Διάστημα, ασφάλεια και άμυνα

Διαστημικές απειλές που αντιμετωπίζει η ΕΕ

Οι εθνικές και πολυεθνικές στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι αδύνατες χωρίς τη χρήση διαστημικών συστημάτων. Αυτά τα μέσα και οι εφαρμογές είναι ζωτικής σημασίας για την πλοήγηση και τον εντοπισμό θέσης, την επικοινωνία, τη μετεωρολογία, τις υπηρεσίες γεωεντοπισμού και απεικόνισης, τους μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης και την αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων.

Το διάστημα παίζει καθοριστικό ρόλο στη σύγχρονη ζωή, την οικονομία και την ασφάλεια, καθώς υποστηρίζει μερίδιο του ΑΕΠ άνω του 1,5 τρισ. ευρώ, ωστόσο η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενες απειλές σε ένα πεδίο έντονης διεκδίκησης.

30 δορυφόροι ιδιοκτησίας της ΕΕ οι οποίοι παρέχουν βασικές υπηρεσίες, μεταξύ άλλων για πλοήγηση (Galileo) και γεωσκόπηση (Copernicus), διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο.

Μόνο το 2022 αναφέρθηκαν περισσότερα από 150 περιστατικά δορυφορικών παρεμβολών παγκοσμίως, όπως παρεμβολές στο σήμα και απόπειρες παραβίασης δικτύων.

Η διαστημική στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια και την άμυνα αποτελεί βασικό παραδοτέο της στρατηγικής πυξίδας, ενός σχεδίου δράσης για την ενίσχυση της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ έως το 2030.

Οι βασικοί πυλώνες της στρατηγικής είναι οι εξής:

• βελτίωση της κατανόησής μας για τις διαστημικές απειλές
• ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προστασίας των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην ΕΕ
• αντιμετώπιση των διαστημικών απειλών
• ενίσχυση της χρήσης του διαστήματος για σκοπούς ασφάλειας και άμυνας
• σύμπραξη για υπεύθυνες συμπεριφορές στο διάστημα

Είδη απειλών

Ο διαστημικός τομέας περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία των διαστημικών συστημάτων και την παροχή διαστημικών υπηρεσιών. Στα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται το φυσικό διαστημικό περιβάλλον, οι τροχιές, τα διαστημικά σκάφη, οι επίγειες υποδομές και οι υποδομές εκτόξευσης, οι ζεύξεις ραδιοσυχνοτήτων, τα τερματικά χρήστη, τα συναφή κυβερνοσυστήματα και ο βιομηχανικός διαστημικός τομέας.

Το διάστημα μεταβάλλεται σε πεδίο έντονων διεκδικήσεων και αυξανόμενου κορεσμού, γεγονός που ενέχει όλο και περισσότερους κινδύνους για την παγκόσμια ασφάλεια. Πρόσφατες εχθρικές ενέργειες, όπως καταστροφικές δοκιμές αντιδορυφορικών πυραύλων και κυβερνοεπιθέσεις σε διαστημικές υποδομές, αναδεικνύουν τις ευπάθειες κρίσιμων συστημάτων που στηρίζουν τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες και υπηρεσίες.

Τα περιστατικά αυτά, μεταξύ των οποίων η δοκιμή πυραύλων στην οποία προέβη η Ρωσία το 2021 και η κυβερνοεπίθεση στη Viasat το 2022, καταδεικνύουν τη διασύνδεση της ασφάλειας του διαστήματος, των κυβερνοαπειλών και των γεωπολιτικών εντάσεων. Η προστασία των υποδομών στο διάστημα έχει ζωτική σημασία για τη διασφάλιση της διαστημικής ασφάλειας και της οικονομικής σταθερότητας της ΕΕ, καθώς και της ανθεκτικότητας των βασικών υπηρεσιών που στηρίζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς και τη διεθνή ασφάλεια.

Η διαχείριση της απόκρισης της ΕΕ σε απειλές που επηρεάζουν συστήματα και υπηρεσίες στο πλαίσιο του διαστημικού προγράμματος της ΕΕ και οι οποίες ενδέχεται να πλήξουν την ασφάλεια της ΕΕ επιτελείται στο πλαίσιο της αρχιτεκτονικής απόκρισης σε διαστημικές απειλές.

Ανθεκτικό διάστημα, ασφαλής Ευρώπη

Καθώς αυξάνονται οι κίνδυνοι στον διαστημικό τομέα, η ΕΕ δίνει προτεραιότητα στην εύρωστη διακυβέρνηση και σε προστατευτικά μέτρα για να διαφυλάξει τις διαστημικές δυνατότητες που έχει στη διάθεσή της.

Έμφαση δίνεται στη μείωση των τεχνολογικών εξαρτήσεων, στην προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, στην ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού για τη στήριξη της διαστημικής ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και στη διατήρηση συμπράξεων με ομοϊδεάτες συμμάχους.

Μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων

Για να διασφαλίσει την αυτονομία της στο διάστημα, η ΕΕ επενδύει στη βιομηχανική της βάση:

• ευθυγράμμιση της χρηματοδότησης: το διαστημικό πρόγραμμα της ΕΕ ύψους 13 δισ. ευρώ αξιοποιεί συνέργειες με πρωτοβουλίες για την άμυνα, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, καθώς και με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», για τη διασφάλιση απρόσκοπτης έρευνας και ανάπτυξης
• τεχνολογική κυριαρχία: λαμβάνονται μέτρα για τη μείωση της εξάρτησης από προμηθευτές εκτός ΕΕ, εξασφαλίζοντας κρίσιμα κατασκευαστικά στοιχεία και υλικά για διαστημικά συστήματα

Τυποποίηση των διαστημικών συστημάτων και διακυβέρνηση

Για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, η ΕΕ έχει αναλάβει δράση για τα εξής:

• ενοποιημένη πράξη για το διάστημα: προτεινόμενο νομικό πλαίσιο για την τυποποίηση των μέτρων ασφάλειας, προστασίας και βιωσιμότητας για τις διαστημικές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ
• συνεργασία δημόσιου-ιδιωτικού τομέα: μέσω πρωτοβουλιών όπως το κέντρο κοινοχρησίας και ανάλυσης πληροφοριών, η ΕΕ προωθεί συμπράξεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των διαστημικών συστημάτων και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών
• καινοτόμες επενδύσεις: πραγματοποιούνται στοχευμένες επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής για την ενίσχυση της αυτόνομης πρόσβασης της Ευρώπης στο διάστημα

Διάστημα για ασφάλεια και άμυνα

Το διάστημα είναι βασικός επιχειρησιακός τομέας παράλληλα με τις χερσαίες, θαλάσσιες, εναέριες επιχειρήσεις και τις κυβερνοεπιχειρήσεις, και καθοριστικός παράγοντας διευκόλυνσης για στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διεξάγονται στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας της ΕΕ.

Με την ανάπτυξη διαστημικών υπηρεσιών για κυβερνητική χρήση από τα κράτη μέλη της ΕΕ, η ΕΕ ενισχύει την ελευθερία δράσης της και την αυτονομία της στη λήψη αποφάσεων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, διατηρώντας παράλληλα τον μη στρατιωτικό χαρακτήρα εμβληματικών προγραμμάτων όπως το Copernicus και το Galileo. Στις βασικές προτεραιότητες συγκαταλέγονται επίσης η ενίσχυση του Δορυφορικού Κέντρου της ΕΕ για τη βελτίωση των δυνατοτήτων συλλογής γεωδιαστημικών πληροφοριών της ΕΕ και την ενίσχυση των δυνατοτήτων που απαιτούνται για την επίγνωση του διαστημικού τομέα στα κράτη μέλη.

Προώθηση παγκόσμιων συμπράξεων

Η ΕΕ συνεργάζεται ενεργά με διεθνείς εταίρους για την προώθηση της υπεύθυνης συμπεριφοράς και την ενίσχυση της ασφάλειας στο διάστημα.

Στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, η ΕΕ καταβάλλει προσπάθειες για τη διαμόρφωση κοινής αντίληψης σχετικά με τις προκλήσεις στον τομέα της διαστημικής ασφάλειας και την προώθηση παγκόσμιων συμφωνιών για ασφαλείς και βιώσιμες διαστημικές δραστηριότητες, στηρίζοντας τις διεθνείς φιλοδοξίες για την αποτροπή μιας εξοπλιστικής κούρσας στο διάστημα μέσω μέτρων διαφάνειας και οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Η ΕΕ συνεργάζεται στενά με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως βασικό στρατηγικό εταίρο, εμβαθύνοντας τη συνεργασία στον τομέα της διαστημικής ασφάλειας και άμυνας για την αντιμετώπιση αμοιβαίων προκλήσεων και την εξασφάλιση κοινών οφελών.

Η ΕΕ διατηρεί επίσης διαλόγους για τη διαστημική ασφάλεια με τρίτες χώρες, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών για ανθεκτικές και υπεύθυνες διαστημικές επιχειρήσεις.

Η ΕΕ ενισχύει τους δεσμούς της με το ΝΑΤΟ, διατηρώντας τακτικές επαφές για την περαιτέρω ενίσχυση, εμβάθυνση και επέκταση της συνεργασίας στον τομέα του διαστήματος.

Οι συμπράξεις αυτές είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί ότι το διάστημα παραμένει ασφαλής και βιώσιμος πόρος για όλους.

• Στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα
• Διάστημα: Το Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα σχετικά με τη διαστημική στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια και την άμυνα (δελτίο Τύπου, 14 Νοεμβρίου 2023)
• Διαστημική στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια και την άμυνα (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)

  Αυτό το περιεχόμενο είναι προς το παρόν διαθέσιμο μόνο στην/στις εξής γλώσσα/ες:

  EN
• Διαστημική στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια και την άμυνα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)