Ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (που συνήθως αναφέρεται ως Frontex) άρχισε να λειτουργεί τον Οκτώβριο του 2016, έπειτα από το αίτημα που διατύπωσαν τον Σεπτέμβριο του 2015 οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ για ενίσχυση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα.

Ο Οργανισμός ήταν προηγουμένως γνωστός ως Ευρωπαϊκός Οργανισμός για τη Διαχείριση της Επιχειρησιακής Συνεργασίας στα Εξωτερικά Σύνορα. Η ονομασία του τροποποιήθηκε ώστε να αντανακλά τη διευρυμένη εντολή του.

Ο Οργανισμός παρακολουθεί στενά την κατάσταση στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Επίσης, συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για τον έγκαιρο εντοπισμό και την αντιμετώπιση ενδεχόμενων απειλών για την ασφάλεια στα εξωτερικά σύνορα.

Η Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή συμβάλλει:

στην αποτελεσματικότερη διαχείριση της μετανάστευσης
στη βελτίωση της εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ
στην προστασία της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων

Τον Νοέμβριο του 2019 η ΕΕ εξέδωσε κανονισμό για την ενίσχυση του ρόλου του Οργανισμού. Γνωστός ως κανονισμός Frontex, προβλέπει:

την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων
την ενίσχυση του ρόλου του Οργανισμού όσον αφορά τον χειρισμό των επιστροφών
τη δημιουργία μόνιμου σώματος με 6.500 υπαλλήλους έως το 2021 και 10.000 υπαλλήλους έως το 2027

Συνεργασία με τρίτες χώρες

Διαχείριση συνόρων: Συμφωνίες με χώρες εκτός ΕΕ

Κείμενο

* Ο χάρτης χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου

Μέχρι στιγμής έχουν προκύψει από διαπραγματεύσεις και βρίσκονται σε ισχύ ή πρόκειται να υπογραφούν συμφωνίες περί καθεστώτος με τις ακόλουθες χώρες:

Αλβανία (υπογραφή νέας ενισχυμένης συμφωνίας)
Βοσνία και Ερζεγοβίνη (νέα ενισχυμένη συμφωνία υπό διαπραγμάτευση)
Μολδαβία (συμφωνία σε ισχύ από την 1η Νοεμβρίου 2022)
Μαυροβούνιο (υπογραφή νέας ενισχυμένης συμφωνίας — εφαρμόζεται προσωρινά από την 1η Ιουλίου 2023)
Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας (συμφωνία σε ισχύ από την 1η Απριλίου 2023)
Σερβία (συμφωνία σε ισχύ από την 1η Μαΐου 2021 και νέα ενισχυμένη συμφωνία υπό διαπραγμάτευση)

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής μπορεί να εκτελεί αποστολές και κοινές επιχειρήσεις στο έδαφος γειτονικών χωρών, υπό τον όρο ότι προηγουμένως έχει συναφθεί συμφωνία περί καθεστώτος μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της συγκεκριμένης χώρας.

Η συνεργασία με τρίτες χώρες αποτελεί σημαντικό στοιχείο της έννοιας της ευρωπαϊκής ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων.

Μέχρι στιγμής έχουν προκύψει από διαπραγματεύσεις και βρίσκονται σε ισχύ ή πρόκειται να υπογραφούν συμφωνίες περί καθεστώτος με τις ακόλουθες χώρες:

Αλβανία
Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Μολδαβία
Μαυροβούνιο
Βόρεια Μακεδονία
Σερβία

Οι συμφωνίες περί καθεστώτος με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσης, προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως ο ενισχυμένος ρόλος του Frontex δυνάμει του κανονισμού Frontex του 2019.

Επιπλέον, έχουν αρχίσει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνιών περί καθεστώτος με τη Μαυριτανία και τη Σενεγάλη.

Σύστημα πληροφοριών Σένγκεν

Το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS) συμβάλλει στη διαφύλαξη της εσωτερικής ασφάλειας στις χώρες Σένγκεν ελλείψει ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.

Οι αρχές επιβολής του νόμου σε ολόκληρη την ΕΕ χρησιμοποιούν το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS) για να εισάγουν ή να συμβουλεύονται καταχωρίσεις για καταζητούμενα ή αγνοούμενα πρόσωπα και αναζητούμενα ή απολεσθέντα αντικείμενα. Το σύστημα περιέχει περίπου 86,5 εκατομμύρια καταχωρίσεις και, το 2022, οι αρχές το συμβουλεύονταν σχεδόν 35 εκατομμύρια φορές τη μέρα.

Επίσης, το SIS παρέχει οδηγίες στις αρχές σχετικά με τον δέοντα τρόπο αντίδρασης όταν εντοπίζεται ένα πρόσωπο ή αντικείμενο, όπως:

σύλληψη καταζητούμενου προσώπου
προστασία ευάλωτου αγνοούμενου προσώπου
κατάσχεση παράνομου ή κλεμμένου αντικειμένου

Τον Νοέμβριο του 2018 η ΕΕ θέσπισε νέους κανόνες για την αναβάθμιση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν.

