Συσκευασίες

Οι συσκευασίες σε άνοδο

Η ΕΕ έχει θεσπίσει νομοθεσία για τις συσκευασίες από τη δεκαετία του 1990. Ωστόσο, παρά τα μέτρα και τις προσπάθειες για μείωση των συσκευασιών, η ποσότητα των απορριμμάτων συσκευασίας στην ΕΕ αυξάνεται, ιδίως λόγω της αύξησης των διαδικτυακών αγορών και των κατ’ οίκον παραδόσεων τα τελευταία χρόνια, καθώς και της κατανάλωσης στο χέρι.

Τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat δείχνουν ότι το 2021 κάθε Ευρωπαίος παρήγαγε πάνω από 188 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας κατά μέσο όρο. Από δέματα για διαδικτυακές αγορές, περιτύλιγμα από μεμβράνη ή αλουμινόχαρτο έως κυπελλάκια και κάψουλες για καφέ, και πολλά άλλα, κάθε Ευρωπαίος απορρίπτει —συχνά αμέσως μετά την αγορά— μισό κιλό συσκευασιών κάθε μέρα.

Το 2021, οι χώρες της ΕΕ παρήγαγαν 84 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων συσκευασίας, 24% περισσότερα απ’ ό,τι το 2010.

Εάν δεν ληφθούν μέτρα, τα απορρίμματα συσκευασίας ίσως αυξηθούν κατά ακόμα 19% έως το 2030. Τα τελευταία χρόνια, οι συσκευασίες αυξήθηκαν ταχύτερα από ό,τι η οικονομία και ο πληθυσμός της ΕΕ.

Το χάσμα μεταξύ της αύξησης των απορριμμάτων και της ανακύκλωσης διευρύνεται

Ενώ τα ποσοστά ανακύκλωσης στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 23% σε σύγκριση με το 2010, αυτό δεν ήταν αρκετό για να συμβαδίσει με την αύξηση της συνολικής ποσότητας των παραγόμενων απορριμμάτων συσκευασίας. Τα στοιχεία δείχνουν ένα χάσμα μεταξύ της αύξησης των απορριμμάτων συσκευασίας και της αύξησης της ανακύκλωσης.

Μια έκθεση που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2023 αποκάλυψε ότι πολλά κράτη μέλη δυσκολεύονται να επιτύχουν τους στόχους ανακύκλωσης της ΕΕ. Μία από τις αιτίες είναι οι μη ανακυκλώσιμες συσκευασίες. Οι συσκευασίες είναι μη ανακυκλώσιμες όταν δεν μπορούν να συλλεχθούν χωριστά ή να υποβληθούν σε κατάλληλη διαλογή, ή όταν οι υποδομές και οι διαδικασίες ανακύκλωσης είναι ελλιπείς ή αναποτελεσματικές.

• Έκθεση έγκαιρης προειδοποίησης για τα απόβλητα

Το χαρτί και το χαρτόνι είναι πρώτα μεταξύ των υλικών απορριμμάτων συσκευασίας

Το συνηθέστερο υλικό απορριμμάτων συσκευασίας είναι το χαρτί και το χαρτόνι, αντιπροσωπεύοντας 34 εκατομμύρια τόνους από το σύνολο των απορριμμάτων συσκευασίας που παρήχθησαν το 2021.

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις των συσκευασιών

Οι συσκευασίες διευκολύνουν τη μεταφορά και την προστασία των εμπορευμάτων. Ωστόσο, τόσο η παραγωγή συσκευασιών όσο και τα απόβλητά τους έχουν μεγάλο αντίκτυπο στο περιβάλλον.

Χρήση φυσικών πόρων

Το 50% του χαρτιού που χρησιμοποιείται στην ΕΕ προορίζεται για συσκευασία.

Ρύπανση

Οι συσκευασίες αποτελούν περίπου το μισό των θαλάσσιων απορριμμάτων· οι συσκευασίες ρυπαίνουν επίσης το έδαφος και τη γη.

Κλιματική αλλαγή

Οι εκπομπές CO₂ από συσκευασίες ισούνται με τις εκπομπές μιας μικρής έως μεσαίας χώρας της ΕΕ.

Νέοι κανόνες της ΕΕ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματά τους

Τον Δεκέμβριο του 2024, η ΕΕ εξέδωσε νέους κανόνες για την αναθεώρηση της νομοθεσίας της ΕΕ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας. Άρχισαν να ισχύουν στις 12 Αυγούστου 2026.

Στόχος τους είναι:

• να μειώσουν την παραγωγή απορριμμάτων συσκευασίας
• να προωθήσουν μια κυκλική οικονομία στις συσκευασίες με οικονομικά αποδοτικό τρόπο
• να εναρμονίσουν τους κανόνες για τις συσκευασίες σε ολόκληρη την ΕΕ

Οι κανόνες συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου δράσης της για την κυκλική οικονομία, και αντικαθιστούν την οδηγία του 1994 για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας μετατρέποντάς την σε κανονισμό. Αυτό σημαίνει ότι οι κανόνες αυτοί κατέστησαν άμεσα εφαρμοστέοι σε όλα τα κράτη μέλη χωρίς να χρειάζεται να μεταφερθούν στο εθνικό δίκαιο.

Ο κανονισμός θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Ο τομέας της συσκευασίας, που περιλαμβάνει δραστηριότητες τόσο παραγωγής όσο και διαχείρισης απορριμμάτων, δημιουργεί αυτή τη στιγμή συνολικό τζίρο 370 δισ. ευρώ στην ΕΕ. Με τους νέους κανόνες, ο τομέας των συσκευασιών παίζει σημαντικότερο ρόλο ώστε η ΕΕ να μετασχηματιστεί σε μια καθαρότερη, πιο βιώσιμη και πιο κυκλική οικονομία.

• Βιώσιμες συσκευασίες: Πράσινο φως του Συμβουλίου σε νέους κανόνες για λιγότερα απόβλητα και περισσότερη επαναχρησιμοποίηση στην ΕΕ (δελτίο Τύπου, 16 Δεκεμβρίου 2024)

Πρόληψη, αναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση

Κύριος στόχος της ΕΕ είναι να αποφεύγεται εξ αρχής η χρήση συσκευασιών. Όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί, θα πρέπει να ξαναχρησιμοποιείται, να ανακυκλώνεται ή να ανακτάται η ενέργειά της.

Η σειρά προτεραιότητας της ΕΕ για τα απόβλητα

Οι κανόνες καλύπτουν όλες τις συσκευασίες, ανεξάρτητα από το χρησιμοποιούμενο υλικό, και το σύνολο των απορριμμάτων συσκευασίας, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους (βιομηχανία, μεταποίηση, λιανικό εμπόριο, νοικοκυριά).

Μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας

Οι νέοι κανόνες περιλαμβάνουν στόχους για τη μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας, σε σύγκριση με τις ποσότητες του 2018, κατά:

• 5% έως το 2030
• 10% έως το 2035
• 15% έως το 2040

Οι στόχοι εφαρμόζονται κατά κεφαλήν ανά κράτος μέλος.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, οι νέοι κανόνες:

• περιορίζουν ορισμένα είδη συσκευασίας μίας χρήσης
• ελαχιστοποιούν το υλικό συσκευασίας
• αυξάνουν την αναχρησιμοποίηση των συσκευασιών

Συσκευασίες μίας χρήσης

Ορισμένα είδη πλαστικών συσκευασιών μίας χρήσης περιορίζονται, όπως για είδη που καταναλώνονται απευθείας εντός εστιατορίων και καφενείων, φακελάκια για μπαχαρικά, κύπελλα και πιάτα μίας χρήσης, μικροσκοπικές συσκευασίες μίας χρήσης για είδη υγιεινής ξενοδοχείων και πλαστικές συσκευασίες μίας χρήσης για νωπά φρούτα και λαχανικά. Οι πολύ λεπτές πλαστικές σακούλες, όπως αυτές που παρέχονται στις αγορές, περιορίζονται επίσης βάσει των νέων κανόνων, εκτός εάν απαιτούνται για λόγους υγιεινής.

Ελαχιστοποίηση του υλικού συσκευασίας

Οι εταιρείες θα πρέπει να ελαχιστοποιήσουν την ποσότητα του υλικού που απαιτείται για συσκευασία, π.χ. αποφεύγοντας διπλά τοιχώματα και ψεύτικους πυθμένες, και τις δυσανάλογα μεγάλες συσκευασίες για τη μεταφορά μικρών αντικειμένων. Στόχος είναι να αποφευχθούν περιττές συσκευασίες και σπατάλη πόρων.

Αναχρησιμοποίηση, επαναπλήρωση και επιστροφή

Οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι σε θέση να ξαναχρησιμοποιούν, να ξαναγεμίζουν και να επιστρέφουν τις συσκευασίες. Ο κανονισμός θέτει στόχους για διάφορους τομείς και μορφές συσκευασίας, ώστε να αυξηθεί η δυνατότητα αναχρησιμοποίησης και ξαναγεμίσματος, στο πλαίσιο των οποίων οι τελικοί καταναλωτές γεμίζουν τα δικά τους δοχεία, μεταξύ άλλων για είδη σε πακέτο.

Προώθηση της κυκλικής οικονομίας

Οι νέοι κανόνες στοχεύουν να καταστήσουν όλες τις συσκευασίες στην αγορά της ΕΕ ανακυκλώσιμες με οικονομικά βιώσιμο τρόπο έως το 2030.

Στόχοι ανακύκλωσης

Οι στόχοι ανακύκλωσης για το 2025 και το 2030, τους οποίους καθορίζει η προηγούμενη οδηγία της ΕΕ για όλα τα βασικά υλικά συσκευασίας, εξακολουθούν να ισχύουν. Τα κράτη μέλη είναι σε θέση να αναβάλουν την επίτευξη των στόχων κατά πέντε έτη το πολύ.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, οι νέοι κανόνες:

• επιβάλλουν όλες οι συσκευασίες να είναι ανακυκλώσιμες
• αυξάνουν τη χρήση ανακυκλωμένου πλαστικού
• επιβάλλουν σαφέστερες ετικέτες
• προβλέπουν τη συλλογή ορισμένων δοχείων μίας χρήσης

Ανακυκλωμένο πλαστικό

Από την 1η Ιανουαρίου 2030, οι πλαστικές συσκευασίες θα πρέπει να περιέχουν ορισμένο ελάχιστο ποσοστό ανακυκλωμένου πλαστικού, ώστε να αυξηθεί η χρήση ανακυκλωμένων πλαστικών.

Ετικέτες για διαλογή

Οι νέοι κανόνες επισήμανσης θα διευκολύνουν τους καταναλωτές να γνωρίζουν καλύτερα πώς να ταξινομούν τα απορρίμματα συσκευασίας διαφόρων τύπων, να εντοπίζουν τα λιπασματοποιήσιμα απόβλητα και να βλέπουν το ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού που περιέχει η συσκευασία. Αυτό το μέτρο στηρίζει την ανακύκλωση και την ανάκτηση υλικών και θα τονώσει την κυκλική οικονομία και, κατά συνέπεια, θα μειώσει την πίεση στη χρήση πρωτογενών πρώτων υλών.

Συλλογή δοχείων μίας χρήσης

Οι νέοι κανόνες απαιτούν από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν συστήματα παρακράτησης ποσού έναντι επιστροφής για ορισμένα δοχεία μίας χρήσης. Έως το 2029 τα κράτη μέλη θα διασφαλίσουν ότι τουλάχιστον το 90% των πλαστικών φιαλών και των μεταλλικών δοχείων μίας χρήσης για ποτά θα συλλέγονται χωριστά.

Άλλες διατάξεις

Οι νέοι κανόνες αφορούν επίσης την ασφάλεια των υλικών συσκευασίας, με στόχο τη σταδιακή κατάργηση των επιβλαβέστερων ουσιών που χρησιμοποιούνται.

Περιέχουν επίσης διατάξεις περί διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και πράσινων δημόσιων συμβάσεων.

Τι θα αλλάξει για τους καταναλωτές;

Με την έκδοση του κανονισμού, οι αλλαγές στον σχεδιασμό των συσκευασιών και στη διαχείριση των απορριμμάτων θα είναι ορατές στους καταναλωτές. Πώς;

Μερικά παραδείγματα:

Τα προϊόντα θα φέρουν ετικέτες που θα προσδιορίζουν σαφώς σε ποιο κάδο πρέπει να απορρίπτονται.

Η ετικέτα θα απαριθμεί τα υλικά που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία.

Τα ξενοδοχεία θα χρησιμοποιούν επαναγεμιζόμενους περιέκτες για προϊόντα προσωπικής περιποίησης.

Οι καταναλωτές θα μπορούν να λαμβάνουν επαναχρησιμοποιήσιμους περιέκτες κατά την αγορά φαγητού, χωρίς επιπλέον κόστος.

Οι συσκευασίες θα ελαχιστοποιηθούν ώστε να αποφευχθεί η περιττή σπατάλη πόρων.

Θα δημιουργηθούν συστήματα παρακράτησης ποσού έναντι επιστροφής για ορισμένα δοχεία μίας χρήσης.

Δείτε επίσης