Cyberobrona

Cyberprzestrzeń jako obszar działań wojennych

Cyberprzestrzeń jest uważana za piąty obszar działań wojennych – równie istotny dla operacji wojskowych jak ląd, morze, powietrze i przestrzeń kosmiczna. To sfera obejmująca zarówno sieci informacyjno-telekomunikacyjne, infrastrukturę i dane przez nie obsługiwane, jak też systemy komputerowe, procesory i urządzenia do sterowania.

Cyberprzestrzeń staje się coraz bardziej sporną domeną strategiczną i polem strategicznej rywalizacji. Ponadto infrastruktura cyfrowa i fizyczna są współzależne, co oznacza, że poważne cyberincydenty mogą zakłócać działanie infrastruktury krytycznej o kluczowym znaczeniu dla sił zbrojnych w UE lub taką infrastrukturę niszczyć. Mowa np. o sieciach energetycznych i transportowych.

W ostatnich latach podmioty państwowe i niepaństwowe zintensyfikowały cyberataki oraz kampanie szpiegowskie i dezinformacyjne wymierzone w UE i jej państwa członkowskie, w tym w sektor obrony. W następstwie wojskowej agresji Rosji na Ukrainę gwałtownie wzrosła liczba szkodliwych działań tych podmiotów.

UE i jej państwa członkowskie współpracują, aby chronić europejskich obywateli, krajowe siły zbrojne oraz unijne misje i operacje cywilne i wojskowe przed cyberzagrożeniami. Zacieśniają współpracę i zwiększają inwestycje w zakresie cyberobrony. Zwiększają też zdolność UE do zapobiegania cyberatakom, wykrywania ich, obrony przed nimi, odbudowy po nich i powstrzymywania ich.

Ramy polityki UE w zakresie cyberobrony są podstawą unijnej współpracy w tej dziedzinie. UE współpracuje też w dziedzinie obronności w cyberprzestrzeni za pośrednictwem Europejskiej Agencji Obrony (EDA), która podejmuje działania wspólnie z Agencją UE ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) i Europolem. EDA wspiera państwa członkowskie w kształceniu wykwalifikowanych wojskowych zajmujących się cyberobroną i zapewnia dostępność proaktywnych i reaktywnych technologii cyberobrony.

Polityka cyberobrony

W oparciu o ramy polityki w zakresie cyberobrony przyjęte w 2014 r. i zaktualizowane w 2018 r., 22 maja 2023 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie polityki UE w zakresie cyberobrony. W tych konkluzjach podkreśla się, że UE i jej państwa członkowskie muszą jeszcze bardziej wzmocnić swoją odporność na zagrożenia cyberbezpieczeństwa i zwiększyć wspólne cyberbezpieczeństwo i cyberobronę przed szkodliwymi zachowaniami i aktami agresji w cyberprzestrzeni.

Zgodnie z konkluzjami w październiku 2024 r. Rada zatwierdziła pierwszy w historii unijny wykaz cyberdziałań, który przedstawia postępy w realizacji tej polityki.

Unijna polityka w zakresie cyberobrony opiera się na czterech filarach, które obejmują szeroki zakres inicjatyw:

Wspólne działanie na rzecz silniejszej cyberobrony

Inwestowanie w zdolności w zakresie cyberobrony

Zabezpieczenie ekosystemu obronnego UE

Partnerstwo w stawianiu czoła wspólnym wyzwaniom

Wspólne działanie na rzecz silniejszej cyberobrony

Cyberataki mają często charakter transgraniczny i mogą mieć fizyczny wpływ na infrastrukturę krytyczną w UE. Poważne cyberincydenty mogą powodować zakłócenia, z którymi państwa członkowskie nimi dotknięte nie będą w stanie samodzielnie sobie poradzić. Cyberincydenty mogą również stanowić część większych ataków hybrydowych przeprowadzanych przez podmioty państwowe lub niepaństwowe, by zdestabilizować gospodarkę i społeczeństwo, osłabić infrastrukturę krytyczną niezbędną do zapewnienia bezpieczeństwa UE lub podważać demokracje i spowodować szkody w ich funkcjonowaniu, w tym poprzez ataki na infrastrukturę wyborczą.

Zgodnie ze Strategicznym kompasem państwa członkowskie i inne odpowiednie podmioty powinny wspólnie działać na rzecz wzmocnienia cyberobrony, zwiększając współpracę i koordynację między wojskowymi i cywilnymi środowiskami zajmującymi się cyberbezpieczeństwem.

