Chemikalia
Substancje chemiczne są niezbędne w wielu powszednich czynnościach i obecne w różnych produktach codziennego użytku. Trzeba więc nimi racjonalnie gospodarować, aby chronić zdrowie ludzi oraz środowisko.
Aktualności
17 czerwca 2026 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie uproszczenia przepisów o klasyfikacji, pakowaniu i oznakowaniu chemikaliów, produktów kosmetycznych i nawozów.
Porozumienie zmniejsza niepotrzebne obciążenia administracyjne, wspiera innowacje i obieg zamknięty oraz utrzymuje wysokie standardy ochrony konsumentów i środowiska.
Jest to pozostała część szóstego pakietu zbiorczego, który upraszcza przepisy w dziedzinie produktów chemicznych, a jednocześnie utrzymuje wysoki poziom ochrony konsumentów i środowiska.
REACH
W 2007 r. rozporządzenie o rejestracji, ocenie, udzielaniu zezwoleń i stosowanych ograniczeniach w zakresie chemikaliów (REACH) ustanowiło procedury gromadzenia i oceny informacji o właściwościach substancji chemicznych i zagrożeniach przez nie powodowanych. Chodzi o różnorodne substancje: od tych stosowanych w procesach przemysłowych po te wykorzystywane w życiu codziennym (farby, odzież, tworzywa sztuczne).
Wszystkie firmy wytwarzające, importujące, dystrybuujące lub wykorzystujące chemikalia jako surowce lub wyroby gotowe muszą:
- rejestrować te substancje w Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA)
- identyfikować i kontrolować zagrożenia z nimi związane.
Po ocenie otrzymanych informacji ECHA i państwa członkowskie mogą ograniczyć użycie konkretnych substancji lub zakazać ich używania, jeżeli zagrożeń z nimi związanych nie da się kontrolować.
Klasyfikacja, oznakowanie i pakowanie
Od 2009 r., dzięki rozporządzeniu o klasyfikacji, oznakowaniu i pakowaniu chemikaliów firmy, przed wprowadzeniem niebezpiecznych chemikaliów na rynek, opisują je i oznaczają za pomocą tych samych kryteriów we wszystkich państwach członkowskich.
W październiku 2024 r. Rada przyjęła nowe przepisy mające:
- doprecyzować zasady dotyczące oznakowania substancji chemicznych
- usprawnić procedury informowania o zagrożeniach związanych z chemikaliami wprowadzanymi na unijny rynek
- przyspieszyć procedurę identyfikowania niebezpiecznych substancji
- objąć szczegółowe wymogi dotyczące chemikaliów sprzedawanych w pojemnikach do ponownego napełniania.
17 listopada 2025 r. Rada ostatecznie zatwierdziła odroczenie stosowania przepisów rozporządzenia CLP. Ten mechanizm tymczasowych odroczeń przesuwa na 1 stycznia 2028 r. datę rozpoczęcia stosowania rozporządzenia.
16 czerwca 2026 r. współprawodawcy zdecydowali o odroczeniu daty rozpoczęcia stosowania przepisów o klasyfikacji, oznakowaniu i pakowaniu do 1 stycznia 2030 r. Uzgodnili również, że należy:
- uprościć przepisy dotyczące oznakowania – będą opierać się one na ogólnych kryteriach czytelności, a nie szczegółowych specyfikacjach, a jedyny wyjątek będzie dotyczyć określonego minimalnego rozmiaru czcionki w przypadku produktów przeznaczonych dla ogółu społeczeństwa
- wprowadzić szczególne odstępstwa dotyczące oznakowania na małych opakowaniach
- z myślą o zmniejszeniu kosztów zgodności z przepisami ponoszonych przez branżę – przedłużyć okres przejściowy dla obowiązków w zakresie ponownego oznakowania w przypadkach, gdy substancje w produktach zostają zaklasyfikowane jako substancje o wyższym poziomie zagrożenia.
Konkretne chemikalia
Nawozy
Od lipca 2022 r. dzięki rozporządzeniu o produktach nawozowych unijne wyroby takie jak nawozy, polepszacze gleby czy podłoża do upraw, noszące oznakowanie CE, mogą być sprzedawane w całej UE, o ile spełnią specjalne wymogi.
Akt ten także:
- ustanawia jednolite ograniczenia co do szeregu zanieczyszczeń zawartych w nawozach mineralnych, np. kadmu
- ma zwiększyć produkcję i wykorzystanie nawozów organicznych.
22 lipca 2024 r. Rada przyjęła rozporządzenie dotyczące cyfrowego etykietowania produktów nawozowych UE.
Rozporządzenie ma poprawić czytelność etykiet, a tym samym sprawić, że korzystanie z tego typu produktów będzie wydajniejsze. Ma też uprościć spoczywające na dostawcach obowiązki etykietowania.
Nowe przepisy:
- propagują powszechniejsze stosowanie etykietowania cyfrowego
- poprawiają jakość informacji dla rolników i innych konsumentów, w tym grup wrażliwych i osób z niewielkimi kompetencjami cyfrowymi
- ograniczają koszty oraz ślad środowiskowy producentów.
