Dlaczego ważne są zdrowe gleby?

Zdrowie gleb a życie na Ziemi

Gleby to fundament życia na Ziemi. Dzięki nim ludzie, rośliny i zwierzęta mogą żyć i się rozwijać.

Istotne korzyści płynące z gleb to m.in.:

• zdrowa żywność i czysta woda
• siedliska sprzyjające bioróżnorodności
• wychwytywanie dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych, co pomaga w zwalczaniu zmiany klimatu.

Zdrowe gleby są naturalnym magazynem CO₂ i innych gazów cieplarnianych. W praktyce jest to największy na Ziemi lądowy rezerwuar węgla – gleby magazynują najwięcej gazów cieplarnianych w porównaniu z innymi elementami środowiska, np. drzewami.

Obecnie jednak nawet 70% gleb w UE nie jest w dobrym stanie. UE chce ograniczyć zanieczyszczenie i degradację gleb.

Unijne inicjatywy polityczne na rzecz gleb

Unijna polityka na rzecz zdrowia gleb opiera się na eliminacji zanieczyszczeń. To cel wyznaczony przez Komisję Europejską w 2021 r. Oznacza on, że do 2050 r. zanieczyszczenie gleb – podobnie jak wody i powietrza – ma zostać ograniczone do poziomów, które nie są uznawane za szkodliwe dla zdrowia ludzi i środowiska.

• Plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń (Komisja Europejska)

Strategia ochrony gleb 2030

Zgodnie z celem, którym jest eliminacja zanieczyszczeń, w 2021 r. Komisja Europejska zainicjowała strategię ochrony gleb 2030.

Do 2050 r. osiągnięte mają zostać następujące cele strategii:

• dobry stan wszystkich gleb w UE i ich większa odporność
• ochrona i rekultywacja gleb oraz zapewnienie ich zrównoważonego wykorzystania
• ograniczenie zanieczyszczenia gleb.

Według strategii główną przyczyną degradacji gleb w UE jest brak szczegółowych unijnych przepisów dotyczących gleb. Z tego powodu Komisja zawarła w niej propozycję nowych przepisów o monitorowaniu gleb.

• Strategia ochrony gleb 2030 (Komisja Europejska)

Przepisy o monitorowaniu gleb

W 2023 r. Komisja opublikowała propozycję przepisów o monitorowaniu gleb. Jeżeli dyrektywa ta zostanie przyjęta przez obu współprawodawców UE – Radę i Parlament Europejski – będzie pierwszym unijnym aktem prawnym koncentrującym się na zdrowiu gleb. Ambitnym długoterminowym celem dyrektywy jest osiągnięcie zdrowych gleb do 2050 r.

Ustanowi ona ramy monitorowania stanu wszystkich gleb, co pozwoli zwiększyć odporność i zarządzać ryzykiem stwarzanym przez zanieczyszczone tereny.

W czerwcu 2024 r. Rada uzgodniła podejście ogólne w sprawie proponowanych przepisów. Trwające obecnie rozmowy z Parlamentem Europejskim na temat ostatecznego kształtu aktu rozpoczęły się jesienią 2024 r. W kwietniu 2025 r. zaowocowały wstępnym porozumieniem. Porozumienie to musi jeszcze zostać potwierdzone przez obie instytucje.

• Przepisy o monitorowaniu gleb: Rada porozumiała się z Parlamentem (komunikat prasowy z 10 kwietnia 2025)

Inne polityki dotyczące gleb

Istnieje kilka aktów prawnych UE, które dotyczą ochrony gleby. Chociaż mogą nie zawierać one konkretnych przepisów dotyczących ochrony gleb, odnoszą się do ich zdrowia w sposób pośredni – ustanawiając środki i cele środowiskowe.

Akty te to: prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych, dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych, wspólna polityka rolna oraz przepisy dotyczące ścieków, nawozów i odpowiedzialności za środowisko.

Więcej

• Gleby i grunty (Komisja Europejska)