Συστήματα ΤΠ για την καταπολέμηση του εγκλήματος και τη διαφύλαξη των συνόρων της ΕΕ

Σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS)

Οι αρχές επιβολής του νόμου σε ολόκληρη την ΕΕ χρησιμοποιούν το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS) για να εισάγουν ή να συμβουλεύονται καταχωρίσεις για καταζητούμενα ή αγνοούμενα πρόσωπα και αναζητούμενα ή απολεσθέντα αντικείμενα. Το σύστημα περιέχει περίπου 86,5 εκατομμύρια καταχωρίσεις και το 2022 οι αρχές το συμβουλεύονταν σχεδόν 35 εκατομμύρια φορές τη μέρα.

Επίσης, το SIS παρέχει οδηγίες στις αρχές σχετικά με τον δέοντα τρόπο αντίδρασης όταν εντοπίζεται ένα πρόσωπο ή αντικείμενο, όπως:

σύλληψη καταζητούμενου προσώπου
προστασία ευάλωτου αγνοούμενου προσώπου
κατάσχεση παράνομου ή κλεμμένου αντικειμένου

Τον Νοέμβριο του 2018 η ΕΕ θέσπισε νέους κανόνες για την αναβάθμιση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν.

Η αναβαθμισμένη έκδοση τέθηκε σε λειτουργία τον Μάρτιο του 2023 και περιλαμβάνει:

νέες κατηγορίες καταχωρίσεων
βιομετρικά στοιχεία, όπως αποτυπώματα παλάμης
δακτυλικά αποτυπώματα
αρχεία DNA για αγνοούμενα πρόσωπα

Η αναβαθμισμένη έκδοση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν τέθηκε σε λειτουργία τον Μάρτιο του 2023.

Αυτοματοποιημένη ανταλλαγή δεδομένων για την αστυνομική συνεργασία

Στόχος είναι να ενισχυθεί, να εξορθολογιστεί και να διευκολυνθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και με την Ευρωπόλ, καθώς και να παρασχεθούν στις αρχές επιβολής του νόμου της ΕΕ ενισχυμένα εργαλεία για την καταπολέμηση του εγκλήματος.

Περισσότερες κατηγορίες δεδομένων

Το νέο πλαίσιο —το οποίο συχνά αναφέρεται ως Prüm ΙI— επιτρέπει στις αρχές επιβολής του νόμου να συμβουλεύονται εθνικές βάσεις δεδομένων άλλων κρατών μελών σχετικά με δεδομένα όπως:

DΝΑ
δακτυλικά αποτυπώματα
άδειες κυκλοφορίας οχημάτων

Το νέο αυτό νομοθέτημα που εκδόθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2024 επιτρέπει στις αστυνομικές αρχές να ερευνούν:

εικόνες προσώπου
αστυνομικά αρχεία

Θα υπάρχει επίσης δυνατότητα για αναζητήσεις σε όλες τις κατηγορίες δεδομένων με σκοπό τον εντοπισμό αγνοουμένων ή την ταυτοποίηση ανθρώπινων λειψάνων, εάν το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία. Εάν από την αναζήτηση στη βάση δεδομένων προκύψει θετικό αποτέλεσμα, η εμπλεκόμενη χώρα πρέπει να παράσχει εντός 48 ωρών τα σχετικά δεδομένα στην αστυνομική αρχή που διεξάγει την έρευνα:

όνομα
ημερομηνία γέννησης
ποινικό αδίκημα που συνδέεται με τα δεδομένα

Εκσυγχρονισμός του συστήματος ΤΠ

Με το νέο νομοθέτημα Prüm:

θα εκσυγχρονιστεί η τεχνική υποδομή που υποστηρίζει την ανταλλαγή πληροφοριών
θα τεθεί σε εφαρμογή δρομολογητής από τον eu-LISA για τη διευκόλυνση της δημιουργίας συνδέσεων μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπόλ με σκοπό την ανάκτηση δεδομένων

Ο δρομολογητής θα αποτελείται από ένα εργαλείο αναζήτησης και έναν ασφαλή δίαυλο επικοινωνίας. Η αρχή επιβολής του νόμου που πραγματοποιεί την αναζήτηση θα υποβάλλει τα δεδομένα της (π.χ. δακτυλικό αποτύπωμα) στον δρομολογητή και αυτός θα αποστέλλει το αίτημα αναζήτησης στις βάσεις δεδομένων όλων των άλλων κρατών μελών της ΕΕ και της Ευρωπόλ.

