Καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στην ΕΕ

Η ΕΕ καταπολεμά τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ξέπλυμα χρήματος) και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας αποτελούν πηγή σοβαρής ανησυχίας για την ΕΕ. Ενέχουν σημαντικούς κινδύνους για την οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ, καθώς και για την ασφάλεια των πολιτών της.

Εδώ και πάνω από 30 χρόνια, η καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος) και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΚΞΧ/ΧΤ) αποτελεί θέμα υψηλής προτεραιότητας στην πολιτική ατζέντα της ΕΕ. Η πρώτη σχετική οδηγία (AMLD) εκδόθηκε το 1991. Έκτοτε, η οδηγία έχει υποστεί διάφορες μεταρρυθμίσεις.

Για να διασφαλιστεί η ορθή αντιμετώπιση όλων των συναφών κινδύνων, οι κανόνες της ΕΕ πρέπει να προσαρμόζονται συνεχώς στους νεοεμφανιζόμενους κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων όσων σχετίζονται με:

• την τεχνολογική καινοτομία, π.χ. τα εικονικά νομίσματα
• τον παγκόσμιο χαρακτήρα των τρομοκρατικών οργανώσεων
• την εφευρετικότητα των εγκληματιών στην εκμετάλλευση κενών ή αδυναμιών του συστήματος

Κανόνες της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Στις 30 Μαΐου 2024, το Συμβούλιο θέσπισε νέα νομοθεσία που επιδιώκει την προστασία των πολιτών και του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ από τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.

Η δέσμη περιλαμβάνει:

• κανονισμό για τη δημιουργία νέας αρχής της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες
• κανονισμό σχετικά με τις υποχρεώσεις του ιδιωτικού τομέα όσον αφορά την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες
• οδηγία για τους μηχανισμούς κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες σε εθνικό επίπεδο
• αναθεώρηση του κανονισμού για τις μεταφορές χρηματικών ποσών, ο οποίος εκδόθηκε το 2023

• Ξέπλυμα χρήματος: Το Συμβούλιο εγκρίνει δέσμη κανόνων (δελτίο Τύπου, 30 Μαΐου 2024)

Κανονισμός για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Ο νέος κανονισμός για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας εναρμονίζει και αποσαφηνίζει τους κανόνες που ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ για πρώτη φορά, καλύπτοντας κενά που ευνοούν τη απάτη. Θα διασφαλίσει επίσης τη συνεκτικότερη εφαρμογή και την καλύτερη επιβολή των κανόνων. Για παράδειγμα, περιλαμβάνει λεπτομερέστερες διατάξεις σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια ως προς τους πελάτες και με τους πραγματικούς δικαιούχους, καθώς και σχετικά με τις εξουσίες των εθνικών εποπτικών φορέων και των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (ΜΧΠ).

Υπόχρεες οντότητες

Μέσω του νέου κανονισμού, η ΕΕ θέσπισε ένα κανονιστικό πλαίσιο που ισχύει άμεσα με απαιτήσεις για τις υπόχρεες οντότητες —κυρίως πιστωτικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και καθορισμένες μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις και επαγγέλματα (π.χ. δικηγόρους και λογιστές). Οι οντότητες αυτές διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην περιφρούρηση του πλαισίου ΚΞΧ/ΧΤ, καθώς κατέχουν προνομιακή θέση σε περιπτώσεις εντοπισμού ύποπτων δραστηριοτήτων.

Οι νέοι κανόνες θα καλύπτουν επίσης το μεγαλύτερο μέρος του τομέα των κρυπτοστοιχείων. Όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων θα πρέπει να ασκούν τη δέουσα επιμέλεια ως προς τους πελάτες τους. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να επαληθεύουν στοιχεία σχετικά με τους πελάτες τους και να αναφέρουν τυχόν υποψίες σε ΜΧΠ.