Detergenty
Od 2005 r. rozporządzenie o detergentach określa przepisy, które muszą spełniać detergenty, jeśli mają trafić na rynek wewnętrzny i być na nim swobodnie dystrybuowane. Muszą one:
- zawierać mydła w pełni biodegradowalne
- zawierać na etykiecie informacje o składnikach i dozowaniu.
8 grudnia 2025 r. Rada ostatecznie zatwierdziła nowe unijne przepisy, dzięki którym detergenty będą bezpieczniejsze dla ludzi i środowiska.
Nowe przepisy mają:
- zwiększyć biodegradowalność środków powierzchniowo czynnych w detergentach, zwłaszcza w powłokach kapsułek
- ograniczyć ilość szkodliwych substancji
- poprawić jakość informacji na etykietach (chodzi np. o umieszczanie informacji o substancjach zapachowych mogących powodować alergie i o środkach konserwujących) oraz zapewnić udostępnianie informacji od producentów organom i personelowi medycznemu
- wprowadzić etykietowanie cyfrowe i cyfrowy paszport produktu dla detergentów i środków powierzchniowo czynnych
- zakazać testowania detergentów i środków powierzchniowo czynnych na zwierzętach
- zachęcać do nowych zrównoważonych praktyk, takich jak sprzedaż detergentów do ponownego napełniania.
16 czerwca 2026 r. współprawodawcy zdecydowali o odroczeniu daty rozpoczęcia stosowania rozporządzenia o produktach nawozowych do 1 stycznia 2030 r. Wypracowali również dodatkowe zmiany dotyczące rejestracji i udzielania zezwoleń na składniki nawozów, a Komisji powierzyli zadanie zbadania nowych kryteriów rejestracji materiałów, które mogą być stosowane w nawozach, w celu wspierania innowacji w tym sektorze.
Kosmetyki
Od 2013 r. dzięki rozporządzeniu o kosmetykach wprowadzane na rynek UE wyroby kosmetyczne (np. pasty do zębów, perfumy, kremy do opalania) są bezpieczne, a w sektorze promowane są innowacje.
Ponadto unijne prawo:
- wymaga rejestracji wszystkich wyrobów kosmetycznych wprowadzanych na rynek UE
- zwraca szczególną uwagę na niektóre wyroby (np. substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego, farby do włosów) bardziej zagrażające zdrowiu lub bardziej złożone technicznie
- ustanawia zakaz testowania kosmetyków na zwierzętach.
16 czerwca 2026 r. współprawodawcy uzgodnili, że:
- należy dostosować długości okresów przejściowych dla stopniowego wycofywania substancji rakotwórczych, mutagennych lub działających szkodliwie na rozrodczość, proporcjonalnie do związanego z nimi ryzyka
- Komisja powinna opracować wytyczne dotyczące substancji alternatywnych, które mogłyby zastąpić obecne w produktach substancje rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość
- należy utrzymać obowiązek szczegółowego powiadamiania o nanomateriałach w produktach kosmetycznych przed wprowadzeniem tych produktów do obrotu.
Trwałe zanieczyszczenia organiczne
Trwałe zanieczyszczenia organiczne to substancje szczególnie szkodliwe. Mogą one występować w odpadach z niektórych produktów konsumpcyjnych, takich jak wodoodporne wyroby włókiennicze, meble, tworzywa sztuczne i sprzęt elektroniczny.
Z punktu widzenia gospodarki o obiegu zamkniętym, w której odpady coraz częściej będą surowcem wtórnym, zmniejszenie ilości zawartych w nich trwałych zanieczyszczeń organicznych jest sprawą kluczową.
W październiku 2022 r. Rada przyjęła rozporządzenie w tej sprawie.
Strategia w zakresie chemikaliów
Przemysł chemiczny jest czwartym co do wielkości sektorem wytwórczym w UE, w ramach którego 29 000 przedsiębiorstw zapewnia bezpośrednio 1,2 mln miejsc pracy i wspiera 19 mln miejsc pracy w łańcuchach dostaw.
W marcu 2021 r. Rada przyjęła konkluzje, w których zatwierdziła przyjętą przez Komisję unijną strategię w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności.
Strategia wyznacza długofalową wizję unijnej polityki w dziedzinie chemikaliów. UE i jej państwa członkowskie chcą:
- lepiej chronić zdrowie ludzi
- zwiększać konkurencyjność przemysłu chemicznego
- wspierać nietoksyczne środowisko.
13 listopada 2025 r., zgodnie ze strategią, Rada przyjęła przepisy z pakietu „jedna substancja, jedna ocena”. Przepisy usprawnią przeprowadzanie ocen bezpieczeństwa chemikaliów, a tym samym ułatwią wymianę danych, identyfikację zagrożeń i pobudzanie innowacji w zakresie bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów. To z kolei zapewni lepszą ochronę zdrowia ludzi i środowiska przed szkodliwymi chemikaliami.
Ostatnia aktualizacja: 26 czerwca 2025