Plaistigh

An fáth a bhfuil sé ríthábhachtach truailliú plaisteach a laghdú

Tá ról tábhachtach ag plaistigh inár ngeilleagar, inár dtionscail agus inár saol ó lá go lá. Úsáidtear ábhair phlaisteacha in earnálacha eacnamaíocha éagsúla agus i ngach cineál táirgí agus earraí.

Mar sin féin, de ghnáth ní bhíonn plaisteach in-bhithdhíghrádaithe. D’fhéadfadh sé suas le 500 bliain a ghlacadh chun píosa plaisteach a dhianscaoileadh. Is minic a bhriseann earraí plaisteacha a chaitear ar leataobh síos ina micreaphlaistigh, agus is deacair a chinntiú nach bhfuil a rian fágtha sa dúlra agus tá an baol ann go gcríochnóidh siad suas inár mbiashlabhra tríd an uisce nó i bhfeoil.

Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach an méid plaisteach agus micreaphlaisteach a scaiptear sa dúlra a laghdú agus a chinntiú go laghdófar an dramhaíl phlaisteach agus go ndéanfar í a bhainistiú i gceart chun an comhshaol agus sláinte daoine a chosaint.

Tá sé ríthábhachtach d’aistriú na hEorpa i dtreo geilleagar ciorclach atá neodrach ó thaobh carbóin de go ndéileálfaí le plaistigh ar bhealach inbhuanaithe.

Spriocanna an Aontais chun dul i ngleic le plaistigh

Straitéis Eorpach um Plaistigh

In 2018, ghlac an Coimisiún Eorpach Straitéis Eorpach um Plaistigh i nGeilleagar Ciorclach, chun athúsáid agus athchúrsáil plaisteach agus táirgí plaisteacha a chur chun cinn.

Leagadh síos sa straitéis na bunchlocha chun truailliú plaisteach a laghdú agus chun rannchuidiú le Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe 2030 a bhaint amach agus le Comhaontú Pháras a chur chun feidhme.

• Straitéis um Plaistigh (an Coimisiún Eorpach)

Plean gníomhaíochta don gheilleagar ciorclach

Rinneadh cuspóirí na straitéise um plaistigh a fhorbairt a thuilleadh sa phlean gníomhaíochta don gheilleagar ciorclach a thíolaic Coimisiún in 2020. Bhí bearta sa phlean chun dramhaíl ó tháirgí a laghdú e.g. pacáistíocht, agus ceanglais éigeantacha maidir le hábhar athchúrsáilte.

• Plean gníomhaíochta don gheilleagar ciorclach (An Coimisiún Eorpach)

Plean gníomhaíochta maidir le truailliú nialasach

I mí na Bealtaine 2021, thíolaic an Coimisiún plean gníomhaíochta um uisce, aer agus ithir saor ó thruailliú. Is é is príomhaidhm don phlean cosc ar thruailliú a chur san áireamh i mbeartais ábhartha uile an Aontais, rud a chuirfidh dlús le laghdú na bplaisteach agus na dtruailleán eile sa nádúr.

Tá laghdú ar an méid plaistigh ar talamh agus ar muir ar dhá cheann de na spriocanna do 2050 a chuirtear i láthair sa phlean gníomhaíochta.

• Plean gníomhaíochta maidir le truailliú nialasach (an Coimisiún Eorpach)

Conradh domhanda maidir le plaistigh

Tacaíonn an tAontas le comhaontú domhanda maidir le plaistigh sa chreat idirnáisiúnta. Is é an sprioc a bheadh ag an gcomhaontú an truailliú plaisteach a laghdú agus tacú le haistriú i dtreo geilleagar ciorclach ar fud an domhain.

Cuireadh tús leis an gcaibidlíocht chun an comhaontú sin a thabhairt i gcrích in 2022 ach níor thángthas ar chomhaontú go dtí seo.

• Gníomhaíocht dhomhanda maidir le plaistigh (an Coimisiún Eorpach)

Reachtaíocht an Aontais maidir le plaistigh

Cosc ar tháirgí plaisteacha aon úsáide

I mí na Bealtaine 2019, ghlac an Chomhairle treoir chun dramhaíl phlaisteach a laghdú. Leis an treoir tugtar isteach rialacha nua maidir le táirgí plaisteacha aon úsáide áirithe.

Cuirtear san áireamh sna rialacha toirmeasc ar úsáid táirgí plaisteacha aon úsáide áirithe a bhfuil roghanna malartacha ar fáil ina leith. Chomh maith leis sin, tugadh isteach leis an treoir bearta speisialta chun úsáid na dtáirgí plaisteacha is minice a chaitear ar leataobh a laghdú. Faoi na rialacha nua, tá toirmeasc ar na táirgí plaisteacha aon úsáide seo a leanas ó 2021:

• plátaí
• sceanra
• soip
• baitíní cadáis
• táirgí déanta as plaisteach ocsó-díghrádaithe
• coimeádáin dí agus bhia déanta as polaistiréin inleathnaithe

Chomhaontaigh na Ballstáit freisin gur cheart go mbeadh 25%, ar a laghad, de bhuidéil phlaisteacha déanta as ábhar athchúrsáilte faoi 2025 agus 30% faoi 2030.

• Toirmeasc ar tháirgí plaisteacha aon úsáide glactha ag an gComhairle (preaseisiúint, an 21 Bealtaine 2019)

Athúsáid agus athchúrsáil níos fearr a dhéanamh ar phacáistíocht phlaisteach

Scaoileadh millíní plaisteacha a chosc

Tá millíní plaisteacha ar cheann de na foinsí truaillithe micreaphlaistigh neamhbheartaithe is mó. Scaoiltear na mílte tona millíní isteach sa chomhshaol gach bliain mar gheall ar mhíláimhseáil ar an slabhra soláthair.

Ionghabhann ainmhithe na millíní a scaoiltear isteach sa dúlra agus is féidir leo díobháil mhór a dhéanamh don fhiadhúlra agus do dhaoine araon.

Tá an tAontas ag obair ar rialacha nua chun feabhas a chur ar láimhseáil millíní plaisteacha ag gach céim den slabhra soláthair agus chun scaoileadh neamhbheartaithe isteach sa chomhshaol a laghdú. D'fhéadfadh sé sin an caillteanas millíní plaisteacha sa chomhshaol a laghdú suas le 74 %.

Chomhaontaigh airí comhshaoil an Aontais a seasamh maidir leis an rialachán nua i mí na Nollag 2024. Tháinig an Chomhairle agus Parlaimint na hEorpa ar chomhaontú maidir leis na rialacha i mí Aibreáin 2025. Ní mór don dá institiúid an comhaontú sealadach a ghlacadh sula ndéanfar dlí de chuid an Aontais de.

• Caillteanas millíní plaisteacha: an Chomhairle agus an Pharlaimint tagtha ar chomhaontú maidir le rialacha nua chun truailliú micreaphlaisteach a laghdú (preaseisiúint, an 8 Aibreán 2025)

Trádáil dramhaíola a rialáil

Bíonn na milliúin tonna dramhaíola san Eoraip gach bliain.

Is plaistigh iad cuid mhór dár gcuid dramhaíola agus déanann an tAontas dramhaíl phlaisteach a allmhairiú agus a onnmhairiú araon.

In 2024, nuashonraigh an tAontas a rialacha chun rialáil níos fearr a dhéanamh ar thrádáil dramhaíola san Aontas agus le tíortha nach tíortha den Aontas iad, i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus leis an bplean gníomhaíochta don gheilleagar ciorclach.

Tugadh isteach freisin rialacha nua níos déine maidir le dramhaíl phlaisteach a onnmhairiú chuig tíortha nach tíortha den Aontas iad.