała w związku z 60. rocznicą podpisania traktatów rzymskich. Przedstawiła w nim pokrótce 5 scenariuszy rozwoju sytuacji w Unii do roku 2025. Jaka to będzie sytuacja – zależy od wyborów, których dokona Europa.

Każdy z tych scenariuszy pokazuje, jak Europa może się zmienić w ciągu następnej dekady, i bierze pod uwagę takie kwestie jak wpływ nowych technologii na społeczeństwo i zatrudnienie, obawy związane z globalizacją, wyzwania w zakresie bezpieczeństwa i narastający populizm.

• Biała księga o przyszłości Europy

Podczas nieformalnego spotkania, którego gospodarzem był premier Malty Joseph Muscat, a które poprowadził przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk, 27 przywódców podjęło przygotowania do przypadającej 25 marca 2017 r. 60. rocznicy podpisania traktatów rzymskich.

Dyskusja była kontynuacją politycznej refleksji nad przyszłością Unii Europejskiej mającej liczyć 27 członków. Refleksję rozpoczęto zaraz po tym, jak 23 czerwca 2016 r. Wielka Brytania zagłosowała za wyjściem z Unii Europejskiej, i kontynuowano w Bratysławie 16 września 2016 r.

• Nieformalne spotkanie szefów państw i rządów UE na Malcie (3 lutego 2017)

„United we stand, divided we fall” – napisał Donald Tusk przed szczytem na Malcie.

W liście skierowanym do 27 szefów państw i rządów UE przewodniczący Rady Europejskiej wskazał 3 główne zagrożenia dla stabilności Europy. To m.in.:

• nowa sytuacja geopolityczna: coraz bardziej asertywne Chiny, agresywna polityka Rosji wobec Ukrainy i swoich sąsiadów, wojny, terror i anarchia na Bliskim Wschodzie i w Afryce (w tym istotna rola radykalnego islamu) oraz niepokojące deklaracje nowej administracji amerykańskiej – wszystko to sprawia, że przyszłość staje się wielce nieprzewidywalna
• sytuacja wewnętrzna: wzrost nacjonalistycznych, coraz bardziej ksenofobicznych nastrojów w samej UE
• stan ducha proeuropejskich elit: zanik wiary w sens politycznej integracji, uległość wobec populistycznych argumentów i zwątpienie w fundamentalne wartości liberalnej demokracji.

W liście Donald Tusk wezwał przywódców, by zachowali jedność.

„Należy wyraźnie podkreślić, że rozpad Unii Europejskiej nie doprowadziłby do przywrócenia mitycznej pełnej suwerenności jej krajów członkowskich, ale do realnego uzależnienia każdego z nich od wielkich potęg: Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin. W pełni niezależni możemy być tylko razem” – dodał.

• „United we stand, divided we fall”: list Donalda Tuska w sprawie przyszłości UE wystosowany do 27 przywódców UE

Coreper ustalił stanowisko negocjacyjne Rady względem projektu mającego zmodernizować unijne instrumenty ochrony handlu.

Proponowane rozporządzenie ma zmienić obecne rozporządzenia – antydumpingowe i antysubsydyjne – tak by można było skuteczniej reagować na nieuczciwe praktyki handlowe. Chodzi o to, by chronić unijnych producentów przed szkodami wywoływanymi nieuczciwą konkurencją i gwarantować swobodny i uczciwy handel.

• Instrumenty ochrony handlu: Rada ustala stanowisko negocjacyjne

Komitet Stałych Przedstawicieli (Coreper) zatwierdził uzgodniony z Parlamentem Europejskim kompromisowy tekst dotyczący zmiany kodeksu granicznego Schengen. Zmiana przewiduje, że na zewnętrznych granicach UE podróżni będą dokładniej sprawdzani w odpowiednich bazach danych.

• Kodeks graniczny Schengen: zgoda co do zaostrzenia odpraw na granicach zewnętrznych

Rezerwa szybkiego reagowania składa się z 1 500 funkcjonariuszy z państw członkowskich UE i państw stowarzyszonych w ramach Schengen. W sytuacji kryzysowej zostaną oni w trybie natychmiastowym oddani do dyspozycji Fronteksu i mogą rozpocząć pracę w ciągu pięciu dni roboczych.

• Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej ma już kadry do szybkiej interwencji

Rada uzgodniła stanowisko w sprawie wniosku mającego na celu przedłużenie obowiązywania Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), sztandarowej inicjatywy Unii Europejskiej w ramach jej planu inwestycyjnego dla Europy.

Uzgodniony kompromis przewiduje, że fundusz będzie działał dłużej i że zwiększą się jego możliwości finansowe, po to aby do 2020 r.uruchomić inwestycje o wartości co najmniej pół biliona euro. Wprowadza również szereg ulepszeń operacyjnych, aby uwzględnić doświadczenia z pierwszego roku funkcjonowania funduszu.

• Plan inwestycyjny dla Europy: Rada zgadza się na dłuższe obowiązywanie EFIS

Rada przyjęła konkluzje dotyczące realizacji wspólnej deklaracji UE–NATO. Zatwierdziła w nich 40 propozycji z 7 dziedzin. Tego samego dnia propozycje te zatwierdziła też Rada Północnoatlantycka.

• Współpraca UE–NATO: Rada przyjmuje konkluzje o realizacji wspólnej deklaracji

Ministrowie spraw zagranicznych i obrony rozmawiali o planie wdrażania działań z zakresu bezpieczeństwa i obrony w ramach globalnej strategii UE. Wskazali cele i sposoby dalszego rozwijania unijnej polityki bezpieczeństwa i obrony.