Άλλοι τομείς τους οποίους αφορούν η δέουσα επιμέλεια ως προς τους πελάτες και οι υποχρεώσεις αναφοράς είναι οι έμποροι ειδών πολυτελείας, όπως πολύτιμων μετάλλων και πολύτιμων λίθων, οι κοσμηματοπώλες και οι χρυσοχόοι. Στις υπόχρεες οντότητες θα περιλαμβάνονται επίσης οι έμποροι πολυτελών αυτοκινήτων, αεροσκαφών, θαλαμηγών και πολιτιστικών αγαθών (π.χ. έργων τέχνης).

Αναγνωρίζοντας ότι ο τομέας του ποδοσφαίρου ενέχει υψηλό κίνδυνο, ο κανονισμός επεκτείνει τον κατάλογο των υπόχρεων οντοτήτων ώστε να καλύπτει επίσης τους επαγγελματικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους και τους πράκτορες ποδοσφαίρου. Ωστόσο, καθώς ο τομέας και ο σχετικός κίνδυνος εμφανίζουν μεγάλες διακυμάνσεις, τα κράτη μέλη θα έχουν την ευελιξία να τους αφαιρούν από τον κατάλογο εάν ο κίνδυνος που ενέχουν είναι χαμηλός.

• Πώς η ΕΕ ρυθμίζει τις αγορές κρυπτοστοιχείων (γενικές πληροφορίες)

Πραγματικοί δικαιούχοι

Ο όρος «πραγματική κυριότητα» αναφέρεται στα πρόσωπα που πράγματι ελέγχουν ή αντλούν τα οφέλη της κυριότητας μιας νομικής οντότητας (όπως εταιρεία, ίδρυμα ή καταπίστευμα), ενώ ο τίτλος ή το περιουσιακό στοιχείο είναι καταχωρισμένο σε όνομα άλλου προσώπου. Ο κανονισμός θα κάνει πιο εναρμονισμένους και διαφανείς τους ενωσιακούς κανόνες περί πραγματικής κυριότητας.

Τα δύο στοιχεία της ιδιότητας του πραγματικού δικαιούχου —ιδιοκτησία και έλεγχος— θα αναλύονται, για να εντοπίζονται όλοι οι πραγματικοί δικαιούχοι νομικής οντότητας ή σε διάφορα είδη οντοτήτων, περιλαμβανομένων μη ενωσιακών οντοτήτων όταν δραστηριοποιούνται ή αγοράζουν ακίνητα στην ΕΕ. Η συμφωνία θέτει το όριο για τον χαρακτηρισμό ενός προσώπου ως πραγματικού δικαιούχου στο 25 %.

Αποσαφηνίζονται επίσης συναφείς κανόνες που ισχύουν για πολυεπίπεδες δομές ιδιοκτησίας και ελέγχου, ώστε να μην αποδίδει πλέον η απόκρυψη πίσω από πολλαπλά επίπεδα ιδιοκτησίας εταιρειών. Παράλληλα, αποσαφηνίζονται οι διατάξεις για την προστασία των δεδομένων και τη τήρηση αρχείων, προκειμένου να διευκολυνθεί και να επιταχυνθεί το έργο των αρμόδιων αρχών.

Συναλλαγές σε μετρητά

Οι συναλλαγές σε μετρητά θα υπόκεινται σε ανώτατο όριο 10.000 ευρώ σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να γίνει πιο δύσκολο το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος για τους εγκληματίες. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα επιβολής χαμηλότερου ανώτατου ορίου, εάν το επιθυμούν.

Τρίτες χώρες υψηλού κινδύνου

Οι υπόχρεες οντότητες θα οφείλουν να εφαρμόζουν ενισχυμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας σε περιστασιακές συναλλαγές και επιχειρηματικές σχέσεις με τρίτες χώρες υψηλού κινδύνου των οποίων τα εθνικά καθεστώτα ΚΞΧ/ΧΤ παρουσιάζουν τέτοιες ανεπάρκειες που τις καθιστούν απειλή για την ακεραιότητα της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ.

