Βιοποικιλότητα

Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030

Η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, η οποία παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2020, αποτελεί βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα σχετικά με τη στρατηγική αυτή και ενέκρινε τους στόχους της τον Οκτώβριο του 2020. Τόνισε την ανάγκη να ενταθούν οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση των άμεσων και έμμεσων αιτιών απώλειας της βιοποικιλότητας και υποβάθμισης της φύσης. Επανέλαβε την έκκληση για πλήρη ενσωμάτωση των στόχων βιοποικιλότητας σε άλλους τομείς όπως η γεωργία, η αλιεία και η δασοκομία, καθώς και για συνεκτική εφαρμογή των μέτρων της ΕΕ στους τομείς αυτούς.

Οι υπουργοί ζήτησαν να διατεθεί σημαντικό μέρος του 30% από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τις δαπάνες του Next Generation EU που προορίζονται για τη δράση για το κλίμα στη βιοποικιλότητα και σε λύσεις που βασίζονται στη φύση και προάγουν τη βιοποικιλότητα.

• Συμπεράσματα Συμβουλίου: Ενωσιακή στρατηγική 2030 για τη βιοποικιλότητα (δελτίο Τύπου, 23 Οκτωβρίου 2020)

Η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα, τις οποίες παρουσίασε μαζί η Επιτροπή το 2020, έχουν πολλούς κοινούς στόχους και επιδιώξεις, για παράδειγμα τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, την αποκατάσταση της γεωργικής γης και τη διαχείριση των υδάτων.

• Από το αγρόκτημα στο πιάτο

Κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης

Ο κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης αποσκοπεί στην αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων, με βάση τους στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030. Ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στη θέσπιση μέτρων ανάκαμψης τα οποία θα καλύπτουν τουλάχιστον το 20% των χερσαίων και των θαλάσσιων περιοχών της ΕΕ έως το 2030, καθώς και όλα τα οικοσυστήματα που χρήζουν αποκατάστασης έως το 2050.

Οι κανόνες είναι οι πρώτοι που επικεντρώνονται ειδικά στην ανάκαμψη της φύσης στα κράτη μέλη της ΕΕ και θέτουν δεσμευτικούς στόχους σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά δράσεις αποκατάστασης για:

• υποβαθμισμένους χερσαίους και θαλάσσιους οικοτόπους
• επικονιαστές
• γεωργικά οικοσυστήματα
• αστικές περιοχές
• ποταμούς και πλημμυρικές περιοχές
• δάση

Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του (γενική προσέγγιση) σχετικά με τον κανονισμό για την αποκατάσταση της φύσης τον Ιούνιο του 2023. Τον Νοέμβριο του 2023 επιτεύχθηκε συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατόπιν διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο των τριμερών διαλόγων.

Το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό για την αποκατάσταση της φύσης τον Ιούνιο του 2024.

• Κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης: Τελικό πράσινο φως από το Συμβούλιο (δελτίο Τύπου, 17 Ιουνίου 2024)

Άλλες πολιτικές της ΕΕ για την προστασία της βιοποικιλότητας

Οι προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ για να σταματήσει η απώλεια βιοποικιλότητας και οικοσυστημάτων έχουν ως θεμέλιο τη νομοθεσία, η οποία περιλαμβάνει:

• τις οδηγίες για τα πτηνά και τους οικοτόπους
• την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα
• την οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική

Η νομοθεσία που καλύπτει τομείς όπως η ρύπανση, τα χωροκατακτητικά ξένα είδη και η κλιματική αλλαγή συμβάλλει επίσης στη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της αντιμετώπισης των αιτίων απώλειάς της.

Για τη χρηματοδότηση επιτόπιων δράσεων για την προστασία και την αποκατάσταση της φύσης, η ΕΕ δημιούργησε το πρόγραμμα LIFE. Το μέσο αυτό, που εγκαινιάστηκε το 1992, είναι το μοναδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ που εξυπηρετεί αποκλειστικά περιβαλλοντικούς και κλιματικούς σκοπούς. Από τη δημιουργία του το LIFE έχει συγχρηματοδοτήσει περισσότερα από 5.000 έργα.

• Πρόγραμμα LIFE — Το Συμβούλιο εγκρίνει τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση (δελτίο Τύπου, 16 Μαρτίου 2021)

Παγκόσμιοι στόχοι για τη βιοποικιλότητα

Η ΕΕ διαδραματίζει ενεργό ρόλο σε διεθνές επίπεδο, συμβάλλοντας στην τήρηση των παγκόσμιων δεσμεύσεων για την προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας τις οποίες έχει αναλάβει βάσει πολυμερών συμβάσεων, όπως η σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα και η σύμβαση για το διεθνές εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση.

Τον Οκτώβριο του 2024 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα που αποτέλεσαν τη γενική διαπραγματευτική θέση της ΕΕ για τη 16η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη βιοποικιλότητα (COP 16), η οποία πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 2024 στην Κολομβία. Τον Φεβρουάριο του 2025 πραγματοποιήθηκε στην Ιταλία συνάντηση για την επακολούθηση της διάσκεψης, στην οποία οι χώρες συμφώνησαν μέτρα χρηματοδότησης και παρακολούθησης για την υλοποίηση των παγκόσμιων γενικών επιδιώξεων και ειδικών στόχων για τη βιοποικιλότητα.

• Σύμβαση του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα: Η ΕΕ επαναβεβαιώνει την παγκόσμια δέσμευση για την προστασία του ενός τρίτου του πλανήτη έως το 2030 (δελτίο Τύπου, 14 Οκτωβρίου 2024)
• Η ΕΕ χαιρετίζει τη θετική έκβαση των διαπραγματεύσεων της COP16 για τη βιοποικιλότητα στη Ρώμη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Γιατί είναι σημαντική η βιοποικιλότητα;

Η βιοποικιλότητα είναι η ραχοκοκαλιά της ζωής. Είναι εξίσου σημαντική για τον άνθρωπο και για την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος.

Παρέχει στους ανθρώπους τρόφιμα, πόσιμο νερό και καθαρό αέρα, και παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας της φύσης. Συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και αποτρέπει την εξάπλωση λοιμωδών νόσων.

Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου ΑΕΠ (περίπου 40 τρισ. ευρώ) εξαρτάται από το φυσικό περιβάλλον και τους πόρους του. Οι μεγαλύτεροι οικονομικοί τομείς (οικοδομική δραστηριότητα, γεωργία και βιομηχανία τροφίμων και ποτών) εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη φύση και συνεισφέρουν από κοινού περίπου 7,3 τρισ. ευρώ στην παγκόσμια οικονομία.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες που προκαλούν ρύπανση και μεταβολές στους οικοτόπους, καθώς και αλλαγή του κλίματος, ασκούν πιέσεις στα είδη και τα οικοσυστήματα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ένα εκατομμύριο είδη φυτών, εντόμων, πτηνών και θηλαστικών απειλούνται σήμερα με εξαφάνιση σε παγκόσμιο επίπεδο.