Γιατί είναι σημαντική η διαφύλαξη της υγείας των εδαφών

Η ζωή εξαρτάται από τα υγιή εδάφη

Τα εδάφη αποτελούν το θεμέλιο της ζωής στη Γη. Άνθρωποι, φυτά και ζώα χρειάζονται υγιή εδάφη για να επιβιώσουν και να ευδοκιμήσουν.

Μεταξύ των ζωτικών οφελών που παρέχουν τα εδάφη συγκαταλέγονται τα ακόλουθα:

• υγιεινά τρόφιμα και καθαρό νερό
• οικότοποι για τη βιοποικιλότητα
• αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων του θερμοκηπίου, που βοηθά στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής

Τα υγιή εδάφη αποθηκεύουν με φυσικό τρόπο CO₂ και άλλα αέρια του θερμοκηπίου. Για την ακρίβεια, τα εδάφη αποτελούν τη μεγαλύτερη χερσαία δεξαμενή άνθρακα στον πλανήτη —αυτό σημαίνει ότι αποθηκεύουν τη μεγαλύτερη ποσότητα αερίων του θερμοκηπίου σε σύγκριση με άλλα φυσικά στοιχεία, όπως τα δέντρα.

Ωστόσο, σήμερα έως και το 70% των εδαφών στην ΕΕ δεν είναι σε καλή κατάσταση. Στόχος των μέτρων της ΕΕ είναι να μειωθεί η ρύπανση και η υποβάθμιση του εδάφους.

Πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ για το έδαφος

Η πολιτική της ΕΕ για την υγεία του εδάφους βασίζεται στον στόχο για μηδενική ρύπανση που τέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2021: έως το 2050, η ρύπανση του εδάφους —όπως και η ρύπανση των υδάτων και του αέρα— θα πρέπει να μειωθεί σε επίπεδα που δεν θεωρούνται πλέον επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία και τα φυσικά οικοσυστήματα.

• Σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Στρατηγική για το έδαφος με ορίζοντα το 2030

Το 2021 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε τη στρατηγική για το έδαφος με ορίζοντα το 2030, σύμφωνα με τον στόχο για μηδενική ρύπανση.

Οι στόχοι της στρατηγικής που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2050 είναι οι εξής:

• να καταστούν όλα τα εδάφη στην ΕΕ υγιή και ανθεκτικότερα
• να προστατευτούν και να αποκατασταθούν τα εδάφη και να διασφαλιστεί η βιώσιμη χρήση τους
• να μειωθεί η ρύπανση του εδάφους

Στη στρατηγική αναγνωρίζεται ότι η έλλειψη ειδικής νομοθεσίας της ΕΕ για τα εδάφη αποτελεί σοβαρή αιτία υποβάθμισης του εδάφους στην ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή συμπεριέλαβε στη στρατηγική την πρόταση για νέα νομοθεσία για το έδαφος —την οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους.

• Στρατηγική για το έδαφος με ορίζοντα το 2030 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους

Το 2023 η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση για την παρακολούθηση του εδάφους. Εάν εγκριθεί και από τους δύο συννομοθέτες της ΕΕ (το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), η οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους θα είναι το πρώτο νομοθέτημα της ΕΕ που θα εστιάζεται στην υγεία του εδάφους. Ο φιλόδοξος μακροπρόθεσμος στόχος της οδηγίας είναι η επίτευξη υγιών εδαφών έως το 2050.

Με την οδηγία επιδιώκεται η θέσπιση πλαισίου παρακολούθησης της υγείας όλων των εδαφών με σκοπό να βελτιωθούν η ανθεκτικότητα και η διαχείριση των κινδύνων μολυσμένων χώρων.

Το Συμβούλιο κατέληξε σε γενική προσέγγιση σχετικά με την πρόταση τον Ιούνιο του 2024. Το φθινόπωρο του 2024 ξεκίνησαν συνομιλίες με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την τελική μορφή του νομοθετήματος, οι οποίες κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία τον Απρίλιο του 2025. Η συμφωνία αυτή πρέπει να επιβεβαιωθεί από αμφότερα τα θεσμικά όργανα.

• Οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους: Το Συμβούλιο καταλήγει σε συμφωνία με το Κοινοβούλιο (δελτίο Τύπου, 10 Απριλίου 2025)

Άλλες πολιτικές που αφορούν τα εδάφη

Αρκετές νομοθετικές πράξεις της ΕΕ σχετίζονται με την προστασία του εδάφους. Μολονότι τα νομοθετήματα αυτά ενδέχεται να μην περιλαμβάνουν ειδικές διατάξεις για την προστασία του εδάφους, μεριμνούν έμμεσα για την υγεία των εδαφών καθορίζοντας περιβαλλοντικά μέτρα και στόχους.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης, η οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές, η κοινή γεωργική πολιτική και μέτρα για τα λύματα, τα λιπάσματα και την περιβαλλοντική ευθύνη.

Δείτε επίσης:

• Έδαφος και γη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)