Klokkenluiders beter beschermen: Raad bepaalt standpunt

De EU onderneemt actie om klokkenluiders in een groot aantal sectoren een gedegen bescherming te bieden.

De Raad heeft vandaag op ambassadeursniveau zijn standpunt vastgesteld over de richtlijn inzake de bescherming van klokkenluiders. De Raad kan nu onderhandelingen met het Europees Parlement starten om vóór het einde van de zittingsperiode van het EP tot een akkoord te komen.

Volgens de nieuwe regels moeten organisaties (zowel particuliere als openbare) met meer dan 50 werknemers beschikken over procedures voor het melden van onregelmatigheden, zowel intern als aan overheidsinstanties. Ook krijgen klokkenluiders gedegen bescherming tegen represailles, en moeten nationale instanties burgers deugdelijk informeren en overheids­functionarissen leren hoe zij met klokkenluiders moeten omgaan.

De recente schandalen rond Cambridge Analytica en Lux Leaks hebben het belang van klokkenluiders aangetoond. Daarom moeten wij hun in de hele Unie sterke bescherming bieden. Wij mogen niet van mensen verwachten dat zij hun reputatie of hun baan op het spel zetten wanneer zij onwettig gedrag naar buiten brengen. Ambassadeur Luminița Odobescu, permanente vertegenwoordiger van Roemenië bij de EU

Belangrijkste elementen van het Raadsstandpunt

In het algemeen heeft de Raad meer duidelijkheid gecreëerd over een aantal bepalingen van de tekst, met als resultaat meer rechtszekerheid en beter geregelde verbanden tussen de nieuwe regels en de bestaande wetgeving in een aantal sectoren.

Enkele punten uit het standpunt van de Raad in vergelijking met het oorspronkelijke voorstel:

• Meldingssysteem: klokkenluiders moeten eerst interne kanalen binnen hun organisatie gebruiken voordat zij zich wenden tot externe kanalen (van overheidsinstanties) en uiteindelijk overgaan tot openbaarmaking. Dit driestappensysteem bevat evenwel uitzonderingen: in welbepaalde gevallen (bv. bij onmiskenbaar of onmiddellijk gevaar voor het algemeen belang) kan iemand rechtstreeks externe kanalen opzoeken of zelfs tot openbaarmaking overgaan.
• Personen die door de nieuwe regels worden beschermd: het standpunt van de Raad bevat net als het Commissievoorstel een groot aantal profielen van mensen die informatie zouden kunnen verkrijgen over inbreuken in een werkomgeving, bv. werknemers, waaronder ambtenaren op nationaal of lokaal niveau, vrijwilligers en stagiairs, niet bij het bestuur betrokken leden, aandeelhouders, enz.
• Feedbackverplichtingen voor overheidsinstanties en bedrijven: zij moeten binnen 3 maanden reageren op meldingen van klokkenluiders en er gevolg aan geven (in gerechtvaardigde gevallen kan de termijn worden verlengd tot 6 maanden voor externe kanalen);
• Openbaarmakingen: de Raad heeft een artikel opgenomen met de voorwaarden waaraan een persoon moet voldoen om bij het openbaar maken van informatie door de nieuwe regels beschermd te worden;
• Toepassingsgebied: de Raad behoudt het ruime toepassingsgebied van de Commissie, dat onder meer overheidsopdrachten, financiële diensten, het voorkomen van witwassen, volksgezondheid enz. bevat.

Volgende stappen

De trialoogonderhandelingen met het Parlement gaan zo spoedig mogelijk van start. Het Parlement heeft zijn standpunt over de wetgeving in december 2018 vastgelegd.

Achtergrond

De bescherming van klokkenluiders is momenteel versnipperd. Momenteel hebben slechts 10 EU-landen een alomvattende wet ter bescherming van klokkenluiders. Op EU-niveau is er alleen zeer sectorspecifieke wetgeving (vooral op het gebied van financiële diensten) met klokkenluiders­maatregelen.

In een studie die de Commissie in 2017 heeft laten uitvoeren, werd het verlies van potentiële voordelen als gevolg van gebrekkige bescherming van klokkenluiders alleen al in de sector overheidsopdrachten geraamd op 5,8 tot 9,6 miljard euro per jaar voor de gehele EU.

• Richtlijn inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden ("klokkenluiders­richtlijn"): Mandaat voor onderhandelingen met het Europees Parlement

  Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:

  EN
• Richtlijn inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden ("klokkenluiders­richtlijn"): verklaringen van de lidstaten

  Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:

  EN
• Standpunt van het Europees Parlement over de klokkenluidersrichtlijn
• Commissiewebsite - factsheet over de klokkenluiders­richtlijn