Πλαστικά

Γιατί είναι ζωτικής σημασίας η μείωση της ρύπανσης από πλαστικά;

Τα πλαστικά κατέχουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία, τις βιομηχανίες και την καθημερινή μας ζωή. Πλαστικές ύλες χρησιμοποιούνται σε όλους τους τομείς της οικονομίας και σε κάθε είδους προϊόντα και αγαθά.

Τα πλαστικά όμως συνήθως δεν είναι βιοαποδομήσιμα. Μπορεί να χρειαστούν έως και 500 χρόνια για να αποσυντεθεί ένα κομμάτι πλαστικού. Τα πλαστικά απορρίμματα συχνά διασπώνται σε μικροπλαστικά, τα οποία δύσκολα εξαλείφονται από το φυσικό περιβάλλον και υπάρχει ο κίνδυνος να καταλήξουν στην τροφική αλυσίδα μας μέσω του νερού ή των ζώων.

Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας να μειωθεί η ποσότητα πλαστικών και μικροπλαστικών που διασπείρονται στη φύση και να διασφαλιστεί η μείωση και η ορθή διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας των ανθρώπων.

Η βιώσιμη διαχείριση των πλαστικών είναι απαραίτητη για τη μετάβαση της Ευρώπης σε μια κυκλική οικονομία με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα.

Στόχοι της ΕΕ για την αντιμετώπιση του προβλήματος των πλαστικών

Ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πλαστικά

Το 2018 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ευρωπαϊκή στρατηγική για τις πλαστικές ύλες σε μια κυκλική οικονομία, με σκοπό να προωθηθούν η επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωση των πλαστικών υλών και των πλαστικών προϊόντων.

Με τη στρατηγική αυτή τέθηκαν τα θεμέλια για τη μείωση της ρύπανσης από πλαστικά και για δράσεις που θα συμβάλουν στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης για το 2030 και στην εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού.

• Στρατηγική για τις πλαστικές ύλες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία

Οι στόχοι της στρατηγικής για τις πλαστικές ύλες αναπτύχθηκαν περαιτέρω στο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία που παρουσιάστηκε από την Επιτροπή το 2020 και περιλάμβανε μέτρα μείωσης των αποβλήτων για προϊόντα όπως οι συσκευασίες, καθώς και υποχρεωτικές απαιτήσεις για το ανακυκλωμένο περιεχόμενο.

• Σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση

Τον Μάιο του 2021 η Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση των υδάτων, του αέρα και του εδάφους. Κύριος στόχος του σχεδίου είναι να συμπεριληφθεί η πρόληψη της ρύπανσης σε όλες τις σχετικές πολιτικές της ΕΕ, επιταχύνοντας τη μείωση των πλαστικών και άλλων ρύπων στο φυσικό περιβάλλον.

Δύο από τους στόχους για το 2050 που παρουσιάζονται στο σχέδιο δράσης είναι να μειωθεί η ποσότητα των πλαστικών στην ξηρά και στη θάλασσα.

• Σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Παγκόσμια συνθήκη για τα πλαστικά

Η ΕΕ τάσσεται υπέρ της σύναψης παγκόσμιας συμφωνίας για τα πλαστικά σε διεθνές πλαίσιο, με στόχο τη μείωση της ρύπανσης από πλαστικά και τη στήριξη της μετάβασης σε κυκλική οικονομία σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι σχετικές διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 2022, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί η σύναψη συμφωνίας.

• Παγκόσμια δράση για τα πλαστικά (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Νομοθεσία της ΕΕ για τα πλαστικά

Απαγόρευση των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης

Τον Μάιο του 2019 το Συμβούλιο εξέδωσε οδηγία για τη μείωση των πλαστικών αποβλήτων, με την οποία θεσπίστηκαν νέοι κανόνες για ορισμένα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης.

Στους κανόνες αυτούς περιλαμβάνεται η απαγόρευση της χρήσης συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης για τα οποία υπάρχουν εναλλακτικές. Με την οδηγία εισήχθησαν επίσης ειδικά μέτρα για να μειωθεί η χρήση των πλαστικών προϊόντων που καταλήγουν συχνότερα ως απορρίμματα στο περιβάλλον. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, τα ακόλουθα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης έχουν απαγορευτεί από το 2021:

• πιάτα
• μαχαιροπήρουνα
• καλαμάκια
• μπατονέτες
• προϊόντα κατασκευασμένα από οξοδιασπώμενη πλαστική ύλη
• δοχεία τροφίμων και ποτών από διογκωμένο πολυστυρένιο

Τα κράτη μέλη συμφώνησαν επίσης ότι τα πλαστικά μπουκάλια θα πρέπει να κατασκευάζονται από ανακυκλωμένο υλικό σε ποσοστό τουλάχιστον 25% έως το 2025 και 30% έως το 2030.

• Το Συμβούλιο εγκρίνει την απαγόρευση των πλαστικών μιας χρήσης (δελτίο Τύπου, 21 Μαΐου 2019)

Βελτιωμένη επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση πλαστικών συσκευασιών

Πρόληψη της απελευθέρωσης κόκκων πλαστικού

Οι κόκκοι πλαστικού είναι μία από τις μεγαλύτερες πηγές ακούσιας ρύπανσης από μικροπλαστικά. Χιλιάδες τόνοι κόκκων πλαστικού απελευθερώνονται κάθε χρόνο στο περιβάλλον λόγω κακής διαχείρισης στην αλυσίδα εφοδιασμού.

Οι κόκκοι που απελευθερώνονται στη φύση καταπίνονται από τα ζώα και μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη ζημιά τόσο στην άγρια ζωή όσο και στον άνθρωπο.

Η ΕΕ επεξεργάζεται νέους κανόνες για τη βελτίωση του χειρισμού των κόκκων πλαστικού σε όλα τα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού και τη μείωση της ακούσιας απελευθέρωσής τους στο περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτόν θα μπορούσε να μειωθεί η διαφυγή κόκκων πλαστικού στο περιβάλλον έως και κατά 74%.

Οι υπουργοί Περιβάλλοντος της ΕΕ καθόρισαν τη θέση τους σχετικά με τον νέο κανονισμό τον Δεκέμβριο του 2024. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τους κανόνες τον Απρίλιο του 2025. Η προσωρινή συμφωνία πρέπει να εγκριθεί και από τα δύο θεσμικά όργανα προτού να καταστεί δίκαιο της ΕΕ.

• Απώλειες κόκκων πλαστικού: Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου σχετικά με νέους κανόνες για τη μείωση της ρύπανσης από μικροπλαστικά (δελτίο Τύπου, 8 Απριλίου 2025)

Ρύθμιση του εμπορίου αποβλήτων

Κάθε χρόνο παράγονται στην Ευρώπη εκατομμύρια τόνοι αποβλήτων.

Μεγάλο μέρος των αποβλήτων που παράγουμε είναι πλαστικά, ενώ η ΕΕ πραγματοποιεί τόσο εισαγωγές όσο και εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων.

Το 2024 η ΕΕ επικαιροποίησε τους κανόνες της προκειμένου να ρυθμίσει καλύτερα το εμπόριο αποβλήτων εντός της ΕΕ και με τρίτες χώρες, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία.

Θεσπίστηκαν επίσης νέοι, αυστηρότεροι κανόνες για την εξαγωγή πλαστικών αποβλήτων σε τρίτες χώρες.