Konkretne inicjatywy w ramach tego filaru obejmują:

dalszy rozwój unijnej konferencji dowódców ds. obrony cyberprzestrzeni
ustanowienie unijnej operacyjnej sieci dla wojskowych zespołów reagowania na incydenty komputerowe (MICNET)
utworzenie Centrum Koordynacji UE ds. Cyberobrony w celu poprawy koordynacji i orientacji sytuacyjnej, w szczególności w odniesieniu do misji i operacji WPBiO
zacieśnienie współpracy wywiadowczej dotyczącej cyberzagrożeń i wzmocnienie unijnych zdolności wywiadowczych w tym zakresie
intensyfikację kształcenia, szkolenia i ćwiczeń w zakresie cyberbezpieczeństwa.

Zabezpieczenie ekosystemu obronnego UE

W ostatnich latach nastąpił drastyczny wzrost liczby cyberataków, w tym na łańcuchy dostaw, które to ataki mają na celu cyberszpiegostwo, instalację oprogramowania szantażującego lub wywołanie zakłóceń. W 2020 r. skutki ataku na łańcuch dostaw firmy SolarWinds dotknęły ponad 18 000 organizacji na całym świecie, w tym agencje rządowe, duże firmy i przedsiębiorstwa działające w sektorze obronności. Ten i inne incydenty tego rodzaju pokazały wyraźnie, że konieczne jest dalsze wzmocnienie cyberodporności podmiotów, które działają w unijnym ekosystemie obronnym, w tym podmiotów wojskowych, przemysłu obronnego i podmiotów prywatnych.

Aby zaradzić problemom związanym z bezpieczeństwem ich systemów komunikacyjnych i teleinformatycznych, UE i jej państwa członkowskie pracują nad normalizacją i certyfikacją cyberbezpieczeństwa. Ma to zabezpieczyć zarówno sferę wojskową, jak i cywilną.

Rada zwróciła się do państw członkowskich, by:

wzmocniły europejską bazę technologiczno-przemysłową w dziedzinie cyberobrony, by rozwinąć i zapewnić zdolności cyberobronne obejmujące pełne spektrum.
zmniejszały strategiczne zależności w odniesieniu do całokształtu swoich zdolności i łańcuchów dostaw
rozwijały i opanowały najnowocześniejsze technologie cyberobrony.

Inwestowanie w zdolności cyberobronne

Ulepszenia technologiczne są niezbędne, by utrzymać przewagę nad konkurentami i przeciwnikami, którzy także intensywnie inwestują w nowe technologie. Ponadto zasadnicze znaczenie dla przezwyciężenia strategicznych zależności w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i cyberobrony w Europie mają umiejętności i kompetencje. Europejski przemysł obronny musi utrzymać kluczowe umiejętności i nabyć nowe, aby zachować zdolność do dostarczania zaawansowanych technologicznie rozwiązań w warunkach globalnych.

W tym kontekście państwa członkowskie muszą zwiększać inwestycje na rzecz budowania, utrzymywania i dalszego rozwijania interoperacyjnych zdolności w zakresie cyberobrony. Powinny przy tym jak najlepiej wykorzystać unijne platformy współpracy, takie jak Europejska Agencja Obrony (EDA) i stała współpraca strukturalna (PESCO), oraz mechanizmy finansowania, takie jak Europejski Fundusz Obronny, „Horyzont Europa” i program „Cyfrowa Europa”.

Ponadto Rada zachęca też państwa członkowskie do tego, by zaradziły niedoborom umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa, wykorzystując synergie między inicjatywami wojskowymi i cywilnymi oraz inicjatywami w zakresie egzekwowania prawa.

Partnerstwo w stawianiu czoła wspólnym wyzwaniom

Ponieważ cyberzagrożenia wykraczają poza granice krajowe, UE współpracuje z krajami partnerskimi i organizacjami międzynarodowymi – takimi jak NATO – aby zwiększyć bezpieczeństwo zbiorowe i ochronę obywateli. UE stara się stworzyć dostosowane do potrzeb partnerstwa cyberobronne, w tym w celu budowania zdolności w tej dziedzinie za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju.

Kwestie cyberobrony są omawiane w ramach dialogów i konsultacji z partnerami na temat cyberbezpieczeństwa oraz bezpieczeństwa i obrony.

Tematyka cyberprzestrzeni stanowi jeden z kluczowych obszarów priorytetowych współpracy UE–NATO. UE promuje dalsze synergie z NATO, w tym w zakresie reagowania na szkodliwe działania w cyberprzestrzeni, starań na rzecz budowania zdolności w państwach trzecich, szkoleń, ćwiczeń i orientacji sytuacyjnej.

Więcej

Bezpieczeństwo i obrona

Cyberbezpieczeństwo

Zagrożenia hybrydowe