Η Επιτροπή θα προβαίνει σε αξιολόγηση του κινδύνου, με βάση τις καταχωρίσεις της ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης (FATF). Επιπλέον, εάν το επίπεδο κινδύνου είναι υψηλό, θα δικαιολογείται η εφαρμογή πρόσθετων ειδικών ενωσιακών ή εθνικών αντιμέτρων, είτε σε επίπεδο υπόχρεων οντοτήτων είτε από τα κράτη μέλη.

Οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Μαζί με τον κανονισμό, η οδηγία για τους μηχανισμούς καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες εντάσσεται στο «ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων» για το ξέπλυμα χρήματος. Αντικαθιστά την πέμπτη οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, η οποία εκδόθηκε το 2018.

Όλοι οι κανόνες που ισχύουν για τον ιδιωτικό τομέα θα μεταφερθούν στον κανονισμό, ενώ η οδηγία καλύπτει την οργάνωση των θεσμικών συστημάτων ΚΞΧ/ΧΤ σε εθνικό επίπεδο στα κράτη μέλη. Η οδηγία περιλαμβάνει, συνεπώς, διατάξεις που θα πρέπει να μεταφερθούν στο εθνικό δίκαιο, π.χ. όσον αφορά τα μητρώα πραγματικών δικαιούχων, τους εθνικούς εποπτικούς φορείς και τις ευθύνες των ΜΧΠ.

Στοιχεία για τις μεταφορές χρηματικών ποσών

Στις 29 Ιουνίου 2022, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με την επικαιροποίηση του κανονισμού της ΕΕ σχετικά με τα στοιχεία που συνοδεύουν τις μεταφορές χρηματικών ποσών, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής του στις μεταφορές κρυπτοστοιχείων.

Οι κανόνες καθιερώνουν υποχρέωση των παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων να συλλέγουν και να καθιστούν προσβάσιμα ορισμένα στοιχεία σχετικά με τους εντολείς και τους δικαιούχους που εμπλέκονται στις μεταφορές κρυπτοστοιχείων που διαχειρίζονται. Με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλίζεται η ιχνηλασιμότητα των μεταφορών κρυπτοστοιχείων, ώστε να είναι πιο εύκολο να εντοπίζονται και να εμποδίζονται πιθανώς ύποπτες συναλλαγές.

Η ΕΕ διαθέτει πλέον σταθερό και αναλογικό πλαίσιο που πληροί τα πλέον απαιτητικά διεθνή πρότυπα για την ανταλλαγή κρυπτοστοιχείων και, ειδικότερα, ακολουθεί τις συστάσεις της FATF, του παγκόσμιου εποπτικού φορέα για το ξέπλυμα χρήματος και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.

• Καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες: Το Συμβούλιο θεσπίζει κανόνες που θα καταστήσουν ανιχνεύσιμες τις μεταφορές κρυπτοστοιχείων (δελτίο Τύπου, 16 Μαΐου 2023)
• Αντιμετώπιση στο ξέπλυμα χρήματος: Επίτευξη προσωρινής συμφωνίας για τη διαφάνεια στις μεταφορές κρυπτοστοιχείων (δελτίο Τύπου, 29 Ιουνίου 2022)

Τι είναι η ομάδα χρηματοοικονομικής δράσης (FATF);

Οι προκλήσεις που αφορούν την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες είναι παγκόσμιες και, ως εκ τούτου, απαιτούν στενή συνεργασία σε διεθνές επίπεδο. Η ΕΕ συνεργάζεται με τους εταίρους της στην FATF για τη διαμόρφωση και εφαρμογή διεθνών προτύπων.

Η FATF αναπτύσσει και προωθεί πολιτικές ενάντια στο ξέπλυμα χρήματος και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και εκδίδει συστάσεις τις οποίες οφείλουν να εφαρμόζουν οι χώρες.