• Konkluzje Rady w sprawie bezpieczeństwa i obrony (14 listopada 2016)
• Plan wdrażania działań z zakresu bezpieczeństwa i obrony

Przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk, przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker i premier Kanady Justin Trudeau spotkali się w Brukseli na 16. szczycie UE–Kanada. Podpisali kompleksową umowę gospodarczo-handlową (CETA) UE–Kanada, umowę o partnerstwie strategicznym (SPA) i wydali wspólne oświadczenie o unijno-kanadyjskim partnerstwie.

• Szczyt UE–Kanada (Bruksela, 30 października 2016)

Przywódcy podsumowali postępy w realizacji planu z Bratysławy. Premier Robert Fico zrelacjonował dotychczasowe osiągnięcia, takie jak ratyfikacja paryskiego porozumienia klimatycznego czy utworzenie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

• Rada Europejska (20–21 października 2016)

6 października 2016 r. nastąpiła oficjalna inauguracja Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Inauguracja odbyła się na przejściu granicznym Kapitan Andrejewo – na zewnętrznej granicy UE między Bułgarią a Turcją.

„Tworzymy nową rzeczywistość na naszych granicach zewnętrznych. Oto namacalny efekt wspólnych ustaleń z bratysławskiego planu oraz praktyczny dowód jedności państw członkowskich” – powiedział Robert Fico, premier Słowacji, a zarazem rotacyjny przewodniczący Rady. „To pomoże nam wrócić do Schengen” – dodał.

Agencja będzie ściśle monitorować zewnętrzne granice UE i współpracować z państwami członkowskimi, by szybko określać i zażegnywać ewentualne zagrożenia bezpieczeństwa na zewnętrznych granicach UE.

• Bezpieczeństwo granic Europy: inauguracja Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej

UE oficjalnie ratyfikowała porozumienie paryskie, dzięki czemu wejdzie ono w życie. Przedstawiciele Komisji Europejskiej oraz prezydencji Rady złożyli oficjalne dokumenty ratyfikacyjne u sekretarza generalnego ONZ.

Porozumienie miało wejść w życie 30 dni po tym, jak ratyfikuje je co najmniej 55 państw emitujących razem przynajmniej 55% globalnych gazów cieplarnianych. Po ratyfikacji przez UE i 7 państw członkowskich próg ten został osiągnięty.

Porozumienie wejdzie w życie przed konferencją klimatyczną w Marrakeszu, która odbędzie się 7–18 listopada 2016 r.

• Kalendarium – porozumienie paryskie
• Porozumienie paryskie – diagram
• Rada ds. Środowiska (30 września 2016)

27 szefów państw i rządów spotkało się w Bratysławie, aby rozpocząć polityczną refleksję nad rozwojem Unii Europejskiej mającej się składać z 27 państw członkowskich.

Przywódcy uzgodnili treść deklaracji i planu z celami na najbliższe miesiące:

• odzyskać pełną kontrolę nad granicami zewnętrznymi
• zapewnić bezpieczeństwo wewnętrzne i zwalczać terroryzm
• zacieśnić unijną współpracę w zakresie bezpieczeństwa zewnętrznego i obrony
• wzmocnić wspólny rynek i zaoferować młodym Europejczykom lepsze perspektywy.

• Informal meeting of the 27 heads of state or government
• Wystąpienie Donalda Tuska po szczycie w Bratysławie

W sierpniu i we wrześniu 2016 r. Donald Tusk przeprowadził konsultacje ze wszystkimi przywódcami UE przed szczytem w Bratysławie.

„Jest dla mnie jasne, że najważniejsze trzy wyzwania to niekontrolowana nielegalna migracja, terroryzm i obawa przed globalizacją” – powiedział Donald Tusk przed spotkaniem z premierem Szwecji Stefanem Löfvenem w Sztokholmie. „Moją ambicją jest, byśmy w Bratysławie porozumieli się co do priorytetów i działań na najbliższe kilka miesięcy”.

8 września przewodniczący złożył też wizytę w Londynie, gdzie spotkał się z premier Wielkiej Brytanii Theresą May.

27 przywódców spotkało się nieformalnie, by zastanowić się nad przyszłością UE po brytyjskim referendum z 23 czerwca 2016 r.

„Jesteśmy zdecydowani pozostać zjednoczeni i pracować w ramach UE, aby stawiać czoła wyzwaniom XXI wieku i znajdować rozwiązania w interesie naszych narodów i obywateli” – stwierdzili we wspólnym oświadczeniu.

Przywódcy uzgodnili, że:

• nie będzie żadnych negocjacji z Wielką Brytanią, dopóki nie uruchomi ona art. 50
• w przyszłości Wielka Brytania powinna być bliskim partnerem UE
• wszelkie umowy będą musiały zachowywać równowagę między prawami a obowiązkami
• dostęp do jednolitego rynku wymaga zaakceptowania wszystkich 4 swobód.

Przywódcy postanowili spotkać się ponownie we wrześniu 2016 r., by kontynuować rozmowy o przyszłości UE.

• Oświadczenie z nieformalnego spotkania w gronie 27 (Bruksela, 29 czerwca 2016)
• Wystąpienie Donalda Tuska po nieformalnym spotkaniu 27 szefów państw i rządów UE