Afval
Afval is gevaarlijk voor het milieu en onze gezondheid. De EU wil afval voorkomen en beter beheren, en inzetten op een meer circulaire economie.
Afval als hulpbron
Afval vergiftigt land en water, en in onze oceanen hoopt het plastic afval zich op.
Slecht afvalbeheer leidt tot verontreiniging en zet druk op de natuurlijke omgeving, wat dan weer leidt tot risico's voor onze gezondheid.
Afval kan echter een hulpbron zijn als het goed wordt beheerd. Afval dat niet wordt afgedankt, maar wel hergebruikt en gerecycled kan waardevol zijn voor de economie.
In een circulaire economie worden hoogwaardige materialen gewonnen uit afval en gebruikt om nieuwe goederen te maken. Zo wordt de levensduur van die materialen verlengd, worden ze niet afgedankt en zijn er minder nieuwe materialen nodig. En zo worden de natuurlijke hulpbronnen weer wat meer gespaard.
EU-wetgeving inzake afvalstoffen
De EU wil bij afvalbestrijding voornamelijk:
- de negatieve effecten tot een minimum beperken door afval te voorkomen en beter te beheren
- recycling en hergebruik van hulpbronnen en materialen bevorderen, ter ondersteuning van een circulaire economie
De EU-regels inzake afvalstoffen zijn gebaseerd op de kaderrichtlijn afvalstoffen, dat de belangrijkste beginselen voor afvalbeheer bevat. Er zijn maatregelen genomen om specifieke soorten afval aan te pakken, zoals e-afval of voedselafval.
Kaderrichtlijn afvalstoffen
De kaderrichtlijn afvalstoffen bevat basisbeginselen en definities voor afvalbeheer. Het definieert soorten afval en gevaarlijk afval en legt uit wanneer afval niet langer afval is, maar een secundaire grondstof wordt.
De richtlijn bevat een prioriteitsvolgorde voor afval genaamd afvalhiërarchie. Daarin moet afval eerst worden voorkomen en alleen worden verwijderd als hergebruik, recycling of nuttige toepassing niet mogelijk is.
De richtlijn bevat ook streefcijfers voor de lidstaten. Eén daarvan is het hergebruik en de recycling van stedelijk afval. Dat moet in gewicht toenemen tot ten minste 55% tussen nu en 2025, ten minste 60% tussen nu en 2030 en ten minste 65% tussen nu en 2035.
De EU werkt aan een herziening van de richtlijn, met name van de regels over voedsel- en textielafval. De Raad heeft zijn standpunt daarover bepaald, op basis van het voorstel van de Europese Commissie. In februari 2025 werd een voorlopig akkoord bereikt met het Europees Parlement over de definitieve tekst van de wetgeving.
Voedselverspilling
Overbrenging van afvalstoffen
Jaarlijks wordt zo'n 32,7 miljoen ton afval uitgevoerd, en binnen de EU wordt 70 miljoen ton verhandeld.
Als de handel in afvalstoffen onvoldoende gereglementeerd en gecontroleerd wordt, kan deze schadelijk zijn voor het milieu en de volksgezondheid. Afval dat gevaarlijke stoffen bevat, kan het land en de oceanen verontreinigen, met rampzalige gevolgen voor het milieu.
De EU heeft regels voor de overbrenging van afvalstoffen. In 2024 werden deze regels bijgewerkt om de handel in afval zowel binnen de EU als met niet-EU-landen beter te reguleren.
Handel in afvalstoffen
Batterijen en afgedankte batterijen
Bij de productie van batterijen worden veel nieuwe grondstoffen gebruikt en afgedankte batterijen bevatten gevaarlijke stoffen. De EU heeft regels aangenomen die de volledige levenscyclus van batterijen reguleren – van productie tot hergebruik en recycling – en ervoor zorgen dat de sector en de producten daarvan veilig, duurzaam en concurrerend zijn.
Dit zal worden bereikt door middel van prestatie-, duurzaamheids- en veiligheidscriteria, strenge beperkingen voor gevaarlijke stoffen zoals kwik, cadmium en lood en verplichte informatie over de koolstofvoetafdruk van batterijen.
Naar een duurzame en circulaire Europese toeleveringsketen voor batterijen (Infographic)
Afgedankte elektrische en elektronische apparatuur
Onder afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) valt een breed scala aan apparaten, zoals computers, koelkasten en mobiele telefoons aan het einde van hun levensduur. Dit soort afval kan grote milieu- en gezondheidsproblemen veroorzaken als de afgedankte apparatuur niet naar behoren wordt beheerd. Moderne elektronica bevatten ook zeldzame bestanddelen, waaronder kritieke grondstoffen die kunnen worden gerecycled en hergebruikt als het afval doeltreffend wordt beheerd.
De hoeveelheid AEEA die elk jaar in de EU wordt geproduceerd, neemt snel toe. Om deze trend te keren en de recycling van AEEA-materialen beter te doen verlopen, heeft de EU regels opgesteld voor de verwerking van dit afval, wat bijdraagt tot duurzame productie en consumptie.
In 2024 heeft de EU de regels gewijzigd om een aantal bepalingen over uitgebreide producentenverantwoordelijkheid te verduidelijken.
Verpakking
In 2022 zorgden de EU-landen voor bijna 84 miljoen ton verpakkingsafval, 20% meer dan in 2011. Zonder maatregelen kan het verpakkingsafval tussen nu en 2030 met nog eens 19% toenemen, wat leidt tot meer verontreiniging en risico's.
Daarom heeft de EU haar wetgeving over verpakking en verpakkingsafval herzien. Het doel daarvan is:
- de productie van verpakkingsafval verminderen
- een kostenefficiënte circulaire economie voor verpakkingen bevorderen
- de verpakkingsregels in de hele EU harmoniseren
Verpakkingen
Persistente organische verontreinigende stoffen
Persistente organische verontreinigende stoffen of "eeuwige chemicaliën" breken niet af in de natuur en zijn bijzonder schadelijk: ze zijn toxisch en kunnen risico's voor mens en natuur inhouden.
Deze chemicaliën komen voor in weggegooide oude spullen, zoals waterdicht textiel, meubels, plastic en elektronische apparatuur.
In 2022 heeft de EU regels opgesteld om de aanwezigheid van dergelijke stoffen in afval te beperken.
Zie ook
Laatst bijgewerkt: 19 februari 2025