Skip to content

Ruimtevaart, veiligheid en defensie

De EU erkent het strategische karakter van de ruimte en dat de ruimte cruciaal is voor de vrijheid en autonomie van de EU op veiligheids- en defensiegebied.

Ruimtegerelateerde dreigingen voor de EU

Nationale en multinationale militaire operaties zijn ondenkbaar zonder gebruik van ruimtegebaseerde systemen. Deze middelen en toepassingen zijn immers van cruciaal belang voor navigatie en positionering, communicatie, meteorologie, geospatiale en beelddiensten, mechanismen voor vroegtijdige waarschuwing en onderschepping van ballistische raketten.

De ruimte is een kritiek hulpmiddel voor het alledaagse leven, de economie en de veiligheid. De ruimtesector ondersteunt daarbij meer dan € 1,5 biljoen van het bbp van de EU. De EU staat echter voor toenemende dreigingen in een steeds problematischer omgeving.

30 EU-satellieten die essentiële diensten verlenen, onder meer voor navigatie (Galileo) en aardobservatie (Copernicus), lopen een aanzienlijk risico.

Alleen al in 2022 werden wereldwijd meer dan 150 gevallen van satelliet­interferentie gemeld, gaande van signaalstoring tot hacking.

De EU-ruimtevaartstrategie voor veiligheid en defensie is een belangrijk product van het strategisch kompas, een actieplan om het veiligheids- en defensiebeleid van de EU tegen 2030 te versterken.

De belangrijkste pijlers van de strategie zijn:

  • ons inzicht in ruimtedreigingen verbeteren
  • de weerbaarheid en bescherming van ruimtesystemen en -diensten in de EU verbeteren
  • reageren op ruimtedreigingen
  • het gebruik van de ruimte voor veiligheid en defensie verbeteren
  • partnerschappen voor verantwoordelijk gedrag in de ruimte aangaan

Soorten dreigingen

Het ruimtedomein omvat alle elementen die essentieel zijn voor de werking van ruimtesystemen en de levering van ruimtegebaseerde diensten. Het gaat dan om de fysieke ruimteomgeving, omloopbanen, ruimtevaartuigen, grond- en lanceerinfrastructuur, radioverbindingen, gebruikersterminals, bijbehorende cybersystemen en de industriële ruimtevaartsector.

De ruimte raakt alsmaar verzadigder en wordt steeds meer betwist, met steeds grotere risico's voor de mondiale veiligheid als gevolg. Recente vijandige acties, zoals tests met antisatellietraketten en cyberaanvallen op ruimte-infrastructuur, benadrukken de kwetsbaarheden van kritieke systemen die de Europese industrie en diensten ondersteunen.

Deze incidenten, waaronder de Russische rakettest van 2021 en de cyberaanval van 2022 op Viasat, tonen aan hoezeer ruimteveiligheid, cyberdreigingen en geopolitieke spanningen verweven zijn. De bescherming van de ruimtevaartinfrastructuur is van vitaal belang voor de veiligheid en economische stabiliteit van de EU en voor de weerbaarheid van essentiële diensten waarop democratische instellingen en internationale veiligheid berusten.

De EU-respons op dreigingen voor systemen en diensten van het EU-ruimtevaartprogramma en voor de veiligheid van de EU, wordt gestuurd vanuit de architectuur voor respons op ruimtedreigingen.

Weerbaarheid in de ruimte, veiligheid voor Europa

Naarmate de risico's in de ruimte toenemen, zet de EU vooral in op een robuuste governance en bescherming van onze ruimtevermogens.

Dat omvat het afbouwen van technologische afhankelijkheid, het bevorderen van onderzoek en innovatie, het versterken van toeleveringsketens ter ondersteuning van de veiligheid en het concurrentievermogen van de EU in de ruimte, en het onderhouden van partnerschappen met bondgenoten.

Vermindering van strategische afhankelijkheden

Om haar autonomie in de ruimte veilig te stellen, investeert de EU in haar industriële basis:

  • afstemming van financiering: het EU-ruimtevaartprogramma, goed voor € 13 miljard, benut synergieën met defensiegerelateerde initiatieven zoals het Europees Defensiefonds, en ook met Horizon Europa, om de continuïteit van onderzoek en ontwikkeling te waarborgen
  • technologische soevereiniteit:: de afhankelijkheid van leveranciers van buiten de EU wordt afgebouwd en de voorziening van kritieke componenten en materialen voor ruimtesystemen wordt veiliggesteld

Standaardisering van ruimtesystemen en governance

Om de weerbaarheid en de samenwerking tussen de lidstaten te vergroten, werkt de EU aan:

  • een eengemaakte ruimtewet: een wettelijk kader om veiligheids- en duurzaamheids­maatregelen voor ruimtegerelateerde activiteiten in de hele EU te standaardiseren
  • publiek-private samenwerking: via initiatieven zoals het EU-centrum voor de uitwisseling en analyse van ruimte­informatie zet de EU in op partnerschappen om de weerbaarheid van ruimtesystemen te vergroten en beste praktijken te delen
  • innovatieve investeringen: er wordt gericht geïnvesteerd in geavanceerde technologieën om de eigen toegang van de EU tot de ruimte te versterken

Ruimtebeleid voor veiligheid en defensie

De ruimtevaart is een belangrijk operationeel domein naast land-, zee-, lucht- en cyberoperaties, en een cruciale factor voor militaire missies en operaties, onder meer in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU.

Door de ontwikkeling van ruimte­diensten voor gebruik door overheidsdiensten van EU‑lidstaten, versterkt de EU haar handelingsvrijheid en autonome besluit­vorming op veiligheids- en defensiegebied, zonder afbreuk te doen aan het civiele karakter van vlaggenschip­programma's zoals Copernicus en Galileo.

Belangrijke prioriteiten zijn onder meer het versterken van het Satellietcentrum van de EU, om de geospatiale inlichtingencapaciteit van de EU te vergroten, en het versterken van de capaciteiten van de lidstaten op het gebied van ruimtebewustzijn.

Inzetten op mondiale partnerschappen

De EU werkt actief samen met internationale partners om verantwoord gedrag te stimuleren en de veiligheid in de ruimte te verbeteren.

Binnen de Verenigde Naties streeft de EU naar een gedeeld begrip van de uitdagingen op het gebied van ruimteveiligheid. Ze ijvert er voor mondiale overeenkomsten over veilige en duurzame ruimtevaartactiviteiten, en steunt de internationale ambities om een wapenwedloop in de kosmische ruimte te voorkomen met maatregelen die zorgen voor transparantie en vertrouwen wekken.

De EU werkt nauw samen met de Verenigde Staten, die een belangrijke strategische partner is. Daarbij wordt steeds nauwer samengewerkt rond ruimteveiligheid en -defensie om wederzijdse uitdagingen aan te pakken en te zorgen voor gedeelde voordelen.

De EU spreekt ook over ruimteveiligheid met niet-EU-landen, om de transparantie te vergroten, vertrouwen op te bouwen en beste praktijken uit te wisselen met het oog op veerkrachtige en verantwoorde ruimteactiviteiten.

De EU haalt haar banden met de NAVO aan en houdt regelmatig uitwisselingen om de samenwerking op ruimtegebied verder te versterken, te verdiepen en uit te breiden.

Deze partnerschappen zijn van essentieel belang om ervoor te zorgen dat de ruimte een veilige en duurzame hulpbron blijft voor iedereen.

Onderwerpen

Laatst bijgewerkt: 31 januari 2025