Eksport ukraińskiego zboża
Od lutego 2022 r. rosyjska inwazja na Ukrainę poważnie destabilizuje eksport ukraińskiego zboża. Przez ponad 4 miesiące rosyjskie okręty wojenne blokowały ukraińskie porty na Morzu Czarnym.
Między lipcem 2022 r. a lipcem 2023 r. obowiązywało porozumienie między ONZ, Turcją i Rosją, które umożliwiało eksport zbóż bezpiecznym humanitarnym korytarzem morskim przez Morze Czarne (tzw. czarnomorska inicjatywa zbożowa).Podczas realizacji inicjatywy z trzech ukraińskich portów (Czarnomorska, Odessy i Piwdennego/Jużnego) wypłynęło ponad 1 000 statków ze zbożem i innymi produktami spożywczymi.
17 lipca 2023 r. Rosja ogłosiła, że odstępuje od czarnomorskiej inicjatywy zbożowej.
Co wyeksportowano dzięki czarnomorskiej inicjatywie zbożowej?
Według stanu na lipiec 2023 r. dzięki czarnomorskiej inicjatywie zbożowej wyeksportowane zostały niemal 33 mln ton zboża i innych produktów spożywczych.
Ponad 50% stanowiła kukurydza – produkt najbardziej dotknięty blokadą w ukraińskich silosach na początku wojny. Kukurydza musiała szybko opuścić silosy, by zrobić miejsce na pszenicę z letnich żniw.
Co wyeksportowano dzięki czarnomorskiej inicjatywie zbożowej?
Wykres pokazuje procentowy udział poszczególnych zbóż w eksporcie w ramach czarnomorskiej inicjatywy zbożowej (w zaokrągleniu):
- kukurydza: 51%
- pszenica: 27%
- produkty słonecznikowe: 11%
- inne: 10%.
Dokąd wyeksportowano ukraińskie zboże?
65% pszenicy wyeksportowanej w ramach czarnomorskiej inicjatywy zbożowej trafiło do krajów rozwijających się. Kukurydza była w prawie równym stopniu eksportowana do krajów rozwiniętych i rozwijających się.
Eksport według bogactwa krajów docelowych
Dwa wykresy pokazują, dokąd w ramach czarnomorskiej inicjatywy zbożowej wyeksportowano pszenicę i kukurydzę.
65% pszenicy trafiło do krajów rozwijających się, a 35% – do krajów rozwiniętych.
Eksport kukurydzy rozkładał się niemal po połowie: 51% trafiło do krajów rozwijających się, a 49% – do krajów rozwiniętych.
Oenzetowski Światowy Program Żywnościowy (WFP – największa organizacja humanitarna świata) również transportował pszenicę z portów czarnomorskich. Według stanu na lipiec 2023 r. 80% jego zapasów zbóż zostało zakupionych w Ukrainie (przed wojną – 50%). Podczas realizacji inicjatywy ponad 725 000 ton pszenicy trafiło z ukraińskich portów do Etiopii, Jemenu, Afganistanu, Sudanu, Somalii, Kenii i Dżibuti.
Eksport według towaru i bogactwa krajów docelowych
Wykres pokazuje procentowy udział poszczególnych zbóż i miejsc przeznaczenia w całkowitym eksporcie w ramach czarnomorskiej inicjatywy zbożowej.
Pszenica dla krajów rozwijających się stanowiła 17,6% całkowitego eksportu zbóż, a dla krajów rozwiniętych – 9,5%.
Kukurydza dla krajów rozwijających się stanowiła 26,4% całkowitego eksportu zbóż, a dla krajów rozwiniętych – 24,5%.
Produkty słonecznikowe dla krajów rozwijających się stanowiły 9,2% całego eksportu zbóż, a dla krajów rozwiniętych – 2,2%.
UE jest ważnym światowym producentem i eksporterem pszenicy. Szacuje się, że w roku gospodarczym 2022–2023 wyeksportowała 31 mln ton pszenicy, m.in. do Algierii, Maroka, Egiptu, Pakistanu i Nigerii.
Jak wojna wpływa na ceny żywności?
Rosyjska inwazja na Ukrainę spowodowała znaczny wzrost cen żywności na światowych rynkach. Szczególnie wzrosły ceny zbóż.
Zarówno korytarze solidarnościowe (trasy stworzone przez UE do eksportu ukraińskich produktów, w tym rolnych), jak i czarnomorska inicjatywa zbożowa w istotny sposób pomogły obniżyć ceny.
Wykres ilustrujący, jak zmieniały się ceny zboża i pszenicy między styczniem 2021 r. a sierpniem 2023 r. Źródło danych: Międzynarodowa Rada Zbożowa. Ceny znacznie wzrosły w okolicach początku rosyjskiej inwazji na Ukrainę i utrzymywały się na wysokim poziomie do maja 2022 r. Pod koniec maja utworzono korytarze solidarnościowe i od tej pory ceny zaczęły spadać. W lipcu 2022 r. uruchomiono czarnomorską inicjatywę zbożową. Ceny zaczęły nieznacznie rosnąć we wrześniu i październiku 2022 r., ale ponownie spadły w listopadzie i grudniu tego samego roku. Od tego czasu stopniowo malały, z pewnymi wahaniami. Kiedy jednak Rosja ogłosiła w lipcu 2023 r., że opuszcza inicjatywę, ceny ponownie wzrosły. Niepewność cen nadal się utrzymuje.
Utrzymanie eksportu ukraińskiego zboża jest nadal ważne dla światowego bezpieczeństwa żywnościowego.