Plastic
Om de verontreiniging terug te dringen en het milieu en de volksgezondheid te beschermen, moet de EU plasticafval aanpakken. Met haar maatregelen wil de EU een circulaire kunststofeconomie ontwikkelen.
Waarom moet plasticverontreiniging omlaag?
Plastic speelt een belangrijke rol in onze economie, onze industrieën en ons dagelijkse leven. In alle economische sectoren worden voor allerhande producten en goederen kunststoffen gebruikt.
Plastic is doorgaans echter niet biologisch afbreekbaar. Het kan tot 500 jaar duren voordat een stuk plastic is afgebroken. Plasticafval breekt vaak af in microplastics. Deze zijn moeilijk uit de natuur te verwijderen en kunnen via water of dieren in onze voedselketen terechtkomen.
Om het milieu en de volksgezondheid te beschermen, moet de hoeveelheid plastic en microplastics in de natuur daarom dringend omlaag en moet plasticafval absoluut worden teruggedrongen en goed worden beheerd.
Europa kan alleen overstappen op een koolstofneutrale en circulaire economie als er duurzaam met plastic wordt omgesprongen.
EU-doelstellingen voor kunststoffen
Europese strategie voor kunststoffen
In 2018 kwam de Europese Commissie met een Europese strategie voor kunststoffen in een circulaire economie, om het hergebruik en de recycling van kunststoffen en kunststofproducten te bevorderen.
Hiermee werd de basis gelegd om plasticverontreiniging tegen te gaan, de duurzameontwikkelingsdoelen voor 2030 te halen, en de Overeenkomst van Parijs uit te voeren.
Actieplan voor de circulaire economie
De doelstellingen van de strategie voor kunststoffen werden verder uitgewerkt in het actieplan voor de circulaire economie van de Commissie uit 2020. Het plan bevatte maatregelen voor de vermindering van onder andere verpakkingsafval, maar ook verplichtingen voor gerecycled materiaal.
Actieplan voor nulverontreiniging
In mei 2021 presenteerde de Commissie een actieplan om de lucht-, water- en bodemverontreiniging tot nul terug te dringen. Het hoofddoel is de preventie van verontreiniging op te nemen in alle toepasselijke EU-beleidslijnen, en zo plastic en andere verontreinigende stoffen in de natuur sneller terug te dringen.
Minder plastic op het land en in de zee zijn 2 van de doelstellingen voor 2050 in het actieplan.
Mondiaal verdrag over kunststoffen
De EU is voorstander van een mondiale overeenkomst over kunststoffen binnen een internationaal kader. Doel daarvan zou zijn wereldwijd de plasticverontreiniging terug te dringen en de overstap naar een circulaire economie te ondersteunen.
De onderhandelingen over de overeenkomst gingen in 2022 van start, maar een akkoord blijft vooralsnog uit.
EU-wetgeving over kunststoffen
Verbod op wegwerpplastic
In mei 2019 keurde de Raad een richtlijn tegen plasticafval goed. Die bevatte nieuwe regels voor bepaalde plastic producten voor eenmalig gebruik.
Zo werden specifieke plastic wegwerpproducten verboden waarvoor een alternatief bestaat. Daarnaast kwamen er specifieke maatregelen om het gebruik van de vaakst weggegooide plastic producten terug te dringen. Sinds 2021 zijn de volgende plastic wegwerpproducten verboden:
- borden
- bestek
- rietjes
- wattenstaafjes
- producten van oxo-afbreekbaar plastic
- voedsel- en drankverpakkingen van piepschuim
De lidstaten kwamen ook overeen dat plastic flessen in 2025 uit ten minste 25% en in 2030 uit ten minste 30% gerecycled materiaal moeten bestaan.
Meer hergebruik en recycling van plastic verpakkingen
In december 2024 nam de EU een nieuwe verordening over verpakkingen en verpakkingsafval aan.
De regels, die sinds 12 augustus 2026 van toepassing zijn, bevatten beperkingen voor plastic wegwerpverpakkingen van bepaalde voorverpakte en afzonderlijke porties voeding, en voor wegwerpproducten in de horeca.
Verpakkingen
Vrijkomen van kunststofgranulaat voorkomen
Kunststofgranulaat is een van de grootste bronnen van onopzettelijke verontreiniging door microplastics. Elk jaar kunnen duizenden tonnen granulaat in het milieu terechtkomen doordat het tijdens de productie, de verwerking en het transport vrijkomt.
Om deze verontreiniging tegen te gaan, nam de EU in 2025 nieuwe regels aan om te voorkomen dat er in de hele toeleveringsketen kunststofgranulaat in het milieu terechtkomt, ook tijdens vervoer op zee.
Bedrijven die met kunststofgranulaat werken, moeten volgens de nieuwe regels voorkomen dat het wordt gemorst of vrijkomt, en moeten het opruimen als dat toch gebeurt. Afhankelijk van de hoeveelheid granulaat die bedrijven verwerken, moeten ze mogelijk ook een onafhankelijke certificering behalen of een conformiteitsverklaring voorleggen.
Voor het vervoer van kunststofgranulaat over zee gelden specifieke voorschriften, waaronder regels voor de verpakking en de vervoersinformatie.
Met de nieuwe regels wil de EU ervoor zorgen dat er veel minder kunststofgranulaat in het milieu terechtkomt en haar doel om de verontreiniging door microplastics terug te dringen kracht bijzetten.
De verordening trad in december 2025 in werking. De meeste bepalingen gaan vanaf december 2027 in, zodat bedrijven de tijd hebben om zich aan de nieuwe eisen aan te passen.
Handel in afval reguleren
Elk jaar worden in Europa miljoenen tonnen afval geproduceerd.
Een zeer groot deel daarvan bestaat uit plastic, en plasticafval wordt door de EU ingevoerd en uitgevoerd.
In 2024 actualiseerde de EU haar regels om de handel in afval binnen de EU en met derde landen beter te reguleren, conform de Europese Green Deal en het actieplan voor de circulaire economie.
Daarnaast kwamen er nieuwe, strengere regels voor de uitvoer van plasticafval naar derde landen.
Zie ook
Laatst bijgewerkt: 12 augustus 2026
