Συσκευασίες

Οι συσκευασίες σε άνοδο

Η ΕΕ έχει θεσπίσει νομοθεσία για τις συσκευασίες από τη δεκαετία του 1990. Ωστόσο, παρά τα μέτρα και τις προσπάθειες για μείωση των συσκευασιών, η ποσότητα των απορριμμάτων συσκευασίας στην ΕΕ αυξάνεται, ιδίως λόγω της αύξησης των διαδικτυακών αγορών και των κατ’ οίκον παραδόσεων τα τελευταία χρόνια, καθώς και της επιτόπιας κατανάλωσης.

Τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat δείχνουν ότι το 2021 κάθε Ευρωπαίος παρήγαγε πάνω από 188 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας κατά μέσο όρο. Από δέματα για διαδικτυακές αγορές, περιτύλιγμα από μεμβράνη ή αλουμινόχαρτο έως κυπελλάκια και κάψουλες για καφέ, και πολλά άλλα, κάθε Ευρωπαίος πετά — συχνά αμέσως μετά την αγορά — μισό κιλό υλικού συσκευασίας κάθε μέρα.

Το 2021, οι χώρες της ΕΕ παρήγαγαν 84 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων συσκευασίας, 24 % περισσότερα απ’ ό,τι το 2010.

Εάν δεν ληφθούν μέτρα, τα απορρίμματα συσκευασίας ίσως αυξηθούν κατά ακόμα 19 % έως το 2030. Τα τελευταία χρόνια, οι συσκευασίες αυξήθηκαν ταχύτερα από ό,τι η οικονομία και ο πληθυσμός της ΕΕ.

Το χάσμα μεταξύ ποσοστών αποβλήτων και ανακύκλωσης διευρύνεται

Ενώ τα ποσοστά ανακύκλωσης στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 23 % σε σύγκριση με το 2010, αυτό δεν ήταν αρκετό για να συμβαδίσει με την αύξηση της συνολικής ποσότητας των παραγόμενων απορριμμάτων συσκευασίας. Τα στοιχεία δείχνουν ένα χάσμα μεταξύ της αύξησης των απορριμμάτων συσκευασίας και της αύξησης της ανακύκλωσης.

Πρόσφατη έκθεση που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκάλυψε ότι πολλά κράτη μέλη δυσκολεύονται να επιτύχουν τους στόχους ανακύκλωσης της ΕΕ. Μία από τις αιτίες είναι οι μη ανακυκλώσιμες συσκευασίες. Οι συσκευασίες είναι μη ανακυκλώσιμες όταν δεν μπορούν να συλλεχθούν χωριστά ή να υποβληθούν σε κατάλληλη διαλογή, ή όταν οι υποδομές και οι διαδικασίες ανακύκλωσης είναι ελλιπείς ή αναποτελεσματικές.

• Έκθεση έγκαιρης προειδοποίησης για τα απόβλητα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Το χαρτί και το χαρτόνι είναι πρώτα μεταξύ των υλικών απορριμμάτων συσκευασίας

Το συνηθέστερο υλικό απορριμμάτων συσκευασίας είναι το χαρτί και το χαρτόνι, τα οποία συνέβαλαν με 34 εκατομμύρια τόνους στο σύνολο των απορριμμάτων συσκευασίας που παρήχθησαν το 2021.

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις των συσκευασιών

Οι συσκευασίες διευκολύνουν τη μεταφορά και την προστασία των εμπορευμάτων. Ωστόσο, τόσο η παραγωγή συσκευασιών όσο και τα απόβλητά τους έχουν μεγάλο αντίκτυπο στο περιβάλλον.

Χρήση φυσικών πόρων

Το 50 % του χαρτιού που χρησιμοποιείται στην ΕΕ προορίζεται για συσκευασία.

Ρύπανση

Οι συσκευασίες αποτελούν περίπου το μισό των θαλάσσιων απορριμμάτων· οι συσκευασίες ρυπαίνουν επίσης το χώμα και τους αγρούς.

Κλιματική αλλαγή

Οι εκπομπές CO₂ από συσκευασίες ισούνται με τις εκπομπές μιας μικρής έως μεσαίας χώρας της ΕΕ.