Για αυτοματοποιημένες αναζητήσεις σε ευρετήρια αστυνομικών αρχείων, τα κράτη μέλη και η Ευρωπόλ θα χρησιμοποιούν το ευρωπαϊκό ευρετηριακό σύστημα ποινικών μητρώων (EPRIS).

Ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπόλ

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, η Ευρωπόλ θα είναι επίσης σε θέση:

να πραγματοποιεί αναζητήσεις σε εθνικές βάσεις δεδομένων για τη διασταύρωση πληροφοριών που έχει λάβει από τρίτες χώρες

Το πλαίσιο Prüm II θα βελτιώσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών

Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS)

Το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις, το οποίο λειτουργεί από το 2011, είναι μια βάση δεδομένων που έχει στόχο να διευκολύνει τη διαδικασία χορήγησης θεωρήσεων βραχείας διαμονής.

Το σύστημα βοηθά τις αρχές που είναι αρμόδιες για τις θεωρήσεις, τα σύνορα, το άσυλο και τη μετανάστευση να ελέγχουν τους υπηκόους τρίτων χωρών που χρειάζονται θεώρηση βραχείας διαμονής για να ταξιδέψουν στον χώρο Σένγκεν. Οι αρχές μπορούν να χρησιμοποιούν το VIS για να πραγματοποιούν βιομετρική αντιστοίχιση με σκοπό την ταυτοποίηση προσώπων και την πρόληψη της πλαστοπροσωπίας.

Για την αντιμετώπιση των μεταβαλλόμενων προκλήσεων στον τομέα της μετανάστευσης και της ασφάλειας, η ΕΕ εξέδωσε τον Μάιο του 2021 νέο κανονισμό για τη βελτίωση του συστήματος. Με τους νέους κανόνες:

ενισχύεται περαιτέρω η ασφάλεια της διαδικασίας έκδοσης θεωρήσεων βραχείας διαμονής
καταχωρίζονται οι θεωρήσεις μακράς διαμονής και οι άδειες διαμονής στην ίδια βάση δεδομένων
εξασφαλίζεται η διαλειτουργικότητα μεταξύ του VIS και άλλων συναφών συστημάτων και βάσεων δεδομένων της ΕΕ

Σύστημα για τη διαχείριση ευρωπαϊκών αιτήσεων ασύλου (Eurodac)

Η βάση δεδομένων Eurodac περιέχει τα δακτυλικά αποτυπώματα των αιτούντων άσυλο που έχουν καταχωριστεί σε κράτη μέλη της ΕΕ και συνδεδεμένες χώρες. Χρησιμεύει στην εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου. Πιο συγκεκριμένα, βοηθά:

να εξακριβώνεται εάν ο αιτών έχει ήδη ζητήσει άσυλο σε άλλο κράτος μέλος
να ελέγχεται εάν ο αιτών έχει συλληφθεί στο παρελθόν κατά την είσοδό του σε ευρωπαϊκό έδαφος με παράνομο τρόπο
να προσδιορίζεται το κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την εξέταση της αίτησης ασύλου

Στο πλαίσιο των νομοθετικών προτάσεων για τη μεταρρύθμιση των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά το άσυλο, ο κανονισμός Eurodac τελεί, επί του παρόντος, υπό αναθεώρηση.

Πανενωσιακά συστήματα ΤΠ για την ασφάλεια και τη μετανάστευση (Ενημερωτικό γράφημα)

Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS)

Το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS) τον Σεπτέμβριο του 2018. Αυτό το σύστημα ΤΠ θα χρησιμοποιείται για τη διενέργεια εκ των προτέρων ελέγχων σε ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης και για την άρνηση χορήγησης άδειας ταξιδιού, εάν κρίνεται αναγκαίο.

Θα είναι παρόμοιο με τα υπάρχοντα συστήματα που εφαρμόζονται, μεταξύ άλλων, στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία και θα αποφέρει αρκετά οφέλη, όπως:

βελτίωση της εσωτερικής ασφάλειας
καλύτερη πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης
μείωση των κινδύνων για τη δημόσια υγεία και των καθυστερήσεων στα σύνορα

Το ETIAS θα αναπτυχθεί από τον eu-LISA και θα αρχίσει να λειτουργεί το τελευταίο τρίμηνο του 2026.

