Απόβλητα
Τα απόβλητα αποτελούν κίνδυνο για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Η ΕΕ εργάζεται για την πρόληψη και την καλύτερη διαχείριση των αποβλήτων και την προώθηση μιας πιο κυκλικής οικονομίας.
Τα απόβλητα ως πόρος
Τα απόβλητα δηλητηριάζουν το έδαφος και τα ύδατα, ενώ οι ωκεανοί μας γεμίζουν με πλαστικά.
Η κακή διαχείριση των αποβλήτων προκαλεί ρύπανση και ασκεί πίεση στο φυσικό περιβάλλον, θέτοντας σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία.
Όμως, με τη σωστή διαχείριση, τα απόβλητα μπορούν να μετατραπούν σε πόρο. Εάν επαναχρησιμοποιούνται και ανακυκλώνονται, αντί να απορρίπτονται, τα απόβλητα μπορούν να δημιουργήσουν αξία για την οικονομία.
Σε μια κυκλική οικονομία, τα υλικά υψηλής αξίας εξάγονται από τα απόβλητα και ανακατευθύνονται στην παραγωγή νέων αγαθών. Με τον τρόπο αυτό παρατείνεται η ζωή των υλικών, αποφεύγεται η απόρριψή τους και μειώνεται η ανάγκη για νέα υλικά, γεγονός που συμβάλλει στην άμβλυνση του αντίκτυπου στους φυσικούς πόρους.
Νομοθεσία της ΕΕ για τα απόβλητα
Οι γενικοί στόχοι της ΕΕ όσον αφορά την αντιμετώπιση των αποβλήτων είναι οι εξής:
- ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων μέσω της πρόληψης και της καλύτερης διαχείρισης των αποβλήτων
- προώθηση της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης πόρων και υλικών, με στήριξη της κυκλικής οικονομίας
Οι κανόνες της ΕΕ για τα απόβλητα βασίζονται στην οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα, η οποία καθορίζει βασικές αρχές σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης των αποβλήτων. Εφαρμόζονται μέτρα για τον χειρισμό συγκεκριμένων ειδών αποβλήτων, όπως τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού ή τα απόβλητα τροφίμων.
Οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα
Η οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα περιέχει βασικές αρχές για τη διαχείριση των αποβλήτων και σχετικούς ορισμούς. Καθορίζει τα είδη των αποβλήτων και τα επικίνδυνα απόβλητα και εξηγεί πότε τα απόβλητα παύουν να είναι απόβλητα και μετατρέπονται σε δευτερογενείς πρώτες ύλες.
Η οδηγία ορίζει σειρά προτεραιότητας για τα απόβλητα, η οποία ονομάζεται «ιεράρχηση των αποβλήτων». Σύμφωνα με την ιεράρχηση αυτή, τα απόβλητα θα πρέπει κατά πρώτον να αποφεύγονται, και να απορρίπτονται μόνον εάν δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, να ανακυκλωθούν ή να ανακτηθούν.
Η οδηγία περιλαμβάνει επίσης στόχους που πρέπει να επιτύχουν τα κράτη μέλη. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται ο στόχος για την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων, οι οποίες πρέπει να φτάσουν τουλάχιστον στο 55% κατά βάρος έως το 2025, στο 60% έως το 2030 και στο 65% έως το 2035.
Η ΕΕ επεξεργάζεται την αναθεώρηση της οδηγίας, ιδίως δε των κανόνων για τα απόβλητα τροφίμων και κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με την αναθεώρηση, με βάση την πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τον Φεβρουάριο του 2025 επιτεύχθηκε προσωρινή συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την τελική μορφή της πράξης.
Σπατάλη τροφίμων
Μεταφορές αποβλήτων
Κάθε χρόνο εξάγονται περίπου 32,7 εκατομμύρια τόνοι αποβλήτων, ενώ 70 εκατομμύρια τόνοι αποτελούν αντικείμενο εμπορίας εντός της ΕΕ.
Χωρίς κατάλληλη ρύθμιση και έλεγχο, το εμπόριο αποβλήτων μπορεί να είναι επιβλαβές για το περιβάλλον και την υγεία των ανθρώπων. Τα απόβλητα που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες μπορούν να ρυπάνουν το έδαφος και τους ωκεανούς, με καταστροφικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η ΕΕ διαθέτει κανόνες που ρυθμίζουν τις μεταφορές αποβλήτων. Το 2024 οι κανόνες αυτοί επικαιροποιήθηκαν για την καλύτερη ρύθμιση του εμπορίου αποβλήτων, τόσο εντός της ΕΕ όσο και με τρίτες χώρες.
