Verpakkingen
Er is steeds meer verpakkingsafval in de EU. Nieuwe EU-wetgeving moet dit probleem aanpakken, met dezelfde regels in alle lidstaten en bijzondere aandacht voor de circulaire economie.
Steeds meer verpakkingen
Er is al sinds de jaren '90 EU-wetgeving over verpakkingen. Maar ondanks maatregelen en inspanningen om minder verpakkingen te gebruiken, wordt de berg verpakkingsafval in de EU steeds groter. Een belangrijke oorzaak is de toename van onlineaankopen en leveringen aan huis de afgelopen jaren, maar ook van consumptie onderweg.
Uit de meest recente cijfers van Eurostat blijkt dat de gemiddelde Europeaan in 2021 ruim 188 kg verpakkingsafval produceerde. Pakketjes voor onlineaankopen, verpakkingsfolie, deksels voor afhaalkoffie, drankcapsules en nog veel meer: elke Europeaan gooit elke dag een halve kilo verpakking weg, vaak meteen na aankoop.
In 2021 zorgden de EU-landen voor 84 miljoen ton verpakkingsafval, 24% meer dan in 2010.
Zonder actie kan dat cijfer in 2030 nog eens 19% hoger liggen. De afgelopen jaren is de verpakkingsberg sneller gegroeid dan de economie en de bevolking van de EU.
Hoeveelheid afval en recycling ligt steeds verder uit elkaar
Momenteel wordt er in de EU 23% meer gerecycled dan in 2010, maar de toename van de totale hoeveelheid verpakkingsafval is nog groter. Uit de cijfers wordt duidelijk dat de afvalberg sneller groeit dan dat er wordt gerecycled.
Lijngrafiek van de toename van het verpakkingsafval en recycling van 2010 tot 2021 in kilogram per hoofd van de bevolking. Tot 2017 is de stijging van gerecyclede verpakkingen bijna even sterk als die van verpakkingsafval. Vanaf dan lopen de lijnen uit elkaar omdat de gerecyclede hoeveelheid minder snel toeneemt dan de hoeveelheid verpakkingsafval.
In een recent verslag wijst de Europese Commissie erop dat heel wat lidstaten de recyclingdoelen van de EU maar moeilijk halen. Een van de oorzaken daarvan zijn niet-recyclebare verpakkingen. Verpakkingen zijn niet-recyclebaar wanneer ze niet gescheiden kunnen worden ingezameld of naar behoren kunnen worden gesorteerd, of als er geen (degelijke) recyclinginfrastructuur en -processen voor zijn.
Papier en karton bovenaan lijst verpakkingsafvalmaterialen
Het meeste verpakkingsafval bestaat uit papier en karton (34 miljoen ton in 2021).
Cirkeldiagram van de verpakkingsafvalmaterialen in 2021:
- papier en karton: 40%
- plastic: 19%
- glas: 19%
- hout: 17%
- metaal: 5%
Milieueffect van verpakkingen
Verpakkingen zijn handig om producten te beschermen en te vervoeren. Zowel de productie van verpakkingen als verpakkingsafval hebben echter grote gevolgen voor het milieu.
Gebruik van natuurlijke hulpbronnen
50% van het papier dat in de EU wordt gebruikt, dient voor verpakkingen.
Verontreiniging
Zowat de helft van het zwerfvuil op zee bestaat uit verpakkingen; verpakkingen vervuilen ook de bodem aan land.
Klimaatverandering
Verpakkingen zorgen voor evenveel CO2-uitstoot als een klein tot middelgroot EU-land.
Nieuwe EU-regels voor verpakkingen en verpakkingsafval
In november 2022 stelde de Europese Commissie herziene EU-wetgeving rond verpakkingen en verpakkingsafval voor. Het voorstel moet:
- de productie van verpakkingsafval verminderen
- op kosteneffectieve wijze een circulaire economie voor verpakkingen bevorderen
- de verpakkingsregels in de hele EU harmoniseren
Het voorstel moet ons dichter bij de doelen van de Europese Green Deal en het actieplan voor de circulaire economie daarvan brengen. Het komt in de plaats van de richtlijn verpakkingen en verpakkingsafval uit 1994 en maakt er een verordening van. Daardoor worden de nieuwe regels rechtstreeks toepasselijk in alle lidstaten, zonder omzetting in nationale wetgeving.
De voorgestelde regels zorgen voor nieuwe banen en commerciële mogelijkheden. Momenteel is de verpakkingssector, productie en afvalbeheer inbegrepen, goed voor een totale omzet van € 370 miljard in de EU. Met de nieuwe regels gaat de verpakkingssector een grotere rol spelen om de economie van de EU schoner, duurzamer en meer circulair te maken, zoals vooropgesteld in de Europese Green Deal.
In december 2023 bereikten de 27 EU-lidstaten overeenstemming over het standpunt van de Raad om met het Europees Parlement over het voorstel te onderhandelen.
De Raad en het Europees Parlement moeten tot een akkoord komen over de definitieve wettekst voordat die als EU-wetgeving kan worden aangenomen.