• Ομάδα χρηματοοικονομικής δράσης

Άλλες επικαιροποιήσεις νομοθεσίας για την ΚΞΧ/ΧΤ

Η πέμπτη οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις αποσαφηνίζει τον ρόλο των αρχών προληπτικής εποπτείας. Οι αρχές αυτές είναι υπεύθυνες να εντοπίζουν και να διορθώνουν τις αδυναμίες χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που εμπλέκονται σε ξέπλυμα χρήματος και χρηματοδότηση τρομοκρατίας. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ζητήματα αυτά στις εποπτικές τους δραστηριότητες.

• Οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (Επίσημη Εφημερίδα)

Η οδηγία για τη διευκόλυνση της χρήσης χρηματοοικονομικών πληροφοριών για την καταπολέμηση του εγκλήματος διευκολύνει για τις αρμόδιες αρχές την πρόσβαση και τη χρήση χρηματοοικονομικών πληροφοριών και πληροφοριών τραπεζικών λογαριασμών. Διευκολύνει επίσης την πρόσβαση των εθνικών ΜΧΠ σε πληροφορίες σχετικές με την επιβολή του νόμου.

• Οδηγία για τη θέσπιση κανόνων με σκοπό τη διευκόλυνση της χρήσης χρηματοοικονομικών πληροφοριών για την καταπολέμηση του εγκλήματος (Επίσημη Εφημερίδα)

Αρχή για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Στις 30 Μαΐου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό για τη σύσταση νέας αρχής για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AMLA) με σκοπό τη βελτίωση της εποπτείας ΚΞΧ/ΧΤ στην ΕΕ και τη στήριξη της συνεργασίας μεταξύ των ΜΧΠ. Η AMLA θα εδρεύει στη Φρανκφούρτη και θα αρχίσει να λειτουργεί στα μέσα του 2025.

Καθώς το ξέπλυμα χρήματος είναι διασυνοριακό οικονομικό έγκλημα, η AMLA θα ενισχύσει το πλαίσιο ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ με τη δημιουργία ολοκληρωμένου μηχανισμού με τη συμμετοχή εθνικών εποπτικών αρχών στα κράτη μέλη, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμμόρφωση των υπόχρεων οντοτήτων με τις υποχρεώσεις τους.

Ο ρόλος της AMLA θα είναι:

• να εποπτεύει άμεσα ορισμένα από τα πιστωτικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που παρουσιάζουν τον υψηλότερο κίνδυνο στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων
• να διαδραματίζει υποστηρικτικό ρόλο για τον μη χρηματοπιστωτικό τομέα
• να συντονίζει τις ΜΧΠ στα κράτη μέλη
• να επιβάλλει χρηματικές κυρώσεις σε περίπτωση σοβαρών παραβάσεων

Στις 18 Δεκεμβρίου 2023, εκπρόσωποι του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου κατέληξαν σε κοινή αντίληψη σχετικά με τη διαδικασία επιλογής της καταστατικής έδρας της AMLA. Η τελική συμφωνία σχετικά με τον καθορισμό της καταστατικής έδρας της AMLA επιτεύχθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2024

• Ξέπλυμα χρήματος: Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου σχετικά με τη διαδικασία για την επιλογή της έδρας της νέας αρχής (δελτίο Τύπου, 18 Δεκεμβρίου 2023)
• Ξέπλυμα χρήματος: Το Συμβούλιο εγκρίνει δέσμη κανόνων (δελτίο Τύπου, 30 Μαΐου 2024)
• Στη Φρανκφούρτη η νέα αρχή της ΕΕ κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (δελτίο Τύπου, 22 Φεβρουαρίου 2024)
• Συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη νέα αρχή της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AMLA) (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Τι κάνει η ΕΕ για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας;

Ακολουθήστε μια διαδρομή δύο δεκαετιών και ανακαλύψτε πώς οι χώρες της ΕΕ συνεργάζονται όλο και πιο στενά για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας: από το να προλαμβάνουν την αγορά όπλων ή την κατασκευή βομβών από τρομοκράτες, μέχρι να προσπαθούν να πατάξουν τη ριζοσπαστικοποίηση εν τη γενέσει της.

• Διαβάστε το αφιέρωμά μας