Bioróżnorodność

Unijna strategia bioróżnorodności 2030

Jednym z kluczowych elementów europejskiego zielonego ładu jest unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030, przedstawiona przez Komisję Europejską w maju 2020 r.

Rada przyjęła konkluzje w sprawie strategii i zatwierdziła jej cele w październiku 2020 r. Podkreśliła, że należy intensywniej zająć się bezpośrednimi i pośrednimi czynnikami zaniku bioróżnorodności i zasobów przyrody. Ponownie zaapelowała, aby w pełni uwzględniać cele bioróżnorodnościowe w innych sektorach, takich jak rolnictwo, rybołówstwo i leśnictwo, i spójnie wdrażać unijne środki w tych dziedzinach.

Ministrowie wezwali, aby w bioróżnorodność i wspierające ją rozwiązania oparte na zasobach przyrody zainwestowana została znaczna część z 30% budżetu UE i wydatków instrumentu Next Generation EU przewidzianych na działania klimatyczne.

Strategia bioróżnorodności i strategia „Od pola do stołu”, zaprezentowane razem przez Komisję w 2020 r., mają wiele wspólnych celów jakościowych i ilościowych. Przewidują np. ograniczenie użycia pestycydów i nawozów, rekultywację gruntów rolnych oraz gospodarkę wodną.

Prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych

Przywracaniu bioróżnorodności i ekosystemów, zgodnie z celami strategii bioróżnorodności 2030, maja służyć unijne przepisy o odbudowie zasobów przyrodniczych. Środki odbudowy miałyby do 2030 r. objąć co najmniej 20% unijnych obszarów lądowych i 20% obszarów morskich, a do 2050 r. – wszystkie ekosystemy jej wymagające.

Przepisy te to pierwsze w historii prawo koncentrujące się na odbudowie przyrody w państwach członkowskich UE. Przewidują one wiążące unijne cele odbudowy dla:

• terenów zdegradowanych i siedlisk morskich
• owadów zapylających
• ekosystemów rolnych
• obszarów miejskich
• rzek i obszarów zalewowych
• lasów.

W czerwcu 2023 r. Rada uzgodniła swoje stanowisko (podejście ogólne) w sprawie przepisów. W listopadzie 2023 r. po negocjacjach trójstronnych wypracowała porozumienie z Parlamentem Europejskim.

W czerwcu 2024 r. Rada przyjęła przepisy o odbudowie zasobów przyrodniczych.

Inne polityki UE chroniące bioróżnorodność

Unijne wysiłki na rzecz zahamowania zaniku bioróżnorodności i ekosystemów mają umocowanie w prawie. To m.in:

• dyrektywa ptasia i dyrektywa siedliskowa
• ramowa dyrektywa wodna
• ramową dyrektywa w sprawie strategii morskiej.

W ochronie bioróżnorodności pomagają też przepisy m.in. o walce z zanieczyszczeniami, o inwazyjnych gatunkach obcych i o zmianie klimatu – mają one przeciwdziałać czynnikom powodującym zanik bioróżnorodności.

Aby finansować praktyczną ochronę i odbudowę przyrody, UE ustanowiła program LIFE. Funkcjonuje on od 1992 r. i jest jedynym unijnym programem finansowym w całości przeznaczonym na cele środowiskowe i klimatyczne. Odkąd powstał, wsparł ponad 6500 projektów.

Globalne cele bioróżnorodnościowe

UE aktywnie działa na szczeblu międzynarodowym, starając się realizować swoje globalne zobowiązania do ochrony przyrody i bioróżnorodności w ramach konwencji wielostronnych, takich jak konwencja o różnorodności biologicznej czy konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem.

W październiku 2024 r. Rada zatwierdziła konkluzje będące ogólnym stanowiskiem negocjacyjnym UE na 16. Konferencję ONZ w sprawie Bioóżnorodności (COP 16), zaplanowaną na październik–listopad 2024 r. w Kolumbii. Po konferencji w Kolumbii w lutym 2025 r. odbyło się we Włoszech spotkanie będące jej następstwem. Państwa uzgodniły wtedy, jak finansować i monitorować realizację ogólnych i szczegółowych globalnych celów w dziedzinie bioróżnorodności.

• Konwencja ONZ o różnorodności biologicznej: UE potwierdza globalne zobowiązanie do objęcia ochroną jednej trzeciej planety do 2030 r. (komunikat prasowy z 14 października 2024)
• UE z zadowoleniem o pozytywnych wynikach rzymskich negocjacji COP 16 na rzecz bioróżnorodności (Komisja Europejska)

Dlaczego bioróżnorodność jest ważna?

Bioróżnorodność to fundament życia. Jest niezbędna zarówno dla ludzi, jak i dla ochrony środowiska i klimatu.

Zapewnia ludziom żywność, wodę pitną i czyste powietrze oraz odgrywa ważną rolę w utrzymywaniu równowagi w przyrodzie. Pomaga przeciwdziałać zmianie klimatu i zapobiega rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych.

Według Światowego Forum Ekonomicznego prawie połowa światowego PKB (ok. 40 bln euro) zależy od środowiska naturalnego i jego zasobów. Wysoce zależne od przyrody są największe sektory gospodarki: budownictwo, rolnictwo i przemysł spożywczy, które w ramach światowej gospodarki generują razem blisko 7,3 bln euro.

Działalność człowieka skutkująca zanieczyszczeniem i zmianami w siedliskach, a także zmiana klimatu wywierają presję na gatunki i ekosystemy. Zdaniem naukowców milion gatunków roślin, owadów, ptaków i ssaków na całym świecie jest obecnie zagrożonych wyginięciem.

Więcej