Plastic
Om de verontreiniging terug te dringen en het milieu en de volksgezondheid te beschermen, moet de EU plasticafval aanpakken. Met haar maatregelen wil de EU een circulaire kunststofeconomie ontwikkelen.
Waarom plasticverontreiniging omlaag moet
Plastic speelt een belangrijke rol in onze economie, onze industrieën en ons dagelijkse leven. In alle economische sectoren worden voor allerhande producten en goederen kunststoffen gebruikt.
Plastic is doorgaans echter niet biologisch afbreekbaar. Het kan tot 500 jaar duren voordat een stuk plastic is afgebroken. Plasticafval breekt vaak af in microplastics. Deze zijn moeilijk uit de natuur te verwijderen en kunnen via water of dieren in onze voedselketen terechtkomen.
Om het milieu en de volksgezondheid te beschermen, moet de hoeveelheid plastic en microplastics in de natuur daarom dringend omlaag en moet plasticafval absoluut worden teruggedrongen en goed worden beheerd.
Europa kan alleen overstappen op een koolstofneutrale en circulaire economie als er duurzaam met plastic wordt omgesprongen.
EU-doelstellingen voor kunststoffen
Europese strategie voor kunststoffen
In 2018 kwam de Europese Commissie met een Europese strategie voor kunststoffen in een circulaire economie, om het hergebruik en de recycling van kunststoffen en kunststofproducten te bevorderen.
Hiermee werd de basis gelegd om plasticverontreiniging tegen te gaan, de duurzameontwikkelingsdoelen voor 2030 te halen, en de Overeenkomst van Parijs uit te voeren.
Actieplan voor de circulaire economie
De doelstellingen van de strategie voor kunststoffen werden verder uitgewerkt in het actieplan voor de circulaire economie van de Commissie uit 2020. Het plan bevatte maatregelen tegen producten zoals verpakkingen, maar ook verplichtingen rond recycling.
Actieplan voor nulverontreiniging
In mei 2021 presenteerde de Commissie een actieplan om de lucht-, water- en bodemverontreiniging tot nul terug te dringen. Het hoofddoel is de preventie van verontreiniging op te nemen in alle toepasselijke EU-beleidslijnen, en zo plastic en andere verontreinigende stoffen in de natuur sneller terug te dringen.
Minder plastic op land en in de zee zijn 2 van de doelstellingen voor 2050 in het actieplan.
Mondiaal verdrag over kunststoffen
De EU is voorstander van een mondiaal verdrag over kunststoffen binnen een internationaal kader. Doel daarvan zou zijn wereldwijd de plasticverontreiniging terug te dringen en de overstap naar een circulaire economie te ondersteunen.
De onderhandelingen over de overeenkomst gingen in 2022 van start, maar een akkoord blijft vooralsnog uit.
EU-wetgeving over kunststoffen
Verbod op wegwerpplastic
In mei 2019 keurde de Raad een richtlijn tegen plasticafval goed. Die bevatte nieuwe regels voor bepaalde plastic producten voor eenmalig gebruik.
Zo werden specifieke plastic wegwerpproducten verboden waarvoor een alternatief bestaat. Daarnaast kwamen er specifieke maatregelen om het gebruik van de vaakst weggegooide plastic producten terug te dringen. Sinds 2021 zijn de volgende plastic wegwerpproducten verboden:
- borden
- bestek
- rietjes
- wattenstaafjes
- producten uit oxo-afbreekbaar plastic
- voedsel- en drankverpakkingen uit geëxpandeerd polystyreen
De lidstaten kwamen ook overeen dat plastic flessen in 2025 uit ten minste 25% en in 2030 uit ten minste 30% gerecycled materiaal moeten bestaan.
Meer hergebruik en recycling van plastic verpakkingen
In december 2024 nam de Raad een nieuwe verordening over verpakkingen en verpakkingsafval aan.
Die bevat beperkingen voor plastic wegwerpverpakkingen van bepaalde voorverpakte en afzonderlijke porties voeding, en voor wegwerpproducten in de horecasector.
Verpakkingen
Vrijkomen van kunststofpellets voorkomen
Kunststofpellets zijn een van de grootste bronnen van onopzettelijke verontreiniging door microplastics. Elk jaar komen duizenden tonnen pellets in het milieu terecht door foute behandeling in de toeleveringsketen.
Die pellets worden ingeslikt door dieren en kunnen zowel voor hen als voor mensen zeer schadelijk zijn.
De EU werkt aan nieuwe regels die ervoor moeten zorgen dat er in alle stadia van de toeleveringsketen voorzichtiger wordt omgegaan met plastic pellets en er minder onopzettelijke lozingen in het milieu gebeuren. De kunststofpelletverliezen in het milieu zullen dankzij dit voorstel met tot wel 74% dalen.
In december 2024 namen de EU-ministers van Milieu hun standpunt in over de nieuwe verordening. In april 2025 bereikten de Raad en het Europees Parlement een akkoord over de regels. Beide instellingen moeten dat akkoord nog formeel aannemen voordat het EU-wetgeving wordt.
Handel in afval reguleren
Elk jaar worden in Europa miljoenen tonnen afval geproduceerd.
Een zeer groot deel daarvan bestaat uit plastic, en plasticafval wordt door de EU ingevoerd en uitgevoerd.
In 2024 actualiseerde de EU haar regels om de handel in afval binnen de EU en met derde landen beter te reguleren, conform de Europese Green Deal en het actieplan voor de circulaire economie.
Daarnaast kwamen er nieuwe, strengere regels voor de uitvoer van plasticafval naar derde landen.
Handel in afvalstoffen
Laatst bijgewerkt: 9 april 2025