Waarom gezonde bodems zo belangrijk zijn

Levende organismen kunnen niet zonder gezonde bodems

Bodems vormen de basis voor al het leven op aarde. Mensen, planten en dieren hebben allemaal gezonde bodems nodig om te kunnen overleven en goed te gedijen.

Enkele essentiële functies van bodems:

• gezond voedsel en schoon water
• habitats voor biodiversiteit
• opslag van CO₂ en andere broeikas­gassen (helpt tegen klimaatverandering)

Gezonde bodems slaan van zichzelf CO₂ en andere broeikasgassen op. Bodems vormen zelfs het grootste terrestrische koolstofreservoir op aarde: ze slaan meer broeikas­gassen op dan alle andere natuurlijke elementen, zoals bomen.

Het slechte nieuws is dat vandaag de dag 70% van de bodems in de EU er niet goed voor staat. Daarom neemt de EU maatregelen om verontreiniging en bodemaantasting terug te dringen.

Beleidsinitiatieven van de EU voor gezonde bodems

Het EU-beleid voor gezonde bodems richt zich op nulverontreiniging. Dit is de doelstelling die de Europese Commissie in 2021 heeft bepaald. Alle verontreiniging (van bodems, maar ook van water en lucht) moet vóór 2050 worden teruggedrongen tot niveaus die niet schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid en de natuurlijke ecosystemen.

• Actieplan: verontreiniging naar nul (Europese Commissie)

EU-bodemstrategie voor 2030

In 2021 kwam de Europese Commissie met een bodemstrategie voor 2030. Deze strategie moet helpen om het doel van nulverontreiniging te halen.

In de strategie staan verschillende doelstellingen, die in 2050 moeten zijn bereikt:

• alle bodems in de EU gezond en veerkrachtiger maken
• bodems beschermen en herstellen en ervoor zorgen dat ze duurzaam worden gebruikt
• bodemverontreiniging verminderen

De Europese Commissie constateerde dat het gebrek aan specifieke EU-bodemwetgeving een belangrijke oorzaak is van de grootschalige bodemaantasting in de EU. Daarom stelde ze in de strategie voor nieuwe wetgeving op te stellen, een richtlijn bodemmonitoring.

• Bodemstrategie voor 2030 (Europese Commissie)

Richtlijn bodemmonitoring

In 2023 diende de Commissie haar voorstel voor een richtlijn bodemmonitoring in. Indien de richtlijn wordt aangenomen door de 2 wetgevers van de EU (de Raad en het Europees Parlement), zal het de eerste EU-wetgevingstekst zijn die specifiek gericht is op gezonde bodems. De ambitieuze langetermijndoelstelling van de richtlijn is dat alle bodems in 2050 gezond zijn.

Er komt daarom een kader om de gezondheid van alle bodems te kunnen monitoren. Dat moet ze veerkrachtiger maken en helpen om de risico's van verontreinigde locaties te beheren.

In juni 2024 werd de Raad het eens over een algemene oriëntatie voor dit voorstel. In het najaar van 2024 gingen de onderhandelingen met het Europees Parlement over de definitieve wetgevings­tekst van start. Deze eindigden in april 2025 in een voorlopig akkoord. Dit akkoord moet nog door beide instellingen worden bevestigd.

• Richtlijn bodemmonitoring: Raad en Parlement akkoord (pers­mededeling, 10 april 2025)

Andere relevante beleidsmaatregelen

Ook verschillende andere EU-wetten hebben betrekking op bodembescherming. Hoewel die wetgeving misschien geen specifieke bepalingen bevat over bodems, bevatten ze wel milieumaatregelen en -doelstellingen die indirect gevolgen hebben voor de bodemgezondheid.

Voorbeelden zijn de natuurherstelwet, de richtlijn industriële emissies, het gemeenschappelijk landbouwbeleid en maatregelen inzake riolering, meststoffen en milieuaansprakelijkheid.

Zie ook

• Bodem en land (Europese Commissie)