"Aby łatwiej było ci korzystać z portalu, używamy plików cookie. Niezbędne pliki cookie pozwalają na obsługę podstawowych funkcji portalu. Opcjonalne pliki cookie pomagają nam opracowywać anonimowe, zagregowane raporty statystyczne, abyśmy mogli lepiej odpowiadać na twoje potrzeby.
Reforma rynku energii elektrycznej: porozumienie w Radzie
Rada wypracowała dziś porozumienie (podejście ogólne) w sprawie proponowanej zmiany struktury unijnego rynku energii elektrycznej. Prezydencja może teraz rozpocząć negocjacje z Parlamentem Europejskim nad ostatecznym kształtem przepisów.
Z dumą stwierdzam, że zrobiliśmy dziś strategiczny krok naprzód ku przyszłości UE. Wypracowaliśmy porozumienie, które jeszcze kilka lat temu wydawało się niewyobrażalne. Dzięki niemu konsumenci w całej Unii będą cieszyć się bardziej stabilnymi cenami energii, ich mniejszą zależnością od ceny paliw kopalnych oraz lepszą ochroną przed przyszłymi kryzysami. Przyspieszymy też upowszechnianie energii odnawialnej – tańszej i bardziej ekologicznej.
Teresa Ribera Rodríguez, p.o. trzeciej wicepremier i minister transformacji ekologicznej i wyzwań demograficznych Hiszpanii
Reforma ma bardziej uniezależnić ceny prądu od zmiennych cen paliw kopalnych, chronić konsumentów przed skokami cen, przyspieszyć wdrażanie energii odnawialnej i zwiększyć ochronę konsumentów.
To część szerszej reformy mającej zmienić strukturę unijnego rynku energii elektrycznej. Składa się na nią także rozporządzenie o poprawie unijnej ochrony przed manipulacjami na rynku dzięki lepszemu monitorowaniu i większej przejrzystości. Podejście ogólne w sprawie tego rozporządzenia zostało uzgodnione przez Radę ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii (energia) 19 czerwca 2023 r.
Długoterminowe rynki energii elektrycznej
Reforma ma ustabilizować rynki długoterminowe: ożywić rynek umów zakupu energii elektrycznej poprzez upowszechnienie dwukierunkowych kontraktów różnicowych i poprawić płynność rynku terminowego.
Rada ustaliła, że państwa członkowskie będą sprzyjać zawieraniu umów zakupu energii elektrycznej poprzez eliminowanie nieuzasadnionych barier oraz nieproporcjonalnych lub dyskryminacyjnych procedur czy opłat. Wśród stosowanych środków mogą się znaleźć m.in. wspierane przez państwo programy gwarancji po cenach rynkowych, gwarancje prywatne czy instrumenty łączące popyt na umowy zakupu energii.
Rada uzgodniła, że dwukierunkowe kontrakty różnicowe (długoterminowe, proinwestycyjne umowy zawierane przez organy publiczne, które będą dopłacać do ceny rynkowej, gdy spadnie ona poniżej określonego progu, lub pobierać od wytwórcy prądu nadwyżkę, gdy cena rynkowa przekroczy określony pułap) byłyby zasadniczo obowiązkowe, gdy w umowy długoterminowe zaangażowane są środki publiczne.
Dwukierunkowe kontrakty różnicowe dotyczyłyby inwestycji w nowe zakłady wytwarzania energii oparte na energii wiatrowej, słonecznej, geotermalnej, wodnej z elektrowni bez zbiorników i jądrowej. Zagwarantowałoby to przewidywalność i pewność.
Przepisy o dwukierunkowych kontraktach różnicowych zaczęłyby obowiązywać dopiero po 3 latach (dla niektórych projektów morskich aktywów hybrydowych powiązanych z co najmniej dwoma obszarami rynkowymi – po 5 latach) od wejścia przepisów w życie. Okres przejściowy ma chronić pewność prawa dla projektów już rozpoczętych.
Rada uelastyczniła sposób redystrybucji dochodów, które państwo uzyskiwałoby z dwukierunkowych kontraktów różnicowych. Dochody byłyby rozdzielane między odbiorców końcowych i mogłyby też być wykorzystywane do finansowania systemów dotowania cen lub do inwestycji mających zmniejszyć ceny prądu dla odbiorców końcowych.
Mechanizm zdolności wytwórczych
Mechanizmy zdolności wytwórczych to działania, w których państwa członkowskie płacą elektrowniom za zapewnienie bezpieczeństwa podaży w średnim i długim terminie. Rada postanowiła usunąć wzmiankę o tymczasowym charakterze takich działań.
