Asiel- en grensprocedures van de EU

Asielprocedures van de EU

Het migratie- en asielpact vormt de basis voor de Europese regels voor asiel en migratie. Doel is ervoor te zorgen dat asielaanvragen in de hele EU volgens dezelfde normen worden behandeld. Zo wordt het systeem doeltreffender en voorspelbaarder.

De verordening voor asielprocedures is een belangrijk onderdeel van het pact. Hierin is bepaald hoe verzoeken om internationale bescherming worden afgehandeld. In deze verordening zijn ook de procedures voor de buitengrenzen van de EU opgenomen.

Op basis van deze verordening wordt dus bepaald hoe verzoeken worden geregistreerd en behandeld, wat de rechten en plichten van asielzoekers zijn, welke speciale procedures er gelden voor kwetsbare personen zoals niet-begeleide minderjarigen, en wanneer er specifieke procedures gelden aan de grens.

Deze EU-regels bevatten ook uitzonderingen voor crisissituaties of situaties van overmacht. In dergelijke omstandigheden kan, zo kort mogelijk, worden afgeweken van bepaalde regels.

Asiel aanvragen

De procedure voor de behandeling van verzoeken om internationale bescherming is opgenomen in de asielprocedureverordening. Dit moet de asielprocedures eerlijker en efficiënter maken en het voor asielzoekers minder aantrekkelijk maken om in andere EU-landen asiel aan te vragen.

In de verordening zijn duidelijke regels en deadlines opgenomen voor elke fase van de procedure. Alle stappen van het proces zijn hierin duidelijk uiteengezet: van het kenbaar maken van een wens om internationale bescherming aan te vragen tot de registratie en de formele indiening van het verzoek. Aanvragers hebben na hun registratie 21 dagen om een verzoek in te dienen. Binnen 6 maanden moet een besluit worden genomen. In bepaalde gevallen kan deze termijn met 6 maanden worden verlengd. Bij een versnelde procedure moet binnen 3 maanden een beslissing worden genomen. In de verordening is ook bepaald hoeveel tijd er is om te beoordelen of een verzoek niet-ontvankelijk is, variërend van 10 dagen tot 2 maanden.

De verordening omvat ook het volgende:

de verplichting voor asielzoekers om mee te werken, met gevolgen indien deze verplichting niet wordt nagekomen
aparte procedures voor kwetsbare personen, zoals niet-begeleide minderjarigen
extra maatregelen om misbruik en doorreizen te voorkomen, met specifieke regels voor vervolgverzoeken en mensen die in meer dan één EU-land asiel aanvragen
duidelijke regels voor het afkeuren van verzoeken, onder meer voor "veilige derde landen" en het "eerste land van asiel"
betere aansluiting van de asielprocedure en de terugkeerprocedure, zodat na een afwijzing een terugkeerprocedure kan worden gestart en tegen beide besluiten binnen dezelfde termijnen een beroep kan worden ingesteld

Grensprocedures

EU-landen kunnen bepaalde asielaanvragen direct aan de buitengrenzen van de EU of in de buurt van deze grenzen behandelen, zonder toegang tot het grondgebied te verschaffen. Soms móét deze procedure worden gevolgd, bijvoorbeeld wanneer iemand de autoriteiten heeft misleid, een risico vormt voor de veiligheid of de openbare orde, of afkomstig is uit een land waaruit maar weinig aanvragen worden goedgekeurd, wat zou duiden op een lage kans op internationale bescherming.

De grensprocedure kan tot 12 weken duren. Bij afwijzing wordt de persoon teruggestuurd via de terugkeergrensprocedure. Deze kan nog eens 12 weken duren. Deze procedure heeft tot doel mensen die geen recht hebben op een verblijf in de EU zo snel mogelijk terug te sturen.

Een lidstaat kan de grensprocedure alleen toepassen als die daarvoor voldoende capaciteiten heeft, zoals de juiste infrastructuur en genoeg opgeleid personeel om asielaanvragen te kunnen verwerken en personen te kunnen terugsturen. Op EU-niveau wordt gesproken van voldoende capaciteit indien er 30 000 plaatsen zijn. Deze zijn verder op nationaal niveau onderverdeeld.

De grensprocedure en de terugkeergrensprocedure zijn nauw met elkaar verbonden, maar hebben toch hun eigen EU-regels. De terugkeergrensprocedure heeft namelijk een eigen verordening. Deze verordening vormt een deel van de wetgeving over de EU-regels voor terugkeer.

Rechten en plichten van asielzoekers

In de EU-regels is ook bepaald wat de rechten en plichten zijn van personen die internationale bescherming aanvragen. Ook zijn er waarborgen in de asielprocedure opgenomen.

Asielzoekers hebben recht op:

duidelijke en tijdige informatie over de procedure, hun rechten en plichten en hoe zij een verzoek kunnen indienen
een tolk en een persoonlijk gesprek tijdens de aanvraagprocedure
gratis juridisch advies tijdens de administratieve procedure, alsook gratis rechtsbijstand én een gratis advocaat bij rechtszaken
verblijf in het verantwoordelijke EU-land terwijl hun aanvraag wordt behandeld, overeenkomstig de voorwaarden van het EU-recht

Voor bepaalde personen gelden speciale regels, zoals voor niet-begeleide minderjarigen en gezinnen met kinderen.

De grondrechten moeten tijdens de hele asielprocedure worden geëerbiedigd. De EU-landen moeten zich houden aan het Handvest van de grondrechten van de EU en het beginsel van non-refoulement. Dit laatste houdt in dat mensen niet mogen worden teruggestuurd naar een land waar zij vervolgd kunnen worden of ernstig gevaar lopen. Er is een onafhankelijk mechanisme dat controleert of de grondrechten tijdens de asiel- en grensprocedure worden geëerbiedigd.

Veilige landen

Bij asielaanvragen in de EU zijn 2 aspecten erg belangrijk: veilige derde landen en veilige landen van herkomst.

Veilige derde landen

Als een asielzoeker in een veilig niet-EU-land (een veilig derde land) internationale bescherming had kunnen aanvragen, en daarvoor in aanmerking zou komen, kan het EU-land het asielverzoek afwijzen. Een derde land wordt als veilig beschouwd als de asielzoeker daar goed wordt beschermd én daar mag blijven, een degelijke levensstandaard kan krijgen, gezondheidszorg en onderwijs kan krijgen, alsook bescherming totdat een langdurige oplossing is gevonden.

Ook moet er een band zijn tussen de asielzoeker en het derde land, moet de asielzoeker door het land zijn gereisd of moet er een regeling bestaan voor het behandelen van het verzoek in het derde land. Een dergelijke regeling volstaat niet voor niet-begeleide minderjarigen.

Veilige landen van herkomst

Een land van herkomst geldt doorgaans als veilig als de inwoners daar niet vervolgd worden en geen ernstig gevaar lopen. Verzoeken van onderdanen van deze landen kunnen via een snelle procedure worden behandeld.

Op 24 februari 2026 ondertekenden de Raad en het Europees Parlement de verordening met de eerste lijst van veilige landen van herkomst. Bangladesh, Colombia, Egypte, Kosovo, India, Marokko en Tunesië worden als veilig beschouwd. Kandidaat-lidstaten van de EU worden ook als veilig beschouwd, met enkele uitzonderingen, zoals Oekraïne. De veilige kandidaat-lidstaten zijn Albanië, Bosnië en Herzegovina, Georgië, Moldavië, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië en Turkije.

De lidstaten kunnen eigen lijsten opstellen met extra veilige landen.