Stosunki UE – Bałkany Zachodnie

Partnerzy z Bałkanów Zachodnich

Partnerzy zachodnobałkańscy to: Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Kosowo*, Macedonia Północna i Serbia.

Unia z całą powagą traktuje perspektywę członkostwa Bałkanów Zachodnich w UE i kilku partnerów jest już na drodze do przystąpienia. Po szczycie UE – Bałkany Zachodnie, który odbył się 21 czerwca 2003 r. w Salonikach, unijny przywódcy ponownie wyrazili poparcie dla reformatorskich wysiłków partnerów. Potwierdzili też, między innymi podczas szczytu Rady Europejskiej 26 czerwca 2025 r., wolę czynienia postępów w stopniowej integracji między UE a regionem.

UE utrzymuje także bliskie relacje z partnerami z Bałkanów Zachodnich i współpracuje z nimi w wielu ważnych dziedzinach.

* Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

Proces stabilizacji i stowarzyszenia

Proces stabilizacji i stowarzyszenia toczy się równolegle z negocjacjami akcesyjnymi i je usprawnia.

Wszyscy partnerzy zachodniobałkańscy zawarli z UE układy o stabilizacji i stowarzyszeniu, dostosowane do ich indywidualnych potrzeb.

UE bada możliwości stopniowej integracji partnerów z Bałkanów Zachodnich z Unią w ramach procesu rozszerzenia. Chce w tym celu wykorzystać potencjał istniejących instrumentów.

Plan wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich

Aby wesprzeć partnerów zachodniobałkańskich na drodze do członkostwa i zachęcić do szybszej konwergencji społeczno-gospodarczej z UE, w listopadzie 2023 r. przedstawiono plan wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich. Plan stanowi uzupełnienie istniejącej pomocy unijnej. Uzupełnia też pomoc finansową udzielaną w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III).

Plan składa się z czterech wzajemnie powiązanych filarów i ma służyć:

pogłębieniu integracji gospodarczej partnerów zachodniobałkańskich z jednolitym rynkiem UE
zacieśnieniu regionalnej współpracy gospodarczej dzięki wspólnemu rynkowi regionalnemu
przyspieszeniu reform związanych z akcesją
zwiększeniu pomocy finansowej za pośrednictwem specjalnego Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego.

Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich jest centralnym elementem planu. W latach 2024–2027 zapewni on 6 mld euro. Z kwoty tej 2 mld euro przyjmą formę dotacji, a 4 mld euro – pożyczek. Instrument pomoże partnerom przeprowadzić reformy związane z UE w oparciu o ambitny program reform przygotowanym przez każdego z nich.

Wypłaty będą obwarowane surowymi warunkami – będą zależeć od tego, czy przeprowadzono reformy przewidziane w programie. Uzyskanie wsparcia z tego instrumentu wymaga też spełnienia pewnych warunków dotyczących skutecznych mechanizmów demokratycznych. Chodzi o: wielopartyjny system parlamentarny, wolne i uczciwe wybory, pluralistyczne media, niezależny wymiar sprawiedliwości, praworządność i poszanowanie praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Dla Serbii i Kosowa warunkiem jest też konstruktywne zaangażowanie w normalizację wzajemnych stosunków oraz osiągnięcie wymiernych postępów i konkretnych rezultatów w tym zakresie.

Inwestycje i handel UE – Bałkany Zachodnie

Spotkania UE – Bałkany Zachodnie

Niezależnie od trwających procesów akcesyjnych przywódcy UE regularnie organizują szczyty ze swoimi partnerami z Bałkanów Zachodnich. Szczyty te są najważniejszymi spotkaniami politycznymi przywódców UE i Bałkanów Zachodnich.

UE organizuje również inne spotkania z partnerami zachodniobałkańskimi, m.in.:

posiedzenia rad stabilizacji i stowarzyszenia
nieformalne dyskusje na szczeblu ministerialnym przy okazji posiedzenia Rady do Spraw Zagranicznych
forum ministerialne UE – Bałkany Zachodnie dotyczące wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

Europejski Instrument na rzecz Pokoju

Europejski Instrument na rzecz Pokoju to instrument, który ma pomóc UE zapobiegać konfliktom, budować i utrzymywać pokój oraz zwiększać bezpieczeństwo międzynarodowe.

W czerwcu 2022 r. i październiku 2026 r. Rada przyjęła środki pomocy w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, aby wesprzeć bałkańską medyczną grupę zadaniową. Grupa ta jest inicjatywą regionalną, która skupia partnerów z Bałkanów Zachodnich, a jej celem jest zapewnianie wojskowego wsparcia medycznego partnerom międzynarodowym. Wspomniane dwa środki, o łącznej wartości 16 mln euro, wzmacniają gotowość operacyjną i zdolności operacyjne grupy zadaniowej, w tym jej zdolność do udzielania pomocy ludności cywilnej w przypadku klęsk żywiołowych.

Wsparcie udzielone grupie jest dowodem na niesłabnące zaangażowanie UE i państw członkowskich w relacje z partnerami zachodniobałkańskimi w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony oraz przyczynia się do bezpieczeństwa, stabilności i odporności w regionie.