AI in het onderwijs: Raad pleit voor mensgerichte aanpak

In een tijd waarin onderwijssystemen in heel Europa snel veranderen onder invloed van artificiële intelligentie (AI), wat zowel uitdagingen als kansen met zich meebrengt, dringt de Raad erop aan dat leerkrachten centraal blijven staan in het leerproces.

Leerkrachten zijn niet alleen gebruikers van AI – ze zijn gidsen, mentoren en kritische denkers die leerlingen helpen hun weg te vinden in een steeds complexere digitale wereld. Het is van essentieel belang hen te ondersteunen met de juiste opleiding, hulpmiddelen en waarborgen, om van AI een succes te maken in het onderwijs.

Athina Michaelidou, minister van Onderwijs, Sport en Jeugdzaken van de Republiek Cyprus

In de conclusies van de Raad wordt gepleit voor een ethische, veilige en mensgerichte benadering van AI in het onderwijs, die gericht is op het versterken van digitale vaardigheden en AI-geletterdheid, inclusiviteit en rechtvaardigheid garandeert, de positie van leraren versterkt, en het welzijn van leerkrachten en leerlingen ondersteunt. Het is de eerste keer dat in het onderwijsbeleid de relatie tussen AI en lesgeven is besproken.

De Raad roept de nationale regeringen op om de AI- en digitale vaardigheden van leerkrachten te versterken, de ontwikkeling en het gebruik van onderwijsspecifieke AI-hulpmiddelen te bevorderen, ongelijkheid in de toegang tot digitale middelen tegen te gaan, en ervoor te zorgen dat AI de autonomie en duurzame arbeidsomstandigheden van leerkrachten ondersteunt in plaats van ze te ondermijnen.

Uitdagingen en kansen

De Raad erkent dat AI ervoor zorgt dat onderwijssystemen in hoog tempo veranderen, en van invloed kan zijn op de manier waarop het lesgeven en leren worden georganiseerd, hoe informatie wordt geraadpleegd en hoe scholen hun administratieve taken beheren.

Wat de voordelen betreft, kan het lesgeven en leren met AI worden verbeterd door het in te zetten voor een inclusievere aanpak, betere toegankelijkheid voor kansarme lerenden, en meer geïndividualiseerde onderwijs- en beoordelingsmethoden. De administratie kan er efficiënter mee worden gemaakt, zodat er meer tijd vrij komt voor lesgeven en leren.

In de conclusies van de Raad worden echter ook zorgen geuit over verminderde autonomie, overmatig vertrouwen in technologie, en risico's in verband met bias, misinformatie en gegevensbescherming. Het gebruik van AI kan ook ongelijkheid en de digitale kloof verergeren, de concentratie en het aanleren van vaardigheden bij lerenden beïnvloeden, en kan bredere maatschappelijke en ecologische gevolgen hebben.

De rol van leerkrachten in het digitale tijdperk

Leerkrachten spelen een centrale rol bij het benutten van het potentieel van AI in de klas, onder meer door verantwoordelijk digitaal burgerschap aan te moedigen en lerenden te helpen nadenken over de maatschappelijke, ecologische en ethische consequenties van de inzet van AI-hulpmiddelen. Zij vervullen ook een sleutelrol bij de kritische beoordeling van AI-resultaten, en zijn onmisbaar om lerenden begrip van de beperkingen en biases van AI bij te brengen.

In zijn conclusies stelt de Raad daarom dat leerkrachten de kans moeten krijgen om inbreng te hebben in het ontwerp en de evaluatie van AI-hulpmiddelen, in overeenstemming met een aanpak op basis van digitaal humanisme, die ervoor zorgt dat technologie de mens dient en democratische waarden ondersteunt.

Leerkrachten ondersteunen bij de AI-transitie

Om de voordelen van AI in het onderwijs te benutten en er tegelijkertijd voor te zorgen dat leerkrachten centraal blijven staan in de leerervaring, roept de Raad de nationale regeringen op om:

• te helpen de digitale en AI-gerelateerde vaardigheden van leerkrachten te verbeteren, onder meer door AI-geletterdheid in de lerarenopleiding op te nemen
• het gebruik te bevorderen van AI-hulpmiddelen die een duidelijke toegevoegde pedagogische waarde hebben, waarbij de autonomie van leerkrachten en het welzijn van leerlingen behouden blijven
• de ontwikkeling van onderwijsspecifieke AI-hulpmiddelen aan te moedigen als een manier om de strategische autonomie van de EU te versterken, naast duidelijke richtsnoeren inzake gegevensbescherming, verantwoordingsplicht en risicobewustzijn
• ongelijkheden in de toegang tot AI-hulpmiddelen en digitale middelen aan te pakken en ervoor te zorgen dat systemen toegankelijk en geschikt zijn voor alle lerenden
• te zorgen voor duurzame arbeidsomstandigheden voor leerkrachten, door rekening te houden met de impact van AI op de werklast, evaluatie en administratieve taken

De Raad merkt op dat ook de Commissie leerkrachten kan ondersteunen in het tijdperk van AI, onder meer door de samenwerking te versterken met internationale organisaties zoals de Raad van Europa, onderzoek en het delen van resultaten te faciliteren, richtsnoeren over het ethische gebruik van AI te verstrekken, en leerkrachten te betrekken bij het vormgeven van initiatieven op EU-niveau.

Evenzo kan de Commissie met de lidstaten samenwerken om de capaciteitsopbouw te verbeteren, intercollegiaal leren en de uitwisseling van goede praktijken aan te moedigen, en professionele leermiddelen en samenwerkingsinitiatieven op zowel nationaal als EU-niveau te bevorderen.

• Conclusies van de Raad over leerkrachten in het tijdperk van artificiële intelligentie (AI)