W jakim stanie jest unijna przyroda?
UE od dawna dostrzega potrzebę ochrony przyrody i bioróżnorodności. W 1979 r. przyjęto pierwsze przepisy – tzw. „dyrektywę ptasią” – a następnie szereg innych aktów ustawodawczych i programów finansowania. Mimo tych wysiłków stan unijnej przyrody znacznie się pogarsza.
Rada przyjęła prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych, aby przywrócić dobry stan przyrody i gatunków. Określono w nim wiążące cele dla kluczowych ekosystemów i siedlisk oraz gatunków w nich żyjących.
Niepokojące perspektywy dla przyrody
Ostatnia ocena przeprowadzona przez Europejską Agencję Środowiska w 2025 r. ukazała zatrważającą sytuację przyrody w UE – zwłaszcza siedlisk, które są środowiskiem życia wielu gatunków zwierząt i roślin.
Torfowiska i wydmy to najbardziej dotknięte obszary
Na wykresie przedstawiono odsetki dotyczące pięciu różnych typów siedlisk w złym lub niekorzystnym stanie w latach 2013–2018: torfowisk (torfowisk, grzęzawisk, mokradeł), wydm, siedlisk przybrzeżnych, lasów i obszarów trawiastych. Są one monitorowane zgodnie z unijną dyrektywą siedliskową.
Ponad 80% obszarów każdego z pięciu typów siedlisk jest w niekorzystnym lub złym stanie:
- Torfowiska: 52% zły stan, 36% niekorzystny stan
- Wydmy: 52% zły stan, 34% niekorzystny stan
- Siedliska przybrzeżne: 42% zły stan, 44% niekorzystny stan
- Lasy: 31% zły stan, 54% niekorzystny stan
- Obszary trawiaste: 49% zły stan, 33% niekorzystny stan
Wraz z pogarszającym się stanem siedlisk, a także z powodu innych czynników i zagrożeń, zmniejsza się również liczba gatunków.
38% populacji ryb jest w złym stanie
Na wykresie przedstawiono odsetki pięciu różnych grup zwierząt i roślin, które w latach 2013–2018 były w złym lub niekorzystnym stanie. Są one monitorowane zgodnie z unijną dyrektywą siedliskową. W najgorszej sytuacji są ryby – ponad 80% z nich jest w złym lub niekorzystnym stanie.
Odsetki te przedstawiają się następująco:
- Ryby: 38% zły stan, 44% niekorzystny stan
- Mchy i inne rośliny nienaczyniowe: 22% zły stan, 52% niekorzystny stan
- Małże, ślimaki i pozostałe mięczaki: 30% zły stan, 34% niekorzystny stan
- Owady i pozostałe stawonogi: 24% zły stan, 39% niekorzystny stan
- Żaby i pozostałe płazy: 21% zły stan, 40% niekorzystny stan
Sytuacja jest coraz gorsza. W przypadku jednej trzeciej unijnych siedlisk i występujących w UE gatunków zły lub niekorzystny stan nadal się pogarsza. Jedynie 9% siedlisk i 6% gatunków wykazuje tendencję do poprawy.
Wśród gatunków zagrożonych w UE są:
łosoś z Dunaju
żółw skórzasty
chomik rumuński
Zagrożenie bezpieczeństwa żywnościowego
Przyroda jest podstawą produkcji żywności. Wartość rocznej produkcji rolnej w UE bezpośrednio związanej z owadami zapylającymi wynosi prawie 5 mld euro. Jednak na około 50% obszarów upraw UE zależnych od owadów zapylających (np. drzew owocowych) brakuje warunków odpowiednich dla tych owadów, np. miejsc gniazdowania.
W efekcie stan pszczół i motyli – najpopularniejszych owadów zapylających – w UE jest bardzo niekorzystny.
Od 1991 r. populacja motyli na obszarach trawiastych zmniejszyła się o ponad 50%
Na wykresie przedstawiono wskaźnik liczebności motyli na obszarach trawiastych, który jest jednym ze wskaźników stanu bioróżnorodności w Europie. Jest on oparty na liczebności 17 gatunków motyli monitorowanych w całej UE i typowych dla europejskich obszarów trawiastych.
Wykres przedstawia ewolucję wskaźnika liczebności motyli na obszarach trawiastych w latach 1991–2023. Wskaźnik wynosił 100 punktów w 2000 r. Pokazuje on spadek liczebności motyli o 50,4% między rokiem 1991 (114,86 punktu) a rokiem 2023 (56,95 punktu). Spadek nastąpił w głównej mierze przed rokiem 2007 (73,51 punktu), później jego tempo zmalało.
Liczba ptaków na obszarach rolniczych zmalała o 42% od 1990 r.
Również ptaki zapylają rośliny. Ponieważ są wrażliwe na zmiany środowiskowe, są dobrymi wskaźnikami zdrowia ekosystemów. Liczebność ptaków pospolitych na obszarach rolniczych w UE drastycznie spadła w latach 1990–2023.
Przedstawiająca ptaki grafika z suwakiem, który można po niej przesuwać. Po przesunięciu w lewo liczba ptaków maleje i widoczne są tylko ich kontury. Jednocześnie na grafice ukazuje się strzałka w dół i liczba „42%” oznaczająca spadek liczebności ptaków na obszarach rolniczych od 1990 r.
Wśród ptaków na obszarach rolniczych, których populacja maleje, są:
strepet
rycyk
turkawka
Więcej
Odbudowa przyrody
Bioróżnorodność
Ochrona przyrody
Ostatnia aktualizacja: 24 lipca 2026