Πρόκειται για τον οργανισμό της ΕΕ που διαχειρίζεται τα συστήματα ΤΠ μεγάλης κλίμακας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Σύστημα εισόδου-εξόδου

Το σύστημα εισόδου/εξόδου (ΣΕΕ) είναι ένα νέο ψηφιακό σύστημα διαχείρισης των συνόρων σε επίπεδο ΕΕ, με το οποίο καταγράφονται η είσοδος και η έξοδος υπηκόων τρίτων χωρών που διέρχονται τα εξωτερικά σύνορα του χώρου Σένγκεν για βραχεία διαμονή. Αντικαθιστά το παλαιό σύστημα χειροκίνητης σφράγισης διαβατηρίου με γρήγορους και ασφαλείς βιομετρικούς ελέγχους.

Αρχής γενομένης από τις 12 Οκτωβρίου 2025, το ΣΕΕ θα τεθεί σταδιακά σε εφαρμογή στα εξωτερικά σύνορα του χώρου Σένγκεν μέσα σε διάστημα έξι μηνών. Κατά την έναρξη της εφαρμογής του θα πρέπει να λειτουργεί τουλάχιστον ένα συνοριακό σημείο διέλευσης σε κάθε συμμετέχουσα χώρα. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, δεν θα γίνεται μέσω ΣΕΕ η καταγραφή όλων των διελεύσεων και όλων των ταξιδιωτών· η σφράγιση διαβατηρίων θα συνεχιστεί.

Το σύστημα αναμένεται να έχει τεθεί πλήρως σε εφαρμογή έως τις 10 Απριλίου 2026.

Το ΣΕΕ αναπτύχθηκε από τον eu-LISA, από κοινού με τα κράτη μέλη.

Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου (ECRIS)

Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου (ECRIS) δημιουργήθηκε το 2012. Παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη της ΕΕ να ανταλλάσσουν εύκολα πληροφορίες σχετικά με ποινικές καταδίκες.

Οι περισσότερες από τις πληροφορίες που ανταλλάσσονται αφορούν πολίτες της ΕΕ, διότι το σύστημα δεν διαθέτει αποτελεσματικό τρόπο επεξεργασίας των δεδομένων για τους υπηκόους τρίτων χωρών.

Τον Απρίλιο του 2019 η ΕΕ ενέκρινε νέους κανόνες για τη βελτίωση του ECRIS. Το μεταρρυθμισμένο σύστημα θα περιλαμβάνει μια κεντρική βάση δεδομένων με πληροφορίες σχετικά με τις καταδίκες υπηκόων τρίτων χωρών και απατρίδων.

Δεδομένα που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών

Οι οργανωμένες εγκληματικές και τρομοκρατικές ενέργειες συχνά περιλαμβάνουν διεθνείς μετακινήσεις. Το 2016, προκειμένου να αντιμετωπίσει την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα δυνάμει της σύμβασης Σένγκεν, η ΕΕ εξέδωσε την οδηγία για τις καταστάσεις ονομάτων επιβατών (PNR).

Τα δεδομένα που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών (PNR) είναι δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που παρέχονται από τους επιβάτες, τα οποία συλλέγονται και τηρούνται από τους αερομεταφορείς. Περιλαμβάνουν πληροφορίες όπως το ονοματεπώνυμο του επιβάτη, τις ημερομηνίες ταξιδιού, τη διαδρομή, τον αριθμό θέσης, τις αποσκευές, τα στοιχεία επικοινωνίας και το μέσο πληρωμής.

Η οδηγία PNR ρυθμίζει τη διαβίβαση αυτών των δεδομένων στις αρχές επιβολής του νόμου των κρατών μελών και τον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα αυτά τυγχάνουν επεξεργασίας, με σκοπό την πρόληψη, ανίχνευση, διερεύνηση και δίωξη τρομοκρατικών και άλλων σοβαρών εγκλημάτων.

Το σύστημα PNR συμπληρώνει τα ήδη υφιστάμενα εργαλεία για την καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος και εναρμονίζει τις νομικές διατάξεις των κρατών μελών, αποτρέποντας προβλήματα ασφάλειας δικαίου και κενά ασφαλείας, και διαφυλάσσοντας παράλληλα την προστασία των δεδομένων.