Η αναβαθμισμένη έκδοση τέθηκε σε λειτουργία τον Μάρτιο του 2023 και περιλαμβάνει:

νέες κατηγορίες καταχωρίσεων
βιομετρικά στοιχεία, όπως αποτυπώματα παλάμης
δακτυλικά αποτυπώματα
αρχεία DNA για αγνοούμενα πρόσωπα

Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις

Το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS) είναι μια βάση δεδομένων που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων βραχείας διαμονής. Οι αρχές που είναι αρμόδιες στους τομείς των θεωρήσεων, των συνόρων, του ασύλου και της μετανάστευσης το χρησιμοποιούν για να ελέγχουν τους υπηκόους τρίτων χωρών που χρειάζονται θεώρηση βραχείας διαμονής για να ταξιδέψουν στον χώρο Σένγκεν.

Από το 2011 οι αρχές μπορούν να χρησιμοποιούν το VIS για να πραγματοποιούν βιομετρική αντιστοίχιση με σκοπό την ταυτοποίηση προσώπων και την πρόληψη της πλαστοπροσωπίας.

Τον Μάιο του 2021 η ΕΕ επικαιροποίησε τον κανονισμό VIS, ανταποκρινόμενη στις μεταβαλλόμενες προκλήσεις στους τομείς της μετανάστευσης και της ασφάλειας. Οι νέοι κανόνες προβλέπουν:

ασφαλέστερη διαδικασία χορήγησης θεωρήσεων βραχείας διαμονής
συμπερίληψη στην ίδια βάση δεδομένων των θεωρήσεων μακράς διαμονής και των αδειών διαμονής
εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας μεταξύ του VIS και των άλλων συναφών συστημάτων και βάσεων δεδομένων της ΕΕ

Σύστημα εισόδου-εξόδου

Τον Νοέμβριο του 2017 το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό για το σύστημα εισόδου-εξόδου (ΣΕΕ).

Τον Μάιο του 2025 το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία που επιτρέπει στα κράτη μέλη να εισαγάγουν σταδιακά το ψηφιακό σύστημα εισόδου/εξόδου (ΣΕΕ) για τη διαχείριση των συνόρων εντός περιόδου έξι μηνών.

Στο σύστημα αυτό θα καταχωρίζονται πληροφορίες για την είσοδο, έξοδο και άρνηση εισόδου όσον αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών που διέρχονται από τα εξωτερικά σύνορα του χώρου Σένγκεν.

Η σταδιακή εισαγωγή του ΣΕΕ θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να επωφεληθούν από το σύστημα, παρέχοντας παράλληλα στις συνοριακές αρχές και στον κλάδο των μεταφορών χρόνο για να προσαρμοστούν. Στον κανονισμό λαμβάνονται υπόψη οι ποικίλες ανάγκες των κρατών μελών.

Το νέο σύστημα θα δημιουργηθεί από τα κράτη μέλη, από κοινού με τον eu-LISA (τον οργανισμό της ΕΕ που είναι αρμόδιος για τα υπολογιστικά συστήματα μεγάλης κλίμακας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης), καθώς και σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον Frontex.

Το σύστημα εισόδου-εξόδου θα συμβάλει ώστε:

να μειωθούν οι καθυστερήσεις κατά τους συνοριακούς ελέγχους και να βελτιωθεί η ποιότητα των ελέγχων αυτών, με τον αυτόματο υπολογισμό της επιτρεπόμενης παραμονής κάθε ταξιδιώτη
να εξασφαλιστεί ο συστηματικός και αξιόπιστος εντοπισμός προσώπων που υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη διάρκεια παραμονής
να ενισχυθούν η εσωτερική ασφάλεια και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών εγκλημάτων χάρη στην πρόσβαση των αρχών επιβολής του νόμου στο ταξιδιωτικό ιστορικό

Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού

Τον Σεπτέμβριο του 2018 το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS). Αυτό το σύστημα ΤΠ θα χρησιμοποιείται για τη διενέργεια εκ των προτέρων ελέγχων σε ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης και για την άρνηση χορήγησης άδειας ταξιδιού, εάν κρίνεται αναγκαίο.

Θα είναι παρόμοιο με τα υπάρχοντα συστήματα που εφαρμόζονται, μεταξύ άλλων, στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία και θα αποφέρει αρκετά οφέλη, όπως:

βελτίωση της εσωτερικής ασφάλειας
αποτελεσματικότερη πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης
μείωση των κινδύνων για τη δημόσια υγεία και των καθυστερήσεων στα σύνορα

Το σύστημα ETIAS θα αναπτυχθεί από τον eu-LISA, τον οργανισμό της ΕΕ που διαχειρίζεται τα υπολογιστικά συστήματα μεγάλης κλίμακας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Η λειτουργία του ETIAS θα ξεκινήσει το τελευταίο τρίμηνο του 2026.