Κυβερνοάμυνα

Ο κυβερνοχώρος ως τομέας πολέμου

Ο κυβερνοχώρος θεωρείται ο πέμπτος τομέας πολέμου και είναι εξίσου σημαντικός για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις με την ξηρά, τη θάλασσα, τον αέρα και το διάστημα. Πρόκειται για έναν τομέα που καλύπτει από τα δίκτυα πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών, τις υποδομές και τα δεδομένα που υποστηρίζουν έως τα συστήματα υπολογιστών και τους μηχανισμούς επεξεργασίας και ελέγχου.

Ο κυβερνοχώρος έχει μεταβληθεί σε στρατηγικό τομέα έντονων διεκδικήσεων και σε πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι ψηφιακές και οι υλικές υποδομές είναι αλληλεξαρτώμενες, πράγμα που σημαίνει ότι οι κρίσιμες υποδομές —όπως τα δίκτυα ενέργειας και μεταφορών— στις οποίες βασίζονται οι ένοπλες δυνάμεις στην ΕΕ, μπορούν να υποστούν διαταραχές ή βλάβες σε περίπτωση που προκύψουν μείζονα περιστατικά κυβερνοασφάλειας.

Τα τελευταία χρόνια, κρατικοί και μη κρατικοί φορείς έχουν εντείνει τις κυβερνοεπιθέσεις, την κατασκοπεία και τις εκστρατείες παραπληροφόρησης που στοχεύουν την ΕΕ και τα κράτη μέλη της, συμπεριλαμβανομένου του αμυντικού τομέα. Η κακόβουλη συμπεριφορά των εν λόγω φορέων έχει αυξηθεί εκθετικά μετά τη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της συνεργάζονται για να προστατεύουν τους ευρωπαίους πολίτες, τις εθνικές ένοπλες δυνάμεις και τις μη στρατιωτικές και στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις της ΕΕ από κυβερνοαπειλές. Ενισχύουν τη συνεργασία και τις επενδύσεις στην κυβερνοάμυνα και θωρακίζουν την ικανότητα της ΕΕ όσον αφορά την πρόληψη, τον εντοπισμό, την αποτροπή και την άμυνα έναντι των κυβερνοεπιθέσεων, καθώς και την ανάκαμψη μετά από τέτοιου είδους περιστατικά.

Το κύριο πλαίσιο για τη συνεργασία της ΕΕ στον τομέα της κυβερνοάμυνας είναι η πολιτική της ΕΕ για την κυβερνοάμυνα. Η ενωσιακή συνεργασία στον τομέα της κυβερνοάμυνας αναπτύσσεται επίσης μέσω των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (ΕΟΑ), σε συντονισμό με τον Οργανισμό της ΕΕ για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA) και την Ευρωπόλ. Ο ΕΟΑ βοηθά τα κράτη μέλη να αποκτήσουν στρατιωτικό προσωπικό ειδικευμένο στον τομέα της κυβερνοάμυνας και εξασφαλίζει τη διαθεσιμότητα προδραστικής και μεταδραστικής κυβερνοαμυντικής τεχνολογίας.

Πολιτική για την κυβερνοάμυνα

Με βάση το πλαίσιο πολιτικής για την κυβερνοάμυνα που εγκρίθηκε το 2014 και επικαιροποιήθηκε το 2018, στις 22 Μαΐου 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για την κυβερνοάμυνα. Στα συμπεράσματα τονίζεται ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να ενισχύσουν περαιτέρω την ανθεκτικότητά τους για την αντιμετώπιση κυβερνοαπειλών και να αυξήσουν την κοινή τους κυβερνοασφάλεια και κυβερνοάμυνα έναντι κακόβουλων συμπεριφορών και επιθετικών ενεργειών στον κυβερνοχώρο.

Βασιζόμενο στα συμπεράσματα, τον Οκτώβριο του 2024 το Συμβούλιο ενέκρινε την πρώτη «απογραφή της ΕΕ για τον κυβερνοχώρο», για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή της πολιτικής.

Η πολιτική της ΕΕ για την κυβερνοάμυνα διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις πυλώνες, οι οποίοι καλύπτουν ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών:

από κοινού δράση για ισχυρότερη κυβερνοάμυνα

επενδύσεις σε ικανότητες κυβερνοάμυνας

προστασία του αμυντικού οικοσυστήματος της ΕΕ

συμπράξεις για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων

Από κοινού δράση για ισχυρότερη κυβερνοάμυνα

Οι κυβερνοεπιθέσεις έχουν συχνά διασυνοριακό χαρακτήρα και ενδέχεται να έχουν υλικές επιπτώσεις σε κρίσιμες υποδομές στην ΕΕ. Τα μείζονα περιστατικά κυβερνοασφάλειας μπορούν να προκαλούν διαταραχές τέτοιου μεγέθους που να μην είναι δυνατός ο χειρισμός τους από ένα μεμονωμένο ή περισσότερα επηρεαζόμενα κράτη μέλη. Επίσης, τα περιστατικά αυτά εντάσσονται σε ευρύτερες υβριδικές επιθέσεις από κρατικούς ή μη κρατικούς φορείς με στόχο να αποσταθεροποιήσουν την οικονομία και τη κοινωνία, να αποδυναμώσουν τις κρίσιμες υποδομές που απαιτούνται για την εγγύηση της ασφάλειας της ΕΕ ή να υπονομεύσουν και να βλάψουν τη λειτουργία των δημοκρατιών, μεταξύ άλλων μέσω επιθέσεων κατά εκλογικών υποδομών.

Σύμφωνα με τη στρατηγική πυξίδα, τα κράτη μέλη και άλλοι σχετικοί φορείς θα πρέπει να ενεργούν από κοινού για ισχυρότερη κυβερνοάμυνα, ενισχύοντας τη συνεργασία και τον συντονισμό μεταξύ στρατιωτικών και μη στρατιωτικών κυβερνοκοινοτήτων.

Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο αυτού του πυλώνα περιλαμβάνουν:

περαιτέρω ανάπτυξη της διάσκεψης των διοικητών κυβερνοχώρου της ΕΕ
σύσταση ενωσιακού επιχειρησιακού δικτύου στρατιωτικών ομάδων αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών στην πληροφορική (MICNET)
δημιουργία κέντρου συντονισμού της ΕΕ για την κυβερνοάμυνα με σκοπό την ενίσχυση του συντονισμού και της αντίληψης της κατάστασης, ιδίως για τις αποστολές και τις επιχειρήσεις ΚΠΑΑ
ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα των πληροφοριών σχετικά με τις κυβερνοαπειλές και ενίσχυση των ικανοτήτων της ΕΕ στον τομέα των πληροφοριών στον κυβερνοχώρο
αύξηση της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και των ασκήσεων στον κυβερνοχώρο

Προστασία του αμυντικού οικοσυστήματος της ΕΕ

Τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των κυβερνοεπιθέσεων έχει αυξηθεί δραματικά, συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού με στόχο την κυβερνοκατασκοπεία, την εγκατάσταση λυτρισμικού ή την πρόκληση διαταραχών. Το 2020 η επίθεση στην αλυσίδα εφοδιασμού της SolarWinds έπληξε περισσότερους από 18.000 οργανισμούς παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων κυβερνητικών οργανισμών, μεγάλων επιχειρήσεων και εταιρειών του αμυντικού τομέα. Το συγκεκριμένο περιστατικό, όπως και άλλα περιστατικά καταδεικνύουν τη σαφή ανάγκη να ενισχυθεί περαιτέρω η κυβερνοανθεκτικότητα των οντοτήτων που δραστηριοποιούνται στο αμυντικό οικοσύστημα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών οντοτήτων, της αμυντικής βιομηχανίας και των ιδιωτικών φορέων.

Για την αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με την ασφάλεια των συστημάτων επικοινωνιών και πληροφοριών τους, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της εργάζονται για την τυποποίηση και την πιστοποίηση της κυβερνοασφάλειας με σκοπό την ασφάλεια τόσο του στρατιωτικού όσο και του μη στρατιωτικού τομέα.

Το Συμβούλιο παροτρύνει τα κράτη μέλη:

να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή βιομηχανική και τεχνολογική βάση στον τομέα της κυβερνοάμυνας για την ανάπτυξη και την παροχή δυνατοτήτων κυβερνοάμυνας πλήρους φάσματος
να μειώσουν τις στρατηγικές εξαρτήσεις τους σε όλες τις ικανότητες και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους
να αναπτύξουν και να τελειοποιήσουν τεχνολογίες αιχμής στον τομέα της κυβερνοάμυνας

Επενδύσεις σε ικανότητες κυβερνοάμυνας

Οι τεχνολογικές βελτιώσεις είναι απαραίτητες για να διατηρηθεί το πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών και των αντιπάλων, οι οποίοι πραγματοποιούν επίσης σημαντικές επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες. Επιπλέον, οι δεξιότητες και οι ικανότητες είναι απαραίτητες για την υπέρβαση των στρατηγικών εξαρτήσεων στους τομείς της κυβερνοασφάλειας και της κυβερνοάμυνας στην Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία πρέπει να διατηρήσει βασικές δεξιότητες και να αποκτήσει νέες για να παραμείνει σε θέση να παρέχει λύσεις υψηλής τεχνολογίας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Συνεπώς, τα κράτη μέλη πρέπει να αυξήσουν σημαντικά τις επενδύσεις τους για τη δημιουργία, τη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη διαλειτουργικών ικανοτήτων κυβερνοάμυνας. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις πλατφόρμες συνεργασίας της ΕΕ, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας (ΕΟΑ) και η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO), καθώς και τους μηχανισμούς χρηματοδότησης, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη».

Το Συμβούλιο καλεί επίσης τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν το χάσμα δεξιοτήτων κυβερνοασφάλειας, αξιοποιώντας τις συνέργειες μεταξύ πρωτοβουλιών στρατιωτικού, μη στρατιωτικού και σχετικού με την επιβολή του νόμου χαρακτήρα.

Συμπράξεις για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων

Δεδομένου ότι οι κυβερνοαπειλές υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα, η ΕΕ συνεργάζεται με χώρες εταίρους και διεθνείς οργανισμούς —όπως ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ)— για την ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας και την προστασία των πολιτών. Η ΕΕ επιδιώκει να δημιουργήσει εξατομικευμένες συμπράξεις στον τομέα της κυβερνοάμυνας, μεταξύ άλλων για την ανάπτυξη ικανοτήτων κυβερνοάμυνας μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη.

Η κυβερνοάμυνα θα πρέπει να συζητείται με τους εταίρους στο πλαίσιο διαλόγων και διαβουλεύσεων για τον κυβερνοχώρο, καθώς και για την ασφάλεια και την άμυνα.

Ο κυβερνοχώρος αποτελεί έναν από τους βασικούς τομείς προτεραιότητας της συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ. Η ΕΕ προωθεί περαιτέρω συνέργειες με το ΝΑΤΟ, μεταξύ άλλων όσον αφορά την αντιμετώπιση κακόβουλων δραστηριοτήτων στον κυβερνοχώρο, τις προσπάθειες ανάπτυξης ικανοτήτων σε τρίτες χώρες, την εκπαίδευση, τις ασκήσεις και την αντίληψη της κατάστασης.

Δείτε επίσης:

Ασφάλεια και άμυνα

Κυβερνοασφάλεια

Υβριδικές απειλές