Οδηγία της ΕΕ για τα δεδομένα που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών (γενικές πληροφορίες)

Οργανισμός της ΕΕ για τη Διαχείριση Συστημάτων ΤΠ Μεγάλης Κλίμακας (eu-LISA)

Ο eu-LISA είναι ο οργανισμός της ΕΕ που είναι αρμόδιος για τη διαχείριση των συστημάτων TΠ μεγάλης κλίμακας που χρησιμοποιούνται για τις πολιτικές της ΕΕ στους τομείς της διαχείρισης των συνόρων, της μετανάστευσης και της συνεργασίας για την επιβολή του νόμου.

Τον Νοέμβριο του 2018 το Συμβούλιο θέσπισε νέους κανόνες για την ενίσχυση της εντολής του οργανισμού. Οι νέοι κανόνες έχουν ως στόχο να αναπτυχθεί περαιτέρω η ικανότητα του οργανισμού να συμβάλλει στη διαχείριση των συνόρων, στη συνεργασία για την επιβολή του νόμου και στη διαχείριση της μετανάστευσης στην ΕΕ.

Ο οργανισμός θα έχει επίσης καθοριστικό ρόλο στην υλοποίηση της νέας αρχιτεκτονικής πληροφορικής στον χώρο της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων.

Χάρη στη διευρυμένη εντολή του, ο eu-LISA θα μπορεί:

να αναπτύσσει και να θέτει σε λειτουργία νέα συστήματα, όπως το σύστημα εισόδου/εξόδου και το ETIAS, που εγκρίθηκαν πρόσφατα
να συμβάλλει στην ανάπτυξη λύσεων διαλειτουργικότητας
να παρέχει υποστήριξη στα κράτη μέλη κατόπιν αιτήματός τους
να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στην έρευνα, τα πιλοτικά σχέδια και τις δραστηριότητες δοκιμών

Ο eu-LISA διαχειρίζεται επί του παρόντος τα ακόλουθα συστήματα ΤΠ:

το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις
το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν
το EURODAC

Ο eu-LISA αναπτύσσει επί του παρόντος τα ακόλουθα συστήματα ΤΠ:

το σύστημα εισόδου/εξόδου
το ETIAS
το σύστημα ECRIS-TCN

Διαλειτουργικότητα συστημάτων πληροφοριών της ΕΕ

Τα συστήματα πληροφοριών της ΕΕ που χρησιμοποιούν οι αρχές για την καταπολέμηση του εγκλήματος, τον έλεγχο των συνόρων και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών δεν είναι διασυνδεδεμένα. Λόγω του κατακερματισμού τους, υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας κενών σε επίπεδο πληροφοριών.

Η ΕΕ εξετάζει επί του παρόντος τρόπους για την καλύτερη συλλογή και ανταλλαγή πληροφοριών με σκοπό:

να μπορούν οι συνοριοφύλακες να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες μέσω σχετικών βάσεων δεδομένων της ΕΕ
να βελτιωθεί η ποινική έρευνα και δίωξη

Τον Μάιο του 2019 το Συμβούλιο εξέδωσε δύο κανονισμούς με σκοπό τη θέσπιση πλαισίου για τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των συστημάτων πληροφοριών της ΕΕ που βοηθούν στη διαχείριση των συνόρων, της ασφάλειας και της μετανάστευσης. Με τους νέους κανόνες θεσπίζονται:

ευρωπαϊκή πύλη αναζήτησης η οποία θα επιτρέπει στις αρχές να εκτελούν αναζητήσεις σε πολλαπλά συστήματα πληροφοριών ταυτοχρόνως
κοινή υπηρεσία βιομετρικής αντιστοίχισης για αναζήτηση και διασταύρωση βιομετρικών δεδομένων
κοινό αποθετήριο δεδομένων ταυτότητας για την αποθήκευση των δεδομένων ταυτοποίησης πολιτών τρίτων χωρών
ανιχνευτής πολλαπλών ταυτοτήτων που θα ειδοποιεί τις αρχές όταν βιομετρικά δεδομένα υποδηλώνουν υποκλοπή ταυτότητας

Αυτή η νέα αρχιτεκτονική διαλειτουργικότητας θα τεθεί σε λειτουργία από τα μέσα του 2024 έως τα τέλη του 2026, παρέχοντας ενιαία διεπαφή για τις αναζητήσεις, καθώς και υπηρεσία βιομετρικής αντιστοίχισης για να γίνεται ευκολότερα η ταυτοποίηση.

Διαλειτουργικότητα των συστημάτων πληροφοριών της ΕΕ: Εγκρίθηκε η νομοθεσία από το Συμβούλιο (δελτίο Τύπου, 14 Μαΐου 2019)