Rada wprowadziła odstępstwo od wymogów limitu emisji CO2 dla wytwórców, którzy chcą otrzymać wsparcie z mechanizmu zdolności wytwórczych. Odstępstwo obowiązywałoby do 31 grudnia 2028 r. i opierało się na surowych warunkach.
Państwa członkowskie uzgodniły też, że procedury zatwierdzania takich mechanizmów muszą być prostsze. Rada zaproponowała więc racjonalizację proceduralną w obecnych ramach. Poprosiła też Komisję o szczegółowy raport z dalszymi sposobami, które pozwoliłyby uprościć stosowanie tych mechanizmów. Po raporcie Komisja miałaby przedstawić konkretne propozycje uproszczeń 3 miesiące po wejściu przepisów w życie.
Ochrona konsumentów
Rada doprecyzowała przepisy o ochronie konsumentów. Aby ją zwiększyć, postanowiła, że konsumenci mogliby swobodnie wybierać dostawców prądu oraz mieć dostęp do jego dynamicznych cen i do umów na czas określony po cenach stałych, o ile dostawcy oferują takie umowy i nie ogranicza to ogólnej dostępności takich umów.
Rada postanowiła zaostrzyć przepisy o strategiach zabezpieczania cen przez dostawców, by chronić konsumentów przed skokami cen na rynkach hurtowych. Postanowiła też chronić konsumentów w trudnej sytuacji przed odcięciem prądu. W tym celu każde państwo miałoby utworzyć (jeśli jeszcze go nie ma) system dostawców z urzędu, którzy zapewnialiby ciągłość zaopatrzenia w prąd przynajmniej gospodarstwom domowym.
Rada uzgodniła też, że wszyscy konsumenci mieliby prawo do systemów dzielenia się energią (wykorzystywania, udostępniania sobie wzajemnie i magazynowania wytworzonego przez siebie prądu) i że konsumenci końcowi zaangażowani w takie systemy mieliby wszystkie prawa konsumenckie.
Przystępne ceny energii podczas kryzysu
W myśl obecnych przepisów państwa członkowskie mogą stosować ceny regulowane wobec gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i znajdujących się w trudnej sytuacji oraz przejściowo wobec gospodarstw domowych i mikroprzedsiębiorstw, bez względu to, czy ma miejsce kryzys związany z cenami energii elektrycznej. Reforma wprowadza tymczasową możliwość stosowania cen regulowanych (nawet poniżej kosztów) wobec małych i średnich firm w czasie kryzysu.
Państwa członkowskie wzmocniły rolę Rady w ogłaszaniu tymczasowego regionalnego lub ogólnounijnego kryzysu cenowego. Zmieniły też warunki ogłaszania kryzysu: może on zostać ogłoszony, gdy przez co najmniej sześć miesięcy spodziewane są bardzo wysokie średnie hurtowe ceny energii elektrycznej, a przez co najmniej trzy miesiące – gwałtowne wzrosty cen detalicznych.
Rada postanowiła, że do 30 czerwca 2024 r. państwa członkowskie mogą stosować pułap wobec nadmiernych zysków z energii elektrycznej produkowanej przez wytwórców o niższych kosztach krańcowych, takiej jak energia ze źródeł odnawialnych, energia jądrowa i węgiel brunatny (wytwórcy inframarginalni). Obowiązywać będą te same warunki co w przypadku środka nadzwyczajnego dotyczącego zysków inframarginalnych, przyjętego 6 października 2022 r.
Co dalej?
Podejście ogólne posłuży prezydencji jako mandat do negocjacji z Parlamentem Europejskim na temat ostatecznego kształtu przepisów. Wynik negocjacji będzie musiał zostać formalnie przyjęty przez Radę i Parlament.
Kontekst
Reforma rynku energii elektrycznej ma zmienić odnośne przepisy i zwiększyć ochronę Unii przed manipulacjami na rynku. W tym celu przewiduje lepsze monitorowanie i większą przejrzystość.
Z dumą stwierdzam, że zrobiliśmy dziś strategiczny krok naprzód ku przyszłości UE. Wypracowaliśmy porozumienie, które jeszcze kilka lat temu wydawało się niewyobrażalne. Dzięki niemu konsumenci w całej Unii będą cieszyć się bardziej stabilnymi cenami energii, ich mniejszą zależnością od ceny paliw kopalnych oraz lepszą ochroną przed przyszłymi kryzysami. Przyspieszymy też upowszechnianie energii odnawialnej – tańszej i bardziej ekologicznej.