Εμπόριο αποβλήτων
Μπαταρίες και απόβλητα μπαταριών
Για την παραγωγή μπαταριών χρησιμοποιούνται πολλές νέες πρώτες ύλες, και τα απόβλητα μπαταριών περιέχουν επικίνδυνες ουσίες. H EE έχει θεσπίσει κανόνες που ρυθμίζουν ολόκληρο τον κύκλο ζωής των μπαταριών —από την παραγωγή έως την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση— και εξασφαλίζουν την ασφάλεια, τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα του οικείου κλάδου και των προϊόντων του.
Αυτό επιτυγχάνεται μέσω κριτηρίων απόδοσης, ανθεκτικότητας και ασφάλειας, αυστηρών περιορισμών για επικίνδυνες ουσίες, όπως ο υδράργυρος, το κάδμιο και ο μόλυβδος, καθώς και με την υποχρεωτική παροχή πληροφοριών σχετικά με το αποτύπωμα άνθρακα των μπαταριών.
Προς μια βιώσιμη και κυκλική αλυσίδα εφοδιασμού μπαταριών στην Ευρώπη (Ενημερωτικό γράφημα)
Απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού
Στα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) περιλαμβάνεται ευρύ φάσμα συσκευών, όπως υπολογιστές, ψυγεία και κινητά τηλέφωνα στο τέλος της ζωής τους. Αυτός ο τύπος αποβλήτων μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στο περιβάλλον και την υγεία εάν δεν γίνεται σωστή διαχείριση των συσκευών που απορρίπτονται. Τα σύγχρονα ηλεκτρονικά είδη περιέχουν επίσης σπάνιους πόρους, συμπεριλαμβανομένων κρίσιμων πρώτων υλών που μπορούν να ανακυκλωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν εφόσον η διαχείριση των αποβλήτων γίνει με αποδοτικό τρόπο.
Η ποσότητα των ΑΗΗΕ που παράγεται κάθε χρόνο στην ΕΕ αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς. Για να αντιστραφεί αυτή η τάση και να προωθηθεί η βελτιωμένη ανακύκλωση των υλικών ΑΗΗΕ, η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες για την επεξεργασία αυτών των αποβλήτων, συμβάλλοντας έτσι στη βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση.
Το 2024 η ΕΕ ενέκρινε τροποποίηση των κανόνων για την αποσαφήνιση ορισμένων διατάξεων σχετικά με τη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού.
Συσκευασίες
Το 2022 οι χώρες της ΕΕ παρήγαγαν σχεδόν 84 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων συσκευασίας, 20% περισσότερα απ’ ό,τι το 2011. Εάν δεν αναληφθεί δράση, τα απορρίμματα συσκευασίας θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά επιπλέον 19% έως το 2030, εξέλιξη που συντείνει στην αύξηση της ρύπανσης και των κινδύνων που ενέχει.
Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, η ΕΕ αναθεώρησε τη νομοθεσία της για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας. Στόχος είναι:
- η μείωση της παραγωγής απορριμμάτων συσκευασίας
- η προώθηση μιας οικονομικά αποδοτικής κυκλικής οικονομίας για τις συσκευασίες
- η εναρμόνιση των κανόνων για τις συσκευασίες σε ολόκληρη την ΕΕ
Συσκευασίες
Έμμονοι οργανικοί ρύποι
Οι έμμονοι οργανικοί ρύποι, γνωστοί και ως «παντοτινές χημικές ουσίες», επειδή δεν διασπώνται στο περιβάλλον, είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς ουσίες: είναι τοξικοί και μπορούν να ενέχουν κινδύνους για τους ανθρώπους και τη φύση.
Τις χημικές αυτές ουσίες βρίσκουμε σε απόβλητα από ορισμένα καταναλωτικά προϊόντα, όπως αδιάβροχα υφάσματα, έπιπλα, πλαστικά και ηλεκτρονικά είδη.
Το 2022 η ΕΕ θέσπισε κανόνες για τον περιορισμό της παρουσίας τέτοιων ουσιών στα απόβλητα.
Τελευταία ενημέρωση: 19 Φεβρουαρίου 2025