Oekraïense graanuitvoer uitgelegd
Sinds Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel is de Oekraïense graanuitvoer ernstig verstoord. Russische schepen blokkeerden ruim 4 maanden de Oekraïense havens in de Zwarte Zee.
Tussen juli 2022 en juli 2023 gold er een overeenkomst tussen de Verenigde Naties, Turkije en Rusland om uitvoer toe te staan via een veilige maritieme humanitaire corridor in de Zwarte Zee (het Zwarte Zee-graaninitiatief).Meer dan 1000 schepen vol graan en andere voedingsmiddelen hebben sindsdien Oekraïne verlaten vanuit 3 Oekraïense havens: Tsjornomorsk, Odessa en Joezjni/Pivdenny.
Op 17 juli 2023 deelde Rusland mee het Zwarte Zee-graaninitiatief te beëindigen.
Wat werd via het Zwarte Zee-graaninitiatief uitgevoerd?
Er werd ruim 33 miljoen ton graan en andere levensmiddelen via het Zwarte Zee-graaninitiatief uitgevoerd (situatie in juli 2023).
Meer dan 50% van de lading was mais, dat aan het begin van de oorlog het zwaarst werd getroffen door blokkades van Oekraïense silo's. Het moest zo snel mogelijk weg om plaats te maken voor tarwe van de zomeroogst.
Wat werd via het Zwarte Zee-graaninitiatief uitgevoerd?
Taartdiagram met de verschillende graansoorten die zijn uitgevoerd via het Zwarte Zee-graaninitiatief (afgerond):
- Mais: 51%
- Tarwe: 27%
- Zonnebloemproducten: 11%
- Overige: 10%
Waar ging het graan heen?
65% van de tarwe was bestemd voor ontwikkelingslanden. Mais werd in min of meer gelijke mate uitgevoerd naar ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden.
Aandeel graanuitvoer naar rijkdom van het land
2 taartdiagrammen met de bestemming van de via het initiatief uitgevoerde tarwe en mais.
65% van de tarwe werd naar ontwikkelingslanden uitgevoerd en 35% naar ontwikkelde landen.
Bij mais lagen de cijfers dicht bij elkaar: 51% werd uitgevoerd naar ontwikkelingslanden en 49% naar ontwikkelde landen.
Het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties (WFP), de grootste humanitaire organisatie ter wereld, vervoerde ook tarwe vanuit Zwarte Zeehavens. In juli 2023 had het programma 80% van de graanvoorraad uit Oekraïne gekocht, tegen 50% vóór de oorlog. Tijdens het Zwarte Zee-graaninitiatief verliet meer dan 725 000 ton tarwe de Oekraïense havens naar Ethiopië, Jemen, Afghanistan, Sudan, Somalië, Kenia en Djibouti.
Aandeel van de uitvoer naar grondstof en rijkdom van het land
Stroomdiagram met de verschillende graansoorten en bestemmingen van de uitvoer via het Zwarte Zee-graaninitiatief.
Tarwe die naar ontwikkelingslanden werd uitgevoerd, was goed voor 17,6% van de totale graanuitvoer; tarwe voor ontwikkelde landen was goed voor 9,5%.
Mais die naar ontwikkelingslanden werd uitgevoerd, was goed voor 26,4% van de totale uitvoer; mais voor ontwikkelde landen was goed voor 24,5%.
Zonnebloemproducten die naar ontwikkelingslanden werden geëxporteerd waren goed voor 9,2% van de totale uitvoer; 2,2% van de uitvoer was bestemd voor ontwikkelde landen.
De EU is wereldwijd een belangrijke producent en exporteur van tarwe. De EU heeft naar schatting 31 miljoen ton tarwe uitgevoerd in het verkoopseizoen 2022/23. onder meer naar Algerije, Marokko, Egypte, Pakistan en Nigeria.
In hoeverre zijn de voedselprijzen door de oorlog veranderd?
De Russische invasie van Oekraïne heeft geleid tot een aanzienlijke stijging van de voedselprijzen op de wereldmarkten. Vooral de graanprijzen zijn sterk gestegen.
Het zijn met name de solidariteitscorridors (door de EU gecreëerde routes om Oekraïne te helpen bij de uitvoer van onder meer zijn landbouwproducten) en het Zwarte Zee-graaninitiatief die tot lagere prijzen hebben geleid.
Lijndiagram met de ontwikkeling van de prijzen van graan en tarwe tussen januari 2021 en augustus 2023, op basis van de indexcijfers van de Internationale Graanraad. De prijzen stegen aanzienlijk rond de Russische inval en bleven tot mei 2022 hoog. Eind mei 2022 werden solidariteitscorridors ingesteld en vanaf dat moment begonnen de prijzen te dalen. Het Zwarte Zee-graaninitiatief dateert van juli 2022. In september en oktober van dat jaar was er sprake van een lichte stijging, maar de prijzen daalden weer in november en december 2022. Deze daling heeft zich sindsdien, met enige schommelingen, voortgezet. Maar toen Rusland in juli 2023 aankondigde dat het zich uit het initiatief terugtrok, stegen de prijzen weer. De prijsonzekerheid blijft bestaan.
Voor de mondiale voedselzekerheid is het van cruciaal belang dat de graanuitvoer uit Oekraïne niet stokt.