Νέοι κανόνες της ΕΕ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματά τους

Τον Νοέμβριο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε αναθεωρημένη νομοθεσία της ΕΕ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας. Η πρόταση επιδιώκει:

• να μειώσει τη παραγωγή απορριμμάτων συσκευασίας
• να προωθήσει μια κυκλική οικονομία στις συσκευασίες με οικονομικά αποδοτικό τρόπο
• να εναρμονίσει τους κανόνες για τις συσκευασίες σε ολόκληρη την ΕΕ

Η πρόταση θα συμβάλει στους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου δράσης της για την κυκλική οικονομία. Θα αντικαταστήσει την οδηγία του 1994 για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας και θα την μετατρέψει σε κανονισμό. Αυτό σημαίνει ότι οι κανόνες αυτοί θα καταστούν άμεσα εφαρμοστέοι σε όλα τα κράτη μέλη χωρίς να χρειάζεται να μεταφερθούν στο εθνικό δίκαιο.

Οι προτεινόμενοι κανόνες θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Ο τομέας της συσκευασίας, που περιλαμβάνει δραστηριότητες τόσο παραγωγής όσο και διαχείρισης αποβλήτων, δημιουργεί αυτή τη στιγμή συνολικό τζίρο 370 δισ. ευρώ στην ΕΕ. Με τους νέους κανόνες, ο τομέας των συσκευασιών θα παίξει σημαντικότερο ρόλο ώστε η ΕΕ να μετασχηματιστεί σε μια καθαρότερη, πιο βιώσιμη και πιο κυκλική οικονομία, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Τον Δεκέμβριο του 2023, τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τη θέση του Συμβουλίου για τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την πρόταση.

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με την τελική μορφή του κειμένου της νομοθεσίας προτού αυτό καταστεί δίκαιο της ΕΕ.

• Packaging: Council and Parliament strike a deal to make packaging more sustainable and reduce packaging waste in the EU (press release, 4 March 2024)
• Συσκευασίες και απορρίμματα συσκευασίας: Καθορισμός της διαπραγματευτικής θέσης του Συμβουλίου σχετικά με νέους κανόνες για πιο βιώσιμες συσκευασίες στην ΕΕ (δελτίο Τύπου, 18 Δεκεμβρίου 2023)

Πρόληψη, αναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση

Κύριος στόχος της ΕΕ είναι να αποτραπεί κατ’ αρχάς η συσκευασία. Όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί, θα πρέπει να ξαναχρησιμοποιείται, να ανακυκλώνεται ή να ανακτάται η ενέργειά της.

Η σειρά προτεραιότητας της ΕΕ για τα απόβλητα

Οι κανόνες καλύπτουν όλες τις συσκευασίες, ανεξάρτητα από το χρησιμοποιούμενο υλικό, και το σύνολο των απορριμμάτων συσκευασίας, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους (βιομηχανία, μεταποίηση, λιανικό εμπόριο, νοικοκυριά).

Μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας

Οι νέοι κανόνες περιλαμβάνουν στόχους για τη μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας, σε σύγκριση με τις ποσότητες του 2018, κατά:

• 5 % έως το 2030
• 10 % έως το 2035
• 15 % έως το 2040

Οι στόχοι θα εφαρμόζονται κατά κεφαλήν ανά κράτος μέλος.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, οι νέοι κανόνες:

• απαγορεύουν ορισμένα είδη συσκευασίας μίας χρήσης
• ελαχιστοποιούν το υλικό συσκευασίας
• αυξάνουν την αναχρησιμοποίηση των συσκευασιών

Συσκευασίες μίας χρήσης

Ορισμένα είδη συσκευασιών μίας χρήσης θα απαγορευθούν, όπως για είδη που καταναλώνονται απευθείας εντός εστιατορίων και καφενείων, φακελάκια για μπαχαρικά, κύπελλα και πιάτα μίας χρήσης, μικροσκοπικές συσκευασίες μίας χρήσης για είδη υγιεινής ξενοδοχείων και πλαστικές συσκευασίες μίας χρήσης για νωπά φρούτα και λαχανικά.

Ελαχιστοποίηση του υλικού συσκευασίας

Οι εταιρίες θα πρέπει να ελαχιστοποιήσουν την ποσότητα του υλικού που απαιτείται για συσκευασία, π.χ. αποφεύγοντας διπλά τοιχώματα και ψεύτικους πυθμένες, και τις δυσανάλογα μεγάλες συσκευασίες για τη μεταφορά μικρών αντικειμένων. Στόχος είναι να αποφευχθούν περιττές συσκευασίες και σπατάλη πόρων.

Αναχρησιμοποίηση, επαναπλήρωση και επιστροφή

Οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι σε θέση να ξαναχρησιμοποιούν, να ξαναγεμίζουν και να επιστρέφουν τις συσκευασίες. Η πρόταση θέτει στόχους για διάφορους τομείς και μορφές συσκευασίας, ώστε να αυξηθεί η δυνατότητα αναχρησιμοποίησης και ξαναγεμίσματος, στο πλαίσιο των οποίων οι τελικοί καταναλωτές γεμίζουν τα δικά τους δοχεία, μεταξύ άλλων για είδη σε πακέτο.

Προώθηση της κυκλικής οικονομίας

Η πρόταση έχει ως στόχο να κάνει όλες τις συσκευασίες στην αγορά της ΕΕ ανακυκλώσιμες με οικονομικά βιώσιμο τρόπο έως το 2030.

Στόχοι ανακύκλωσης

Οι στόχοι ανακύκλωσης για το 2025 και το 2030, τους οποίους καθορίζει η ισχύουσα οδηγία της ΕΕ για όλα τα βασικά υλικά συσκευασίας, θα εξακολουθήσουν να ισχύουν. Τα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να αναβάλουν την επίτευξη των στόχων κατά πέντε έτη το πολύ.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, οι νέοι κανόνες:

• επιβάλλουν όλες οι συσκευασίες να είναι ανακυκλώσιμες
• αυξάνουν τη χρήση ανακυκλωμένου πλαστικού
• επιβάλλουν σαφέστερες ετικέτες
• προβλέπουν τη συλλογή ορισμένων δοχείων μίας χρήσης

Ανακυκλωμένο πλαστικό

Από την 1η Ιανουαρίου 2030, οι πλαστικές συσκευασίες θα πρέπει να περιέχουν ορισμένη ελάχιστη ποσότητα ανακυκλωμένου πλαστικού, ώστε να αυξηθεί η χρήση ανακυκλωμένων πλαστικών.

Ετικέτες για διαλογή

Οι νέοι κανόνες επισήμανσης θα διευκολύνουν τους καταναλωτές να γνωρίζουν καλύτερα πώς να ταξινομούν τα απορρίμματα συσκευασίας διαφόρων τύπων, να εντοπίζουν τα λιπασματοποιήσιμα απόβλητα και να βλέπουν την ποσότητα ανακυκλωμένου περιεχομένου στα απορρίμματα συσκευασίας. Αυτό θα στηρίξει την ανακύκλωση και την ανάκτηση υλικών και θα τονώσει την κυκλική οικονομία και, κατά συνέπεια, θα μειώσει την πίεση στη χρήση πρωτογενών πρώτων υλών.

Συλλογή δοχείων μίας χρήσης

Οι νέοι κανόνες απαιτούν από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν συστήματα παρακράτησης ποσού έναντι επιστροφής για ορισμένα δοχεία μίας χρήσης. Έως το 2029 τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι τουλάχιστον το 90 % των πλαστικών φιαλών και των μεταλλικών δοχείων μίας χρήσης για ποτά θα υπόκεινται σε χωριστή συλλογή.

Άλλες διατάξεις

Οι νέοι κανόνες θα αφορούν επίσης την ασφάλεια των υλικών συσκευασίας, με στόχο τη σταδιακή κατάργηση των επιβλαβέστερων ουσιών που χρησιμοποιούνται.

Περιέχουν επίσης διατάξεις περί διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και πράσινων δημόσιων συμβάσεων.

Τι θα άλλαζε για τους καταναλωτές;

Εάν η πρόταση συμφωνηθεί μεταξύ των συννομοθετών και γίνει νομοθεσία της ΕΕ, οι αλλαγές στον σχεδιασμό των συσκευασιών και στη διαχείριση των αποβλήτων θα είναι ορατές στους καταναλωτές. Πώς;

Μερικά παραδείγματα:

Τα προϊόντα θα φέρουν ετικέτες που θα προσδιορίζουν σαφώς σε ποιο κάδο θα πρέπει να πάνε.

Η ετικέτα θα απαριθμεί τα υλικά που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία.

Τα ξενοδοχεία θα χρησιμοποιούν δοχεία καλλυντικών που να ξαναγεμίζουν.

Οι καταναλωτές, όταν αγοράζουν είδη σε πακέτο, θα χρησιμοποιούν δοχεία που ξαναγεμίζουν.

Οι συσκευασίες θα ελαχιστοποιηθούν ώστε να αποφευχθεί η περιττή σπατάλη πόρων.

Θα δημιουργηθούν συστήματα παρακράτησης ποσού έναντι επιστροφής για ορισμένα δοχεία μίας χρήσης.