Voorkomen, hergebruiken, recyclen
De EU wil in de eerste plaats de hoeveelheid verpakkingen terugdringen. Als verpakkingen onvermijdelijk zijn, moeten ze opnieuw worden gebruikt of gerecycled, of moet de energie ervan worden teruggewonnen.
Volgorde van de EU-afvalprioriteiten
De regels gelden voor alle verpakkingen, ongeacht het gebruikte materiaal, en al het verpakkingsafval, ongeacht de oorsprong (industrie, productie, detailhandel en huishoudens).
Minder verpakkingsafval
De nieuwe regels bevatten streefcijfers ter vermindering van het verpakkingsafval ten opzichte van 2018, met:
- 5% tegen 2030
- 10% tegen 2035
- 15% tegen 2040
Deze cijfers gelden per hoofd van de bevolking per lidstaat.
Ze moeten worden waargemaakt door:
- bepaalde soorten wegwerpverpakkingen te verbieden
- de hoeveelheid verpakkingsmateriaal tot een minimum te beperken
- het hergebruik van verpakkingen op te voeren
Wegwerpverpakkingen
Er komt een verbod op bepaalde soorten wegwerpverpakkingen, zoals voor producten die rechtstreeks in horecazaken worden geconsumeerd, zakjes voor specerijen, wegwerpbekers en -borden, kleine wegwerpverpakkingen voor toiletartikelen in hotels, en plastic wegwerpverpakkingen voor vers fruit en groenten.
Zo weinig mogelijk verpakkingsmateriaal
Bedrijven moeten de hoeveelheid materiaal die ze nodig hebben voor verpakkingen tot een minimum beperken. Daarvoor kunnen ze dubbele wanden en valse bodems vermijden, net zoals buitensporig grote verpakkingen om kleine producten te vervoeren. Doel is onnodige verpakkingen en verspilling van hulpbronnen te voorkomen.
Hergebruiken, navullen en terugbrengen
De consument moet verpakkingen kunnen hergebruiken, navullen en terugbrengen. Het voorstel bevat voor verschillende sectoren en verpakkingsformaten streefcijfers om de mogelijkheid van hergebruik en navulling (de consument vult eigen houders, ook voor afhaalproducten) te verhogen.
Een circulaire economie bevorderen
In 2030 moeten alle verpakkingen op de EU-markt op een ecologisch haalbare manier recyclebaar zijn.
Streefcijfers voor recycling
De streefcijfers voor 2025 en 2030 in de huidige EU-richtlijn blijven voor alle belangrijkste verpakkingsmaterialen ongewijzigd. De lidstaten kunnen de naleving ervan tot 5 jaar uitstellen.
| Type verpakking | tegen 2025 | tegen 2030 |
| Alle verpakkingen | 65% | 70% |
| Papier en karton | 75% | 85% |
| Glas | 70% | 75% |
| Plastic | 50% | 55% |
| Hout | 25% | 30% |
De streefcijfers moeten worden waargemaakt door:
- alle verpakkingen recyclebaar te maken
- meer gerecycled plastic te gebruiken
- de etiketten duidelijker te maken
- bepaalde wegwerpverpakkingen in te zamelen
Gerecycled plastic
Vanaf 1 januari 2030 moeten plastic verpakkingen een bepaalde minimumhoeveelheid gerecycled plastic bevatten zodat meer gerecycled plastic wordt gebruikt.
Etiketten voor afvalsortering
Met de nieuwe etiketteringsregels wordt het voor de consument eenvoudiger verschillende soorten verpakkingsafval te sorteren, te weten welk afval composteerbaar is, en te zien hoeveel gerecycled materiaal verpakkingsafval bevat. Dit moet de recycling en terugwinning van materialen ten goede komen en de circulaire economie bevorderen, met als gevolg minder druk op het gebruik van primaire grondstoffen.
Wegwerpverpakkingen inzamelen
De lidstaten moeten voor bepaalde wegwerpverpakkingen statiegeldregelingen invoeren. Doel is om tegen 2029 jaarlijks minstens 90% van de plastic flessen en metalen drankverpakkingen voor eenmalig gebruik gescheiden in te zamelen.
Overige bepalingen
In de nieuwe regels komt ook de veiligheid van verpakkingsmaterialen aan bod. De meest schadelijke stoffen moeten worden uitgefaseerd.
Tot slot bevat het voorstel bepalingen inzake uitgebreide producentenverantwoordelijkheid en groene overheidsopdrachten.
Wat verandert er voor de consument?
Bij overeenstemming tussen de Raad en het Parlement wordt het voorstel EU-wetgeving en worden de veranderingen in het ontwerp en het afvalbeheer van verpakkingen zichtbaar voor de consument. Hoe?
Enkele voorbeelden:
Op de productetiketten staat duidelijk in welke container de verpakking hoort.
Op het etiket staan de materialen waaruit de verpakking bestaat.
Hotels gebruiken navulbare verpakkingen voor toiletartikelen.
De consument gebruikt navulbare verpakkingen om afhaalmaaltijden te kopen.
Verpakkingen worden tot een minimum beperkt om verspilling van hulpbronnen te voorkomen.
Voor sommige wegwerpverpakkingen worden statiegeldregelingen ingevoerd.
Laatst bijgewerkt: 16 december 2024