Οι εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών με απλά λόγια
Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, οι ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών έχουν διαταραχθεί σοβαρά. Τα ουκρανικά λιμάνια στον Εύξεινο Πόντο παρέμειναν αποκλεισμένα από ρωσικά στρατιωτικά πλοία για περισσότερους από τέσσερις μήνες.
Μεταξύ Ιουλίου 2022 και Ιουλίου 2023 σημειώθηκε συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Εθνών, της Τουρκίας και της Ρωσίας να επιτραπούν οι εξαγωγές μέσω ασφαλούς θαλάσσιου ανθρωπιστικού διαδρόμου στον Εύξεινο Πόντο (Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά στον Εύξεινο Πόντο).Πάνω από 1.000 πλοία φορτωμένα σιτηρά και άλλα τρόφιμα απέπλευσαν από τρία ουκρανικά λιμάνια (Τσορνομόρσκ, Οδησσό και Γιούζνι/Πιβντένι) στο διάστημα που ήταν σε ισχύ η πρωτοβουλία.
Στις 17 Ιουλίου 2023, η Ρωσία ανακοίνωσε την απόφασή της να τερματίσει την Πρωτοβουλία Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου.
Τι εξαγωγές πραγματοποιήθηκαν μέσω της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου;
Έως τον Ιούλιο του 2023, είχαν εξαχθεί σχεδόν 33 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών και άλλων τροφίμων μέσω της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου.
Πάνω από το 50% του φορτίου ήταν αραβόσιτος, τον οποίο έπληξαν περισσότερο οι αποκλεισμοί των ουκρανικών σιτοβολώνων στην αρχή του πολέμου. Η ταχεία μετακίνησή του ήταν αναγκαία για να δημιουργηθεί χώρος για το σιτάρι από τη θερινή συγκομιδή.
Τι εξαγωγές πραγματοποιήθηκαν μέσω της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου;
Κυκλικό διάγραμμα που δείχνει το μερίδιο των διαφόρων σιτηρών στις εξαγωγές μέσω της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου (στρογγυλοποιημένα ποσοστά):
- Αραβόσιτος: 51%
- Σιτάρι: 27%
- Προϊόντα ηλίανθου: 11%
- Άλλα: 10%
Πού μεταφέρθηκαν τα ουκρανικά σιτηρά;
Το 65% του σίτου που εξήχθη μέσω της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου κατέληξε σε αναπτυσσόμενες χώρες. Ο αραβόσιτος εξήχθη σχεδόν εξίσου σε ανεπτυγμένες και σε αναπτυσσόμενες χώρες.
Μερίδιο των εξαγωγών σιτηρών με βάση τον πλούτο των χωρών
Δύο κυκλικά διαγράμματα που δείχνουν τους προορισμούς του σίτου και του αραβόσιτου που έχουν εξαχθεί στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου.
Το 65% του σίτου εξήχθη σε αναπτυσσόμενες χώρες και το 35% σε ανεπτυγμένες χώρες.
Όσον αφορά τον αραβόσιτο, η αναλογία ήταν σχεδόν η ίδια: το 51% εξήχθη σε αναπτυσσόμενες χώρες και το 49% σε ανεπτυγμένες χώρες.
Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (WFP —η μεγαλύτερη ανθρωπιστική οργάνωση στον κόσμο) πραγματοποίησε επίσης μεταφορές σίτου από τα λιμάνια του Εύξεινου Πόντου. Από τον Ιούλιο του 2023, το πρόγραμμα είχε αγοράσει το 80% των αποθεμάτων σιτηρών του από την Ουκρανία, έναντι 50% πριν από τον πόλεμο. Περισσότεροι από 725.000 τόνοι σίτου φορτώθηκαν στα ουκρανικά λιμάνια με προορισμό την Αιθιοπία, την Υεμένη, το Αφγανιστάν, το Σουδάν, τη Σομαλία, την Κένυα και το Τζιμπουτί στο διάστημα που ήταν σε ισχύ η πρωτοβουλία.
Μερίδιο των εξαγωγών ανά εμπόρευμα και με βάση τον πλούτο των χωρών
Αλλουβιακό διάγραμμα που δείχνει το μερίδιο των διαφόρων σιτηρών και τους προορισμούς του συνόλου των εξαγωγών μέσω της Πρωτοβουλίας Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου.
Οι εξαγωγές σίτου προς αναπτυσσόμενες χώρες αντιστοιχούσαν στο 17,6% των συνολικών εξαγωγών σιτηρών, ενώ το σιτάρι με προορισμό ανεπτυγμένες χώρες αντιστοιχούσε στο 9,5%.
Οι εξαγωγές αραβόσιτου προς αναπτυσσόμενες χώρες αντιστοιχούσαν στο 26,4% των συνολικών εξαγωγών σιτηρών, ενώ ο αραβόσιτος με προορισμό ανεπτυγμένες χώρες αντιστοιχούσε στο 24,5%.
Οι εξαγωγές προϊόντων ηλίανθου προς αναπτυσσόμενες χώρες αντιστοιχούσαν στο 9,2% των συνολικών εξαγωγών σιτηρών, ενώ οι αντίστοιχες εξαγωγές προς ανεπτυγμένες χώρες αντιστοιχούσαν στο 2,2%.
Η ΕΕ είναι σημαντικός παραγωγός και εξαγωγέας σίτου παγκοσμίως. Εκτιμάται ότι η ΕΕ εξήγαγε περίπου 31 εκατομμύρια τόνους σίτου κατά την περίοδο εμπορίας 2022/23. Στις χώρες προορισμού περιλαμβάνονται η Αλγερία, το Μαρόκο, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Νιγηρία.
Πώς άλλαξαν οι τιμές των τροφίμων λόγω του πολέμου;
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει προκαλέσει σημαντική αύξηση των τιμών των τροφίμων στις παγκόσμιες αγορές. Οι τιμές των σιτηρών αυξήθηκαν πολύ απότομα.
Τόσο οι λωρίδες αλληλεγγύης (οδοί που δημιούργησε η ΕΕ για να βοηθήσει την Ουκρανία να εξαγάγει τα γεωργικά της προϊόντα, μεταξύ άλλων προϊόντων) όσο και η Πρωτοβουλία Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου έχουν συμβάλει σημαντικά στη μείωση των τιμών.
Γραμμικό διάγραμμα που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο άλλαξαν οι τιμές των σιτηρών και του σίτου μεταξύ Ιανουαρίου 2021 και Αυγούστου 2023, με βάση τους δείκτες του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών. Οι τιμές αυξήθηκαν σημαντικά κοντά στην ημερομηνία της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και διατηρήθηκαν σε υψηλά επίπεδα έως τον Μάιο του 2022. Στα τέλη Μαΐου δημιουργήθηκαν λωρίδες αλληλεγγύης και έκτοτε άρχισαν να μειώνονται οι τιμές. Τον Ιούλιο του 2022 εγκαινιάστηκε η Πρωτοβουλία Σιτηρών του Εύξεινου Πόντου. Οι τιμές άρχισαν να σημειώνουν ελαφρά άνοδο τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 2022, αλλά μειώθηκαν εκ νέου τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2022. Έκτοτε, οι τιμές έχουν συνεχίσει να μειώνονται σταδιακά με ορισμένες διακυμάνσεις. Αλλά όταν η Ρωσία ανακοίνωσε τον Ιούλιο του 2023 ότι εγκαταλείπει την πρωτοβουλία, οι τιμές αυξήθηκαν και πάλι. Η αβεβαιότητα στις τιμές παραμένει.
Η συνεχής ροή ουκρανικών σιτηρών